Chiều 13-4, các bộ trưởng ngoại giao ASEAN tổ chức hội nghị trực tuyến để trao đổi, đánh giá, phối hợp giữa các nước ASEAN trong ứng phó với tình hình phức tạp và nhanh chóng tại Trung Đông.
Đây là lần thứ hai hội nghị đặc biệt này được tổ chức kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2 vừa qua.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tại hội nghị, các bộ trưởng đã chia sẻ đánh giá về tác động của tình hình tại Trung Đông, bày tỏ quan ngại trước những tác động đa chiều đối với an ninh năng lượng, lương thực và an toàn của công dân các nước ASEAN ở khu vực. Các bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì lập trường chung của ASEAN.
Với thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran được công bố ngày 8-4 vừa qua, ASEAN bày tỏ hoan nghênh và hy vọng việc thực thi hiệu quả thỏa thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề cho các giải pháp ngoại giao.
Các bộ trưởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các quốc gia thực hiện trách nhiệm giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN và Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) mà nhiều nước bên ngoài khu vực đã ký.
Hội nghị kế đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, nhất là tại eo biển Hormuz.
Trước các tác động đa chiều của cuộc xung đột đối với khu vực, các bộ trưởng nhất trí ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường, tự chủ về kinh tế và năng lượng. Trong đó, đặc biệt phải phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có như Hiệp định khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP).
Liên quan tới công tác bảo hộ công dân, các bộ trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ kịp thời của các nước thành viên thời gian qua, đồng thời tái khẳng định cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp khủng hoảng.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ đánh giá về những hệ lụy sâu rộng của cuộc xung đột, khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược hướng tới một cộng đồng tự cường và bền vững.
Ông nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay, đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết.
Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam đề nghị khối phát huy vị thế và lập trường thống nhất khi tiếp xúc với các bên liên quan, từ đó đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và công dân ASEAN tại khu vực.
ASEAN, theo ông, cần tăng cường tự chủ chiến lược, đẩy mạnh phối hợp liên trụ cột và liên ngành, đồng thời nâng cao năng lực phản ứng, dự báo trước các thách thức phức tạp trong tương lai.
Về kinh tế và năng lượng, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối trọng điểm như Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP) và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong khuôn khổ Hiệp định APSA.
Ông đề xuất cách tiếp cận liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh năng lượng và an ninh lương thực, nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi của Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu và vật tư nông nghiệp quan trọng khác, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác của ASEAN nhằm giải quyết các rủi ro cung ứng.
Bên cạnh đó, ông cũng đề nghị các nước tăng cường đảm bảo an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương.
Các nước đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung của ASEAN trước tình hình biến động ở Trung Đông và các khủng hoảng khác ngoài khu vực. Nhất trí xây dựng tuyên bố của các nhà lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng, dự kiến trình lên Hội nghị cấp cao lần thứ 48 thông qua vào tháng 5 tới đây.
Kết thúc hội nghị, thay mặt các nước, Philippines, Chủ tịch ASEAN 2026, đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính.
Trong đó ghi nhận các đề xuất và sáng kiến của các nước thành viên về tăng cường tự cường chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hoàn thiện cơ chế ứng phó, nhằm củng cố năng lực ứng phó của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng trong tương lai.
"Chúng tôi đang nói chuyện với họ. Họ muốn đóng eo biển lần nữa. Nhưng như các bạn biết đó, như đã làm trong nhiều năm, họ không thể tống tiền chúng tôi", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên tại Phòng Bầu dục ngày 18/4.
Ông cho biết sẽ có "một số thông tin" về Iran được công bố vào cuối ngày và thêm rằng "mọi chuyện đang diễn ra rất tốt". Ông cũng cho biết Mỹ vẫn giữ lập trường cứng rắn với Iran.
Bình luận của lãnh đạo Mỹ được đưa ra sau khi Iran ngày 18/4 thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz, đảo ngược quyết định mở cửa hoàn toàn với tàu thương mại mà Tehran đưa ra ngày hôm trước.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC) nhấn mạnh Tehran sẽ tiếp tục giám sát và kiểm soát chặt chẽ eo biển cho đến khi cuộc chiến của Mỹ - Israel hoàn toàn kết thúc và nền hòa bình lâu dài được thiết lập.
Họ giải thích rằng phần lớn sự hỗ trợ hậu cần cho các căn cứ quân sự của Mỹ ở vịnh Ba Tư được cung cấp thông qua eo biển Hormuz và điều này gây ra mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Iran cùng khu vực.
Việc kiểm soát eo biển được thực hiện bằng cách thu thập đầy đủ thông tin từ các tàu thuyền đi qua, cấp giấy chứng nhận quá cảnh theo các quy định do Iran ban hành, phù hợp với điều kiện thời chiến. Đồng thời, các tàu cũng phải thanh toán các khoản phí liên quan đến dịch vụ an ninh, an toàn và bảo vệ môi trường, cũng như di chuyển dọc theo các tuyến đường do Iran chỉ định.
Tuyên bố cũng nhấn mạnh "chừng nào đối thủ còn tìm cách gây gián đoạn lưu thông tàu thuyền hoặc áp đặt các biện pháp như phong tỏa đường biển", Iran sẽ coi đây là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn và sẽ không để eo biển Hormuz mở cửa trở lại.
Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) đã ghi nhận ít nhất 2 vụ tấn công vào tàu ở eo biển Hormuz sau khi Iran thông báo tái áp đặt hạn chế.
SNSC cho biết các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột gần đây thất bại vì phía Mỹ đưa ra thêm các yêu cầu mà Iran bác bỏ, khẳng định Tehran sẽ không thỏa hiệp về các lập trường cốt lõi. Do đó, các cuộc đàm phán tiếp theo bị hoãn lại cho tới khi Washington điều chỉnh lập trường phù hợp với thực tế trên chiến trường.
Tuyên bố của SNSC thêm rằng Iran gần đây đã nhận các đề xuất mới thông qua bên trung gian Pakistan và đang xem xét. Họ nhấn mạnh nhóm đàm phán của Iran sẽ không nhượng bộ về lợi ích quốc gia và sẽ tiếp tục "bảo vệ quyền lợi cùng sự hy sinh của người dân nước này".
Sự khác biệt chỉ là chuyến thăm Mỹ này của Vua Charles III khó khăn, phức tạp và nhạy cảm hơn rất nhiều so với những chuyến thăm Mỹ mà người mẹ của ông đã thực hiện trong suốt thời gian tại vị.
Nguyên do là mối quan hệ giữa Anh và Mỹ tuy được coi là mối quan hệ đặc biệt từ nhiều thập niên nay, nhưng hiện tại rất trắc trở và khá căng thẳng. ông Trump bất đồng quan điểm với Thủ tướng Anh Keir Starmer, vì Washington không nhận được sự hậu thuẫn như mong muốn từ London. Ông Trump công khai phê phán ông Starmer. Ông Trump lại còn công khai ý định thâu tóm Canada làm bang mới cho nước Mỹ mà Canada là thành viên của Khối thịnh vượng chung của Anh. Trên danh nghĩa, Vua Charles III là người đứng đầu nhà nước Canada.
Vì thế, vị quân vương này trong chuyến thăm Mỹ hiện tại chẳng khác gì phải đi trên dây, phải cân bằng giữa bảo toàn thể diện và lợi ích của nước Anh với làm hài lòng ông Trump. Tính nhạy cảm của chuyến đi, thực trạng không êm đẹp của mối quan hệ song phương và việc Vua Charles III tuy đứng đầu nền quân chủ lập hiến ở nước Anh, nhưng quyền hành pháp trên thực tế lại thuộc về chính phủ khiến cho sự kiện này ngay từ đầu nặng về hình thức mà nhẹ về thực chất.
Vua Charles III với chuyến đi Mỹ này chỉ có thể làm dịu bớt mối bất hòa hiện tại giữa ông Trump và ông Starmer, giữa Mỹ và Anh chứ chưa thể cứu vãn được cả 2 mối quan hệ ấy. Theo quy định hiến pháp ở Anh, vị quân vương này có thể đại diện cho chính phủ Anh trong đường lối chính sách của chính phủ chứ không thể trái ngược được với đường lối chính sách của chính phủ.
Phán quyết được đưa ra ngày 29-5 bởi Thẩm phán Leonie Brinkema thuộc Tòa án liên bang khu vực Virginia. Bà yêu cầu chính quyền Tổng thống Trump không được thực hiện thêm bất kỳ bước nào liên quan đến việc thành lập hoặc vận hành quỹ trong khi tòa án xem xét vụ kiện phản đối chương trình này.
Lệnh của bà Brinkema đồng nghĩa việc chuyển tiền vào quỹ, tiếp nhận và xem xét hồ sơ yêu cầu bồi thường cũng như giải ngân các khoản thanh toán đều phải tạm dừng.
Theo Hãng tin AFP, đây được xem là trở ngại mới đối với một trong những sáng kiến gây tranh cãi nhất trong nhiệm kỳ hai của ông Trump.
Chương trình đã vấp phải sự phản đối từ các nghị sĩ Đảng Dân chủ, giới chuyên gia pháp lý và cả một số thành viên Đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ.
Quỹ bồi thường này được Bộ Tư pháp Mỹ thành lập như một phần của thỏa thuận dàn xếp liên quan đến vụ kiện dân sự mà ông Trump khởi xướng chống lại Sở Thuế vụ Mỹ (IRS).
Vụ kiện xuất phát từ việc một cựu nhà thầu chính phủ làm rò rỉ hồ sơ khai thuế của ông Trump trong những năm trước.
Chính quyền Trump cho biết mục tiêu của quỹ nhằm bồi thường cho những người mà họ cho là đã trở thành nạn nhân của việc "vũ khí hóa bộ máy nhà nước" và "lạm dụng pháp luật" - những cụm từ thường được ông Trump sử dụng để mô tả các cuộc điều tra và truy tố mà ông cho rằng mang động cơ chính trị nhằm vào phe bảo thủ.
Tuy nhiên những người phản đối cho rằng chương trình không có cơ sở pháp lý rõ ràng, thiếu cơ chế giám sát công khai và có nguy cơ trở thành công cụ trao thưởng cho những người trung thành với ông Trump.
Một số ý kiến đặc biệt lo ngại quỹ có thể được sử dụng để hỗ trợ các cá nhân từng bị kết án liên quan đến vụ bạo loạn tại Điện Capitol ngày 6-1-2021.
Lệnh của Thẩm phán Brinkema được đưa ra sau khi một nhóm nguyên đơn đệ đơn kiện. Trong số này có ông Andrew Floyd - cựu công tố viên liên bang từng tham gia điều tra và truy tố các bị cáo trong vụ bạo loạn ngày 6-1, cùng Jonathan Caravello - giảng viên tại bang California từng bị bắt khi tham gia biểu tình phản đối một cuộc truy quét người nhập cư.
Các nguyên đơn cáo buộc quỹ bồi thường là một "thỏa thuận thông đồng" giữa ông Trump và chính quyền của ông, được thiết lập mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội, không có căn cứ pháp luật và thiếu cơ chế giải trình.
Tòa án đã lên lịch phiên điều trần vào ngày 12-6, để xem xét liệu lệnh đóng băng hiện tại có cần được gia hạn hay không. Trong khi đó Nhà Trắng và Bộ Tư pháp Mỹ chưa đưa ra bình luận chính thức về phán quyết.
Theo kế hoạch, việc tiếp nhận hồ sơ xin bồi thường vẫn chưa bắt đầu. Bộ Tư pháp cũng chưa công bố danh tính 5 thành viên hội đồng dự kiến phụ trách xét duyệt hồ sơ, cũng như các tiêu chí cụ thể để quyết định ai sẽ được nhận tiền từ quỹ này.
