“Hải quân Iran đã bị xóa sổ hoàn toàn với 158 con tàu đang nằm dưới đáy biển. Những gì chúng tôi chưa nhắm đến là một số lượng nhỏ cái mà họ gọi là ‘xuồng tấn công nhanh’, vì chúng tôi không coi chúng là mối đe dọa lớn”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 viết trên mạng xã hội Truth Social.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư. Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh.
Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau 6 tuần chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
“Cảnh báo: Nếu bất kỳ xuồng nào trong số này đến gần vùng phong tỏa của chúng tôi, chúng sẽ lập tức bị tiêu diệt, bằng chính hệ thống mà chúng tôi đã sử dụng để đối phó những kẻ buôn lậu ma túy trên biển. Việc này sẽ diễn ra nhanh chóng và tàn khốc”, ông Trump cho biết.
Tổng thống Trump dường như đang đề cập đến hàng chục cuộc không kích mà Mỹ đã thực hiện nhắm vào các xuồng nghi chở ma túy tại Caribe và Thái Bình Dương kể từ tháng 9 năm ngoái, khiến ít nhất 110 người thiệt mạng.
Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, cắt đứt tuyến đường thủy huyết mạch vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, nhằm trả đũa các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Bình luận của Tổng thống Trump được đưa ra sau khi Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) phát thông báo về việc bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz đối với tất cả tàu thuyền bất kể treo cờ nước nào từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
“Bất kỳ tàu nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực bị phong tỏa mà không được cho phép đều có thể bị ngăn chặn, chuyển hướng và bắt giữ”, thông báo cho hay. “Lệnh phong tỏa sẽ không cản trở việc di chuyển trung lập qua eo biển Hormuz để đến hoặc đi từ các cảng không thuộc Iran”.
Lệnh phong tỏa “bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran, bao gồm nhưng không giới hạn ở các cảng và kho dầu”, thông báo cho biết, thêm rằng các chuyến hàng nhân đạo gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu khác sẽ được phép đi qua nhưng phải được kiểm tra.
Các nguồn tin ngành vận tải cùng ngày cho hay lệnh phong tỏa từ Mỹ là một trở ngại khác cho các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh.
“Việc Mỹ thông báo kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz mang lại nhiều bất ổn hơn. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã tăng lên trong những ngày gần đây, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước khủng hoảng”, công ty môi giới tàu biển Clarksons nhận định.
Iran đe dọa sẽ trả đũa nhằm vào cảng của các nước láng giềng vùng Vịnh sau khi cuộc đàm phán cuối tuần qua không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, khiến lệnh ngừng bắn rơi vào tình thế mong manh.
Hai tàu chở dầu liên quan đến Iran đã rời vùng Vịnh qua eo biển Hormuz trong ngày 13/4, trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực, theo dữ liệu từ công ty phân tích vận tải Kpler.
Hãng thông tấn Reuters dẫn lời các nguồn tin ngoại giao tiết lộ Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã nói với chính phủ các nước châu Âu rằng Tổng thống Trump muốn có những cam kết cụ thể từ họ trong tương lai gần nhằm giúp đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, một số thành viên NATO hôm nay tuyên bố họ sẽ không tham gia vào kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Trump, thay vào đó đề xuất chỉ can thiệp sau khi xung đột kết thúc.
“Chúng tôi không ủng hộ lệnh phong tỏa”, Thủ tướng Anh Keir Starmer phát biểu với BBC. “Quyết định của tôi rất rõ ràng, dù áp lực ra sao, và thực tế là đã có những áp lực đáng kể, chúng tôi sẽ không để mình bị lôi kéo vào cuộc chiến”.
Tổng thống Emmanuel Macron cho hay Pháp sẽ tổ chức một hội nghị cùng Anh và các quốc gia khác nhằm thiết lập một lực lượng đa quốc gia để khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển.
“Lực lượng phòng thủ thuần túy này, tách biệt với các bên tham chiến, sẽ được triển khai ngay khi tình hình cho phép”, ông Macron viết trên X.
Một nguồn tin ngoại giao Pháp cho biết cuộc họp để lập kế hoạch cho phái đoàn có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 16/4 tại Paris hoặc London. Theo sáng kiến này, phái đoàn sẽ tập hợp khoảng 30 nước tham gia, trong đó có các quốc gia vùng Vịnh, Ấn Độ, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Italy, Hà Lan và Thụy Điển, nhằm thiết lập các quy tắc di chuyển an toàn và phối hợp với tàu quân sự để hộ tống tàu dầu.
IRGC hôm nay cho biết lực lượng nước này vẫn kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm nào”.
Theo Hãng tin Reuters, trong một cuộc phỏng vấn phát sóng ngày 3-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump thừa nhận ông đã gọi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là "điên rồ" trong một cuộc điện đàm gần đây.
"Tôi chỉ hơi tức giận vì ông ấy liên tục giao tranh với Lebanon, đại loại vậy" - ông Trump giải thích, đồng thời khẳng định mối quan hệ giữa ông và nhà lãnh đạo Israel vẫn rất tốt đẹp.
Trước đó, bài viết của trang Axios dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên cho biết, trong cuộc điện đàm hồi đầu tuần, ông Trump đã có những phát biểu gay gắt với ông Netanyahu.
"Ông điên rồi. Nếu không có tôi thì ông đã phải ngồi tù. Tôi đang cứu ông đấy. Bây giờ ai cũng ghét ông. Ai cũng ghét Israel vì chuyện này" - Axios trích dẫn nội dung điện đàm.
Ngoài ra, trong cuộc trao đổi, ông Trump cũng thúc giục nhà lãnh đạo Israel chấm dứt xung đột: "Đến một thời điểm nào đó, tôi nói với ông ấy rằng chúng ta phải dừng chuyện này lại. Chúng ta phải chấm dứt nó".
Hiện các quan chức Israel chưa công khai bình luận về nội dung cuộc điện đàm. Văn phòng Thủ tướng Netanyahu cũng từ chối đưa ra phản hồi sau khi ông Trump xác nhận nội dung trao đổi.
Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Iran tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến khởi phát từ cuối tháng 2, nếu lệnh ngừng bắn không bao gồm cả Lebanon.
Israel đã mở chiến dịch quân sự tại Lebanon từ tháng 3 nhằm truy quét lực lượng Hezbollah, đồng minh của Tehran, sau các cuộc tấn công xuyên biên giới của nhóm này.
Khi được hỏi liệu ông Netanyahu có "lôi kéo" Mỹ vào cuộc tấn công nhằm vào Iran hay không, ông Trump bác bỏ hoàn toàn nhận định đó và khẳng định mình là người đưa ra quyết định.
Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh Israel là quốc gia có nguy cơ bị đe dọa trực tiếp nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. "Có lẽ Israel sẽ là bên đầu tiên bị tấn công. Thậm chí sẽ không còn Israel nữa. Nói thật, nếu không có tôi thì hiện giờ Israel đã không tồn tại", ông khẳng định.
Lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài 5 tuần qua của Mỹ đã giảm lượng xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran từ mức trung bình trước chiến tranh là 1,8 triệu thùng mỗi ngày xuống gần như bằng 0, khiến nước này phải tích trữ phần lớn lượng dầu khai thác được bằng mọi cơ sở, phương tiện sẵn có.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể "phát nổ" trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ.
"Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ", ông Trump nói.
Mỹ dường như tin rằng khi cạn nơi tích trữ dầu, Iran sẽ phải đối mặt với việc đóng các giếng dầu, lựa chọn tốn kém và đầy rủi ro với một quốc gia vốn phụ thuộc vào doanh thu xuất khẩu dầu. Để tránh kịch bản đó, Tehran sẽ phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và xung đột hiện tại với Mỹ.
Tuy nhiên, những gì mà ông Trump cảnh báo đã không xảy ra. Hệ thống dầu khí Iran chưa có dấu hiệu "phát nổ" hay xảy ra tình trạng "tràn bể", thuật ngữ chỉ tình trạng hết chỗ chứa, và Tehran cũng không có dấu hiệu sẽ sớm nhượng bộ trên bàn đàm phán.
Trong khi tổ chức phân tích dữ liệu Kpler cho rằng hệ thống kho chứa dầu trên đất liền của Iran đã được lấp đầy 97%, đồng nghĩa nước này chỉ còn cầm cự được thêm vài ngày, cơ quan phân tích năng lượng S&P Global Energy tin rằng Tehran vẫn còn khoảng 43% năng lực trữ dầu, giúp họ có thể "thi gan" thêm nhiều tuần.
Dựa trên ảnh vệ tinh, các chuyên gia theo dõi độ nâng hạ của mái bồn chứa nổi, dựa trên kích thước bóng đổ để ước tính mức độ trữ dầu của chúng. Tuy nhiên, các bồn chứa có mái cố định, các cơ sở lưu trữ tư nhân và cơ sở hạ tầng bị hư hại lại khó đánh giá hơn. Một số ước tính không bao gồm lượng dự trữ tại các nhà máy lọc dầu nội địa.
Điều này giải thích lý do các ước tính về năng lực trữ dầu của Iran có sự chênh lệch lớn như vậy, theo Georgi Kantchev, nhà bình luận của WSJ.
Tuy nhiên, những dự báo đó đều có chung một kết luận là dù Iran chưa hết chỗ chứa, họ đang ngày càng gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm không gian lưu trữ dầu.
Do không thể phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ, Tehran đang chất dầu thô lên tàu và sử dụng chúng làm kho chứa nổi tạm thời. Theo S&P Global Energy, 14 tàu rỗng từng vận chuyển dầu thô của Iran hiện thả neo bên trong khu vực phong tỏa.
Công ty phân tích vận tải biển TankerTrackers cuối tuần trước cho biết ba tàu chở dầu rỗng gần đây đã lọt qua vòng phong tỏa của Mỹ để tiến vào vịnh Ba Tư. Tổng cộng, chúng có thể giúp Iran chứa thêm 1,9 triệu thùng dầu.
Trong khi đó, Tehran cũng đang từ từ giảm sản lượng tại các giếng dầu. Thay vì phải cắt giảm toàn bộ cùng một lúc, họ đang giảm dần khai thác theo từng giai đoạn, hy vọng tránh được bước tốn kém hơn là đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu để rồi sau đó phải mất hàng tuần hoặc hàng tháng mới khôi phục lại được.
"Việc giảm dần sản lượng khai thác và tận dụng tàu rỗng làm kho chứa nổi đang giúp Iran kéo dài thời gian", Rebecca Feng, nhà bình luận của WSJ, cho hay.
Iran cũng đang tích cực tăng sản lượng lọc dầu và tìm cách xuất khẩu dầu bằng đường bộ. Họ vẫn có thể xuất khẩu một lượng khiêm tốn khoảng 200.000 thùng mỗi ngày bằng tàu hỏa, xe tải và tàu dầu qua biển Caspian, theo ước tính của Eurasia’s Brew.
Đây không phải lần đầu tiên Tehran phải giảm bớt hoạt động ngành năng lượng để "thi gan" với Washington. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của chiến lược gây áp lực mà Mỹ đang sử dụng lần này, theo Kantchev.
Trong hơn ba năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các lệnh trừng phạt lên Tehran năm 2019, xuất khẩu dầu của Iran đã lao dốc. Sản lượng cũng bị ảnh hưởng, giảm xuống dưới 2 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, sản lượng đã tăng mạnh trở lại vào năm 2022 và đạt mức cao kỷ lục vào đầu năm nay.
Kim Fustier, nhà phân tích dầu khí tại HSBC, cho biết lịch sử đó cho thấy những gián đoạn kéo dài của ngành dầu khí chỉ gây ra tổn thất hạn chế và Tehran có đủ khả năng để chơi ván bài lâu dài.
"Có lẽ cần điều chỉnh lại các kỳ vọng. Rất khó hình dung một cuộc phong tỏa kéo dài vài tuần lại có thể tạo ra kết quả khác với hơn 3,5 năm Iran bị bóp nghẹt xuất khẩu dầu", Fustier nói.
"Không được quên rằng hơn 220.000 công dân Nga đang sinh sống tại Transnistria. Lợi ích và an toàn của họ đang bị đe dọa do những hành động thiếu cân nhắc, vô trách nhiệm của Ukraine và Moldova", Thư ký Hội đồng An ninh Nga Sergey Shoigu trả lời phỏng vấn ngày 21/4.
Theo ông Shoigu, người từng giữ chức bộ trưởng quốc phòng, Moskva sẽ thực hiện mọi bước đi và sử dụng tất cả phương thức sẵn có nếu cần thiết để bảo vệ người Nga ở Moldova theo hiến pháp.
"Không thể loại trừ bất cứ khả năng nào. Chúng tôi đang xem xét mọi kịch bản, kể cả những kịch bản ít có khả năng xảy ra nhất. Hy vọng tình hình không diễn tiến theo hướng tiêu cực nhất", ông Shoigu nói thêm.
Nga từng viện dẫn lý do bảo vệ người dân ở các vùng ly khai tại miền đông Ukraine để tiến hành chiến dịch tấn công nước này hồi tháng 2/2022.
Transnistria nằm kẹp giữa bờ đông sông Dniester ở Moldova và biên giới Ukraine, với hơn 465.000 người sinh sống, phần lớn nói tiếng Nga. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Transnistria tuyên bố ly khai khỏi Moldova, châm ngòi cho cuộc xung đột với quân đội nước này vào tháng 3/1992 và kết thúc bằng thỏa thuận ngừng bắn vào tháng 7 năm đó. Nga triển khai 1.500 lính gìn giữ hòa bình tới Transnistria từ năm 1993.
Ông Shoigu cáo buộc chính phủ Moldova đang sử dụng "đòn bẩy khí đốt" đối với Transnistria nhằm "buộc khu vực này phải khuất phục". Ông cho hay Nga đang phải tiến hành cung cấp khí đốt cho Transnistria để đáp ứng các nhu cầu cơ bản của người dân trên cơ sở nhân đạo.
"Giới lãnh đạo tại Chisinau dường như không từ bỏ yêu sách tái thống nhất với Transnistria, nhưng chỉ cho phép lượng khí đốt tối thiểu sang vùng lãnh thổ này để phục vụ nhu cầu công cộng. Đối với phần khí đốt còn lại, họ tìm cách áp mức giá cao đến mức không thể chấp nhận", ông Shoigu cho hay.
Ông đồng thời cho rằng chính sách của chính quyền Tổng thống Moldova Maia Sandu trên thực tế đã khiến nhà máy điện Moldova ở Transnistria gần như phải ngừng hoạt động.
"Hiện Chisinau đang nhập khẩu điện từ Romania với mức giá cao gấp nhiều lần. Có thể thấy Chisinau đang hy sinh phúc lợi của chính người dân để gây tổn hại cho Transnistria", ông nói thêm.
Gần đây, chính quyền Moldova theo đường lối thân châu Âu đã gia tăng sức ép đối với vùng ly khai này. Các nhà đàm phán từ Moldova và Transnistria không đạt được tiến triển nào trong cuộc gặp tuần trước, vốn nhằm tìm kiếm giải pháp cho vấn đề ly khai.
Chính quyền Transnistria phản đối việc Moldova tuần trước áp lệnh cấm nhập cảnh đối với các chỉ huy lực lượng gìn giữ hòa bình Nga. Transnistria cũng bác bỏ kế hoạch của chính phủ Moldova nhằm áp dụng thuế hải quan và thuế giá trị gia tăng đối với vùng ly khai này.
Tổng thống Moldova muốn đưa đất nước, một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu, gia nhập Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2030, và cho rằng điều này có thể thực hiện ngay cả khi chưa giải quyết được tranh chấp Transnistria.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Shoigu cáo buộc Moldova cản trở các cuộc đàm phán giải quyết xung đột, đồng thời gây khó khăn cho người dân khu vực này trong việc tham gia bầu cử cũng như cuộc trưng cầu dân ý năm 2024, trong đó cử tri ủng hộ gia nhập EU với tỷ lệ sít sao.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng thỏa thuận giải quyết vấn đề ly khai có thể đạt được nếu các bên "thể hiện thiện chí và có điều kiện phù hợp". Ông cáo buộc Moldova không tạo điều kiện cho việc tái thống nhất với Transnistria.
Chính phủ Moldova chưa lên tiếng về phát biểu của ông Shoigu.
