Uống nước chanh mỗi sáng có giúp thải độc, giảm cân?

Người phụ nữ ở Đống Đa tự trấn an bằng đủ lý do như tuổi tác, thời tiết, làm việc nhiều. Điều thực sự giữ bà lại không phải là sự chủ quan, mà là nỗi sợ. "Thà không biết còn hơn", bà nghĩ.

Đầu năm 2026, khi cơn đau vượt ngưỡng chịu đựng, bà không thể nằm nghiêng hay cúi người. Người phụ nữ đến bệnh viện, hai tay đan chặt trong phòng chờ siêu âm. Kết quả chỉ là lắng cặn đài bể thận, không nghiêm trọng, điều trị được nếu thay đổi lối sống.

Tuấn, 32 tuổi, cũng coi đi khám là "lãng phí thời gian", còn lo lắng rằng một tờ chẩn đoán bệnh sẽ "đặt dấu chấm hết cho những năm tháng thăng tiến". Anh chịu đựng stress, mất ngủ và đau đầu mãn tính mà không kiểm tra. Chỉ đến kỳ khám định kỳ bắt buộc tại cơ quan, bác sĩ mới phát hiện anh bị mỡ máu cao, tăng huyết áp và béo phì. Kết quả kiểm tra chuyên sâu sau đó cho thấy cơ thể anh đang vận hành như một người 50 tuổi.

Khám định kỳ được giới chuyên môn ví như tấm khiên bảo vệ cơ thể. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người từ 18 tuổi trở lên cần kiểm tra huyết áp thường xuyên để tầm soát rủi ro. Tuy nhiên, tâm lý e dè và xu hướng né tránh sự thật khiến tỷ lệ người dân chủ động tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng tại Việt Nam vẫn ở mức thấp. Các nghiên cứu dịch tễ học và báo cáo y tế công cộng chỉ ra rằng việc trì hoãn tầm soát sớm làm tăng gấp nhiều lần chi phí điều trị giai đoạn cuối, đồng thời làm giảm đáng kể tỷ lệ sinh tồn của bệnh nhân.

"Sự chủ quan này đang đẩy một bộ phận lớn người trưởng thành vào vùng nguy hiểm, đánh mất thời điểm vàng trong y khoa", bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế thuộc Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nói.

Ông Mạnh nhận định văn hóa y tế hiện hành vẫn mang nặng tư duy chờ có triệu chứng mới đi khám. Người dân thường phản ứng nhanh với các bệnh cấp tính như sốt hay khó thở. Đối với những bệnh mạn tính phát triển âm thầm, họ lại duy trì tâm lý phủ nhận. Nhiều bệnh nhân chỉ thực sự tìm kiếm sự trợ giúp y khoa khi tình trạng đã biến chứng nặng nề.

Theo PGS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng tại Đại học Y Dược TP HCM, căn nguyên của sự e dè này xuất phát từ những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ. Quy trình hành chính rườm rà, thời gian chờ đợi kéo dài và gánh nặng chi phí điều trị tạo ra tâm lý né tránh. Nỗi sợ hãi về việc một chẩn đoán y khoa có thể làm đảo lộn vị thế xã hội đã hình thành nên cơ chế phòng vệ tâm lý độc hại.

Thay vì đến cơ sở y tế, nhiều người lại tìm đến các nền tảng trí tuệ nhân tạo hoặc mạng xã hội để tự chẩn đoán. Việc áp dụng các phác đồ không được cá thể hóa dựa trên cơ địa và bệnh lý nền tiềm ẩn rủi ro biến chứng nghiêm trọng.

Hậu quả của sự né tránh này là sự trẻ hóa đáng báo động của nhiều căn bệnh hiểm nghèo. Theo dữ liệu năm 2023 từ Bộ Y tế, nhóm dưới 45 tuổi chiếm khoảng 5% đến 7% tổng số ca đột quỵ, với tốc độ tăng trung bình 2% mỗi năm.

Tại Viện Tim mạch Quốc gia, bệnh nhân dưới 40 tuổi chiếm tới 17% số ca can thiệp hằng năm. Thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020 ghi nhận Việt Nam có hơn 17.000 ca ung thư dạ dày và 14.000 ca ung thư đại tràng mới mỗi năm. Ở nhóm dưới 40 tuổi, tỷ lệ mắc ung thư đại tràng đã chạm mốc gần 30%.

Để xóa bỏ rào cản tâm lý sợ phát hiện bệnh và ngăn chặn thói quen tự chẩn đoán mù quáng trên mạng, hệ thống y tế cần những thay đổi thực tế mang tính cá thể hóa. Thay vì áp dụng một quy trình đại trà dễ gây tâm lý e ngại, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh khám sức khỏe không thể làm cho có. Ngành y tế cần phân nhóm người dân theo độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp và bệnh lý nền.

Cách tiếp cận này giúp mỗi cá nhân nhận được phác đồ tầm soát sát với nguy cơ thực tế, giảm bớt nỗi sợ hãi mơ hồ trước một danh sách xét nghiệm rườm rà. Nhóm người lao động hay viên chức cần được siết chặt chuyên môn khám và quản lý qua hồ sơ điện tử. Bệnh nhân mạn tính phải được theo dõi định kỳ sáu tháng một lần để kịp thời chặn đứng biến chứng.

Với lao động tự do và nhóm dưới 18 tuổi, các cơ sở y tế nên thiết kế gói khám tập trung vào bệnh lý phổ biến như sỏi thận, tuyến giáp hay u xơ tử cung. Những người khỏe mạnh sẽ được cấp phiếu khám thường niên, bắt đầu từ mốc 18 tuổi theo khuyến cáo tầm soát huyết áp của Hiệp hội Tim mạch Mỹ.

Bên cạnh việc tinh gọn quy trình khám để giảm áp lực tâm lý, rào cản tài chính cũng đang được tháo gỡ nhằm triệt tiêu lý do né tránh đến viện. Bộ Y tế đã vạch ra lộ trình đến năm 2030 đảm bảo 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế sẽ đạt 100%, đi kèm với việc mở rộng quyền lợi chi trả cho các dịch vụ tầm soát và chẩn đoán sớm.

Tới năm 2045, người dân sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế sẽ không phải chi trả thêm tiền túi. "Việc giải quyết triệt để gánh nặng chi phí và thiết kế lại quy trình khám gọn gàng chính là chìa khóa để người bệnh gạt bỏ nỗi sợ, chủ động giành lấy cơ hội sống khỏe mạnh", bác sĩ Mạnh cho hay.

Tin Gốc: Vnexpress

Trong thời kỳ bão giá, nhiều người tìm mọi cách để thắt chặt chi tiêu, song việc tiết kiệm không đúng chỗ lại dẫn đến hậu quả phải tiêu tốn gấp hàng chục lần khi nhập viện. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh (Liao Chi-ting), chuyên gia ung bướu tại Bệnh viện Tưởng niệm Trường Canh Lâm Khẩu, Đài Loan (Trung Quốc), cảnh báo những quyết định "tiết kiệm tiền" trong vô thức ở cuộc sống hàng ngày có thể dần dần đẩy con người đến gần hơn với giường bệnh. Ông cảnh báo: "Ung thư thực sự có thể do tích cóp, tiết kiệm sai chỗ mà ra".

Mối nguy hại đầu tiên đến từ việc tiết kiệm thực phẩm. Trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu chia sẻ câu chuyện về một gia đình 3 người cùng bị ung thư đường tiêu hóa do có thói quen ăn thức ăn thừa suốt một thời gian dài. Chuyên gia ung bướu với 30 năm kinh nghiệm giải thích tủ lạnh giúp thức ăn lâu hỏng hơn nhưng không thể ngăn chặn hoàn toàn sự phát triển của vi khuẩn. Đặc biệt, các loại rau xanh khi để qua đêm có thể sản sinh ra lượng lớn nitrite, một chất nếu hấp thụ thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư hệ tiêu hóa. Vì vậy, tốt nhất nên nấu lượng thức ăn vừa đủ và dùng hết ngay trong một bữa.

Bác sĩ cho hay thế hệ đi trước thường coi trọng đức tính cần kiệm và giữ tư duy thực phẩm hễ còn nhìn thấy ăn được thì không nên vứt bỏ. Lối suy nghĩ này dẫn đến thói quen mua các loại rau củ quả giảm giá không còn tươi ngon hoặc tích trữ thực phẩm quá hạn trong tủ lạnh với lầm tưởng chỉ cần cắt bỏ phần hư hại là có thể tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng những hành vi tưởng chừng như thông minh và tránh lãng phí này thực chất lại đang gieo mầm tai họa cho sức khỏe lâu dài.

Theo bác sĩ Liêu, một khi thực phẩm đã bị nấm mốc, chúng có thể sản sinh ra aflatoxin, một chất gây ung thư nhóm 1, và việc tiêu thụ lâu dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư gan. "Người tiêu dùng có thể chỉ nhìn thấy một vùng mốc nhỏ bằng mắt thường nhưng các sợi nấm thực tế đã đâm sâu vào những vị trí không thể nhìn thấy. Việc đánh đổi sức khỏe để tiết kiệm một chút chi phí hoàn toàn không xứng đáng", bác sĩ Liêu nói.

Thực phẩm quá hạn đồng nghĩa với nguy cơ vi khuẩn sinh sôi, gây viêm dạ dày ruột, nôn mửa và các triệu chứng khó chịu cho cơ thể. Về lâu dài, tình trạng này sẽ làm tổn thương chức năng tiêu hóa, dẫn đến khả năng hấp thụ kém, từ đó làm suy giảm hệ miễn dịch và tạo cơ hội cho các tế bào ung thư phát triển.

Bên cạnh đó, nhiều người thường xuyên sử dụng các loại thực phẩm siêu chế biến như xúc xích nhằm mục đích tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, các nhóm thực phẩm này chứa hàm lượng lớn đường, muối cùng nhiều loại chất phụ gia. Việc tiêu thụ chúng trong thời gian dài không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh ung thư.

Một thói quen tiết kiệm sai lầm khác là việc tái chế dầu ăn nhiều lần. Bác sĩ Liêu dẫn chứng trường hợp một nam bệnh nhân ngoài 50 tuổi bị ung thư gan cách đây vài năm do thói quen tiết kiệm, thường xuyên giữ lại dầu ăn đã qua sử dụng để chiên rán nhiều lần thay vì vứt bỏ. Ông cho biết dù nguyên nhân dẫn đến ung thư gan rất phức tạp nhưng dầu ăn bị đun nóng lặp đi lặp lại sẽ sản sinh ra các axit béo chuyển hóa và các sản phẩm oxy hóa. Những chất này gây áp lực kéo dài lên gan, trở thành một trong những tác nhân quan trọng kích thích tế bào ung thư phát triển.

Ngoài ra, việc tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu xong để tiết kiệm điện cũng là một tác nhân gây bệnh dễ bị bỏ qua. Bác sĩ Liêu cho hay nhiều gia đình có thói quen tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu nướng, tuy nhiên khói bếp chứa nhiều chất độc hại, đặc biệt là các hạt bụi mịn lơ lửng và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi sinh ra từ quá trình chiên xào ở nhiệt độ cao. Việc hít phải lượng khói này trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi. Cách xử lý đúng là bật máy trước khi nấu và duy trì thêm từ 3 đến 5 phút sau khi tắt bếp nhằm đảm bảo không khí lưu thông hoàn toàn.

Bên cạnh lối sống và chế độ ăn uống, việc bỏ qua kiểm tra sức khỏe định kỳ vì tiếc chi phí hoặc mang tâm lý né tránh cũng khiến nhiều người mất đi giai đoạn vàng để điều trị. Bác sĩ cho biết nhiều bệnh ung thư hoàn toàn không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, đến khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu khó chịu thì bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn giữa hoặc cuối. Hơn nữa, việc điều trị ung thư giai đoạn đầu tương đối đơn giản và ít tốn kém, trong khi ở giai đoạn muộn, không chỉ độ khó của phác đồ tăng lên đáng kể mà chi phí cũng nhân lên gấp nhiều lần.

"Khám sức khỏe định kỳ giống như việc mua bảo hiểm; bình thường có thể thấy chưa cần thiết nhưng lại có thể cứu mạng bạn vào những thời khắc quyết định", ông nói.

Cuối cùng, lối sống ít vận động do ngại chi phí phòng tập hoặc bận rộn cũng làm tăng nguy cơ béo phì, bệnh tim mạch và ung thư. Bác sĩ gợi ý mỗi người chỉ cần tận dụng khoảng thời gian đi làm, giờ nghỉ trưa hoặc sau bữa tối để đi bộ khoảng 30 phút mỗi ngày nhằm bảo vệ sức khỏe một cách hiệu quả nhất.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo Cục Phòng bệnh, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm và một số cơ sở khám chữa bệnh ghi nhận số trường hợp mắc bệnh do vi rút Adeno tăng lên, chủ yếu ở trẻ em. Tuy nhiên, đến nay chưa ghi nhận diễn biến bất thường về tác nhân gây bệnh, quy mô dịch hoặc mức độ nặng trong cộng đồng.

Ngành y tế đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch.

Các chuyên gia cho biết vi rút Adeno có thể gây bệnh quanh năm và ở mọi lứa tuổi. Bệnh thường gây viêm đường hô hấp với các biểu hiện như sốt, ho, đau họng, sổ mũi. Ngoài ra, vi rút còn có thể gây viêm kết mạc mắt, rối loạn tiêu hóa và một số biểu hiện khác.

Phần lớn người mắc bệnh có diễn biến nhẹ và tự hồi phục. Tuy nhiên, bệnh có thể trở nặng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh nền hoặc người suy giảm miễn dịch.

Đối với tình trạng đau mắt đỏ, Cục Phòng bệnh lưu ý đây có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như vi rút, vi khuẩn, dị ứng hoặc các tác nhân kích thích. Vi rút Adeno là một trong những nguyên nhân thường gặp, nhưng không phải tất cả trường hợp đau mắt đỏ đều do vi rút này gây ra.

Vì vậy, người dân không nên tự xác định nguyên nhân hoặc tự mua thuốc điều trị khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.

Vi rút Adeno có thể lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, nước mắt, tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh, bàn tay, đồ dùng và các bề mặt bị nhiễm vi rút.

Vi rút cũng có thể lây lan trong môi trường sinh hoạt tập trung như gia đình, trường học, khu vui chơi, cơ sở chăm sóc trẻ em và bể bơi nếu điều kiện vệ sinh, xử lý nước hoặc vệ sinh bề mặt không được bảo đảm.

Hiện nay là thời gian nghỉ hè, du lịch và tổ chức nhiều hoạt động tập trung đông người. Trẻ em thường xuyên tham gia các lớp học, khu vui chơi và hoạt động bơi lội, làm tăng cơ hội tiếp xúc gần và lây truyền bệnh.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh nhưng không hoang mang, không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.

Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp sau:

Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người bệnh, dịch tiết mắt, mũi, họng hoặc các vật dụng, bề mặt dùng chung. Hạn chế đưa tay chưa rửa sạch lên mắt, mũi, miệng.

Không dùng chung đồ cá nhân: Không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, gối, chăn, kính mắt, mỹ phẩm, thuốc nhỏ mắt, kính áp tròng và hộp đựng kính áp tròng. Giặt riêng đồ dùng của người bệnh và thường xuyên làm sạch các bề mặt hay tiếp xúc.

Chăm sóc mắt đúng cách: Khi có biểu hiện đau mắt đỏ, sử dụng gạc sạch, bông hoặc khăn giấy dùng một lần để lau ghèn và dịch tiết quanh mắt; bỏ ngay sau khi sử dụng và rửa sạch tay. Người đeo kính áp tròng cần ngừng sử dụng cho đến khi hết triệu chứng và được nhân viên y tế tư vấn.

Không tự ý dùng thuốc: Không tự mua hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, thuốc kháng vi rút, thuốc phối hợp hoặc thuốc có corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Kháng sinh không có tác dụng với viêm kết mạc do vi rút; dùng thuốc không đúng có thể làm bệnh kéo dài hoặc gây tổn thương giác mạc. Không đắp lá, nhỏ sữa mẹ hoặc dùng các dung dịch không bảo đảm vô khuẩn vào mắt.

Hạn chế lây cho người khác: Người có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, nhiều ghèn, sốt, ho hoặc đau họng cần hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung vật dụng và không đến bể bơi. Trẻ có triệu chứng nên được nghỉ ngơi tại nhà nếu không thể bảo đảm vệ sinh cá nhân hoặc phải tiếp xúc gần với nhiều trẻ khác.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ