Từ Đồng Tháp đến TP HCM hội ngộ các y bác sĩ Bệnh viện Quân y 175 và Tổ chức nhân đạo Operation Walk Chicago (Mỹ) tại tọa đàm về phẫu thuật thay khớp háng chiều 13/4, chị Liễu sải bước nhanh nhẹn trong tà áo dài, nụ cười rạng rỡ thay cho những ngày tuyệt vọng cách đây 7 năm.
Năm 2018, chị mắc Pemphigus – bệnh tự miễn buộc phải điều trị bằng corticoid suốt đời. Việc dùng corticoid liều cao thời gian đầu dẫn đến hoại tử hai bên chỏm xương đùi. Năm 2019, ở tuổi 30, những cơn đau khớp dữ dội khiến chị không thể nhấc nổi bước chân, mọi sinh hoạt phụ thuộc xe lăn. Công việc giảng dạy phải gián đoạn, kinh tế gia đình trông cậy vào chồng.
“Tôi đau đớn, tưởng tương lai đã khép lại và mình trở thành người tàn phế”, chị nhớ lại.
Cơ hội đến cuối năm 2023 khi đoàn bác sĩ Operation Walk Chicago về Đồng Tháp mổ từ thiện, giúp chị thay khớp háng phải (bên tổn thương nặng hơn). Năm 2024, qua chương trình hợp tác giữa tổ chức này và Bệnh viện Quân y 175, chị tiếp tục đến TP HCM mổ thay khớp háng bên trái miễn phí.
Sau hai cuộc mổ, chị không còn đau nhức, đi lại bình thường, tự chăm sóc gia đình và trở lại đứng lớp 8 tiếng mỗi ngày. Hiện chị vẫn dùng corticoid liều thấp hơn để kiểm soát bệnh da liễu Pemphigus, nhưng cuộc sống đã sang trang mới.
Chị Liễu là một trong gần 200 bệnh nhân tìm lại khả năng vận động nhờ chương trình thay khớp háng miễn phí do Bệnh viện Quân y 175 phối hợp Operation Walk Chicago thực hiện suốt 5 năm qua. Tại chương trình, nhiều bệnh nhân khác cũng chia sẻ hành trình vượt qua đau đớn, như bà Ngọc Ảnh thoát cảnh mất ngủ, suy sụp vì hoại tử khớp, hay bà Đào Hải, 63 tuổi, người tưởng chừng phải “lết đi cả đời” cũng đã đi lại nhờ thay cùng lúc hai khớp.
Theo BS.CK2 Mỵ Duy Tiến, Chủ nhiệm Khoa Chi dưới, Viện Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Quân y 175, nguyên nhân hỏng khớp háng rất đa dạng, từ chấn thương, thoái hóa đến hoại tử. Khi tổn thương nặng, thay khớp nhân tạo là giải pháp tối ưu. Hiện nay, bệnh viện ứng dụng công nghệ thiết kế 3D và phẫu thuật ít xâm lấn, giúp giảm mất máu, giảm đau và rút ngắn thời gian hồi phục.
Đặc biệt, phục hồi chức năng sớm đóng vai trò then chốt. Trung tá, BS.CK1 Quách Long Vỹ, Chủ nhiệm khoa Phục hồi chức năng, cho biết theo mô hình ERAS, bệnh nhân có thể tập ngay sau khi tỉnh, 8-12 giờ đã vận động tại giường, sau 24 giờ có thể đi lại, giúp giảm nguy cơ biến chứng.
Đại tá, TS.BS Phan Đình Mừng, Phó giám đốc Bệnh viện Quân y 175, cho biết bệnh lý khớp háng đang trẻ hóa, nhiều ca gặp ở tuổi 20-30, chủ yếu do hút thuốc, uống rượu, ít vận động và lạm dụng corticoid. Chi phí mổ thay khớp háng 80-100 triệu đồng vẫn là rào cản, vì vậy từ 2019 chương trình đã hỗ trợ gần 200 bệnh nhân, riêng đợt 10-14/4 mổ 37 ca, trong đó có 3 ca phức tạp.
Các bác sĩ lưu ý bệnh nhân Việt Nam sau thay khớp háng cần từ bỏ các thói quen xấu như ngồi xổm, ngồi bệt, vắt chéo chân hay nằm võng để tránh nguy cơ trật khớp.
Một phân tích tổng hợp mới đăng trên British Journal of Sports Medicine (Anh) cho thấy, tập kết hợp aerobic với kháng lực và HIIT giúp giảm huyết áp đáng kể suốt 24 giờ ở người tăng huyết áp.
Aerobic (liên tục hoặc ngắt quãng) kết hợp kháng lực là các bài tập khuyến nghị dựa trên bằng chứng tốt nhất để hạ huyết áp 24 giờ. Các hình thức mới như HIIT, pilates, thể thao giải trí giúp giảm nhàm chán, tăng khả năng duy trì hằng ngày - yếu tố quan trọng nhất trong kiểm soát tăng huyết áp, theo Medical News Today (Anh).
Các nhà nghiên cứu phân tích các thử nghiệm lâm sàng công bố từ 11.2024 đến 8.2025, với chương trình tập tối thiểu 4 tuần, gồm: Aerobic (đi bộ nhanh, chạy, đạp xe), tập kháng lực, bài tập đẳng trường (plank, wall sit), HIIT, yoga, pilates và các môn thể thao giải trí như bóng đá, tennis bãi biển, bóng ném. Tổng cộng có 31 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, với hơn 1.345 người tham gia và 67 chương trình tập luyện.
Kết quả cho thấy aerobic là phương pháp ổn định và hiệu quả nhất để hạ huyết áp cả ngày lẫn đêm. Ngoài ra, bài tập kết hợp (aerobic, kháng lực) và HIIT giúp giảm huyết áp suốt 24 giờ rõ rệt và làm giảm đáng kể huyết áp tâm thu. Cụ thể, so với không tập luyện:
Theo tác giả nghiên cứu, tiến sĩ Rodrigo Ferrari, Đại học Liên bang Rio Grande do Sul, (Brazil), tập kết hợp có hiệu quả vì tận dụng cơ chế sinh lý của cả aerobic và kháng lực, giúp cải thiện đồng thời chức năng tim mạch và cơ xương, đặc biệt hữu ích khi tuổi tác làm suy giảm thể lực.
Một số nghiên cứu trước đây cho rằng bài tập đẳng trường (plank, wall sit) tốt nhất cho huyết áp. Tuy nhiên, nhóm tác giả cho rằng aerobic có lợi thế tim mạch đặc biệt vì nó giúp mạch máu giãn bền vững, cải thiện chức năng nội mạc mạch máu và giảm sức cản mạch máu.
Ngoài ra, aerobic có khối lượng bằng chứng khoa học lớn nhất, với nhiều thử nghiệm và người tham gia, nên độ tin cậy cao. Ngược lại, tập kháng lực có thể tạm thời làm tăng độ cứng động mạch do áp lực cao khi nâng tạ, vì vậy nên xem là phương pháp bổ trợ, không phải lựa chọn ưu tiên.
Tiến sĩ Ferrari khuyến nghị mọi người nên lấy aerobic làm nền tảng cho thói quen tập luyện, kết hợp thêm tập kháng lực để tăng sức mạnh cơ và cải thiện thể lực. Quan trọng nhất là phải chọn hình thức tập có thể duy trì lâu dài.
Chuyến bay hồi hương nhóm hành khách Mỹ, sau khi được sơ tán từ tàu du lịch MV Honhius neo đậu ngoài khơi đảo Tenerife (Tây Ban Nha) hôm 10/5, đã về đến bang Nebraska vào sáng ngày 11/5, theo CNN. Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha cho biết 17 người Mỹ và một công dân Anh sống tại Mỹ trên chuyến bay này. Trong một bài đăng trên X trước đó, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ cho biết một người Mỹ có kết quả xét nghiệm dương tính "nhẹ" với virus và một người khác có triệu chứng nhẹ. Cả hai đều được vận chuyển trong các đơn vị cách ly sinh học (biocontainment units) trên máy bay nhằm "thực hiện sự thận trọng tối đa".
Sau khi hạ cánh, họ lên xe buýt trung chuyển tới cơ sở cách ly chuyên biệt. 15 công dân Mỹ có nguy cơ tiếp xúc với Hantavirus trên tàu du lịch MV Hondius hiện được theo dõi tại Đơn vị Cách ly Quốc gia ở thành phố Omaha, bang Nebraska. Điều kiện lưu trú tại đây được thiết kế tương đồng với các cabin trên tàu hơn là các phòng bệnh thông thường.
Tại họp báo hôm 11/5 do Trung tâm Y tế Đại học Nebraska (UNMC), bác sĩ Angela Hewlett, Giám đốc y tế của Đơn vị cách ly Sinh học, cho biết: "Cơ sở này giống khách sạn hơn là không gian chăm sóc bệnh nhân". Bà cho biết thêm hành khách được trang bị tivi, Wifi, phòng vệ sinh khép kín và thiết bị tập thể dục nhằm tạo sự thoải mái trong vài tuần theo dõi y tế.
Đơn vị Cách ly Quốc gia, cơ sở cách ly duy nhất được liên bang tài trợ tại Mỹ, mới được hoạt động một lần vào thời điểm bùng phát đại dịch Covid-19. Được thành lập vào năm 2019, trung tâm có 20 phòng bệnh trang bị hệ thống áp suất âm riêng biệt cùng các tiện nghi sinh hoạt. Theo bác sĩ Michael Wadman, Giám đốc Đơn vị này, độ tuổi của các hành khách đang cách ly dao động từ cuối 20 đến đầu 80.
Ông Brendan Jackson, quyền Giám đốc bộ phận tác nhân gây bệnh hậu quả cao thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cho biết thời gian cách ly 42 ngày được khuyến cáo dựa trên thời gian ủ bệnh của chủng virus Andes. Tất cả ca bệnh được xác nhận trên tàu MV Hondius đều do chủng này gây ra. Đây cũng là chủng duy nhất được biết đến có khả năng lây truyền từ người sang người.
Ngoài ra, bệnh nhân đã có kết quả xét nghiệm dương tính trước khi về nước hiện được chăm sóc tại Đơn vị Phòng hộ Sinh học của UNMC. Cơ sở này có khả năng điều trị từ những bệnh nhân dương tính nhưng tình trạng ổn định đến các trường hợp nguy kịch. Hai vị khách còn lại là một cặp vợ chồng đang được cách ly tại Đại học Emory ở Atlanta.
Theo bác sĩ Hewlett, các bệnh nhân hiện không phải đeo khẩu trang nhưng đội ngũ y tế tương tác với họ phải mặc đầy đủ trang thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) từ đầu đến chân gồm máy trợ thở lọc không khí, quần áo bảo hộ toàn thân và bao giày. Tính đến chiều 11/5, tất cả bệnh nhân tại Omaha đều trong tình trạng ổn định. Nhóm hành khách đã được đánh giá y tế khẩn cấp và đang hồi phục sau chuyến đi dài. Chưa có ai xuất hiện các triệu chứng của Hantavirus như đau đầu, buồn nôn, ho hay nghẹt mũi. Trường hợp nằm tại Đơn vị Phòng hộ Sinh học đã được xét nghiệm lại và đang chờ kết quả.
Theo Bloomberg, giới chức y tế quyết định phân bổ việc chăm sóc tại nhiều cơ sở khác nhau nhằm giảm áp lực lên một hệ thống bệnh viện duy nhất. Tất cả hành khách trên tàu MV Hondius đều tự nguyện ở lại khu cách ly song bác sĩ Hewlett cho hay bất kỳ ai chọn rời đi đều cần phải ở gần bệnh viện, vì hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt tại Mỹ cho Hantavirus chủng Andes.
"Vì thế, chúng tôi dựa vào các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tích cực", bác sĩ Hewlett nói. Các biện pháp này bao gồm từ truyền dịch tĩnh mạch đến oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (ECMO), một kỹ thuật hỗ trợ sự sống sử dụng hệ thống máy tim phổi nhân tạo để loại bỏ carbon dioxide và cung cấp oxy vào máu cho bệnh nhân.
Hantavirus thường lây sang người qua tiếp xúc với nước tiểu hoặc phân của loài gặm nhấm. Tuy nhiên, chủng virus Andes trong đợt này có thể lây từ người sang người trong những trường hợp hiếm gặp thông qua tiếp xúc gần và kéo dài với người nhiễm bệnh. Tính đến ngày 9/5, đã có 3 hành khách (một cặp vợ chồng người Hà Lan và một công dân Đức) trên tàu MV Hondius tử vong sau khi nhiễm virus. Ngoài các hành khách vừa về nước, nhà chức trách Mỹ cũng đang giám sát 7 người khác đã rời tàu trước đó tại 5 bang: Arizona, California, Georgia, Texas và Virginia. Tổng giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, khẳng định trước khi các du khách rời tàu rằng đợt bùng phát này "không phải là một đại dịch Covid-19 thứ hai".
Ăn thuần thực vật ngày càng phổ biến trong giới trẻ, dân văn phòng và người theo đuổi lối sống lành mạnh. Các nghiên cứu gần đây cho thấy ăn chay giúp cải thiện chỉ số tim mạch, chuyển hóa, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm cholesterol xấu.
Testosterone liên quan đến ham muốn tình dục, khối cơ, sức mạnh và năng lượng. Tuy nhiên, hormone này không phụ thuộc riêng vào việc ăn thịt hay không, mà còn bị chi phối bởi tuổi tác, giấc ngủ, stress, béo phì, vận động và tình trạng dinh dưỡng.
Hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy ăn chay hay ăn thuần thực vật làm giảm testosterone. Nghiên cứu trên nam giới trưởng thành không ghi nhận mối liên quan đáng kể giữa chế độ ăn thực vật và nồng độ hormone này. Tương tự, đậu nành cũng không làm giảm testosterone như nhiều người lo ngại.
Nguy cơ nằm ở chế độ ăn thiếu cân đối. Người ăn chay nếu không bổ sung hợp lý có thể thiếu vitamin B12, sắt, kẽm, i-ốt, vitamin D... dẫn đến mệt mỏi, giảm sức bền và ham muốn - dễ bị hiểu nhầm là do testosterone thấp. Trong đó, thiếu kẽm có liên quan đến giảm hormone này.
Nếu muốn theo chế độ ăn thuần thực vật mà vẫn duy trì sức khỏe, nên chú ý đảm bảo đủ đạm (đậu, đậu nành, hạt), đủ năng lượng và đủ vi chất. Đồng thời duy trì ngủ đủ, tập luyện, kiểm soát cân nặng và stress - những yếu tố ảnh hưởng lớn đến nội tiết. Nhiều khi một người không ăn chay nhưng thức khuya, bụng mỡ nhiều, áp lực kéo dài lại có nguy cơ rối loạn nội tiết lớn hơn người ăn thuần thực vật nhưng sống điều độ.
Tóm lại, chưa có bằng chứng đủ mạnh cho thấy ăn chay hay ăn thuần thực vật làm giảm testosterone ở nam giới. Điều quan trọng hơn là chất lượng khẩu phần, năng lượng, vi chất và lối sống đi kèm. Vì vậy, vấn đề không phải "ăn chay có làm đàn ông yếu đi không", mà là "ăn chay có được xây dựng đúng cách hay không".
