“Ung thư phổi hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, với tỷ lệ sống trên 5 năm có thể lên tới 70-90%. Ngược lại, phát hiện muộn khiến việc điều trị kéo dài, tốn kém và chủ yếu chỉ nhằm kiểm soát bệnh”, PGS Đỗ Hùng Kiên, Phó giám đốc Bệnh viện K, cho biết tại chương trình truyền hình trực tuyến Sàng lọc sớm ung thư phổi – từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia, hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4.
PGS Kiên cho biết hệ thống y tế hiện chỉ tiếp nhận khoảng 20% bệnh nhân ung thư phổi ở giai đoạn sớm đủ điều kiện phẫu thuật. Số còn lại đã mất cơ hội mổ do bệnh tiến triển nặng, trong đó giai đoạn 4 chiếm 40-50% và giai đoạn ba chiếm 25-30%. Hầu hết người dân chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng toàn thân như khó thở, đau ngực, ho kéo dài, hoặc tế bào ung thư đã di căn gây đau xương, nhức đầu.
Phó giám đốc Bệnh viện K nhấn mạnh việc phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn đầu giúp bác sĩ phẫu thuật triệt căn, mang lại tỷ lệ sống trên 5 năm lên tới 70-90%. Bệnh nhân tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian nằm viện và nhanh chóng trở lại nhịp sống thường nhật.
Ngược lại, khi khối u bước sang giai đoạn hai, tỷ lệ sống giảm còn 50-60%, giai đoạn ba tụt xuống 10-36% và giai đoạn cuối chỉ vỏn vẹn 10%. Quá trình chữa trị muộn màng đòi hỏi y bác sĩ phối hợp đa mô thức trong thời gian dài, gây áp lực lớn lên toàn hệ thống y tế và chủ yếu phục vụ mục tiêu kiểm soát bệnh thay vì chữa khỏi hoàn toàn. Cùng một khoảng thời gian, bác sĩ có thể cứu chữa lượng bệnh nhân giai đoạn sớm cao gấp 2-3 lần so với nhóm đến muộn.
Lý giải nguyên nhân, TS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), nhận định người dân chưa hình thành thói quen tầm soát định kỳ. Hiện nay, chúng ta chủ yếu tìm ra bệnh nhân thông qua các đợt khám sức khỏe cơ quan hoặc hoàn toàn tình cờ.
Giới chuyên môn dự báo số ca ung thư phổi tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng do tỷ lệ hút thuốc và mức độ ô nhiễm không khí vẫn duy trì ở mức cao. Từ bài học thành công trong việc tầm soát cộng đồng của Nhật Bản và Malaysia, các chuyên gia đề xuất ngành y tế Việt Nam cần sớm xây dựng chương trình sàng lọc ung thư phổi quy mô quốc gia kèm cơ chế hỗ trợ chi phí nhằm giải quyết tận gốc vấn đề.
Giới y khoa hiện áp dụng phương pháp chụp CT liều thấp để phát hiện mầm mống ung thư phổi ngay cả khi cơ thể chưa lên tiếng. Tuy nhiên rào cản chi phí khiến kỹ thuật này chưa phổ biến rộng rãi. Các bác sĩ khuyến cáo nhóm nguy cơ cao bao gồm người trên 50 tuổi, người hút thuốc lá lâu năm, người sống trong môi trường ô nhiễm hoặc mắc bệnh phổi mạn tính cần chủ động tìm đến cơ sở y tế để tầm soát định kỳ.
Nhiều bà con thường nghĩ "cha mẹ lùn thì con không thể cao". Thực tế di truyền chỉ quyết định khoảng 23%, trong khi dinh dưỡng chiếm tới 32%.
Hãy nhìn bài học từ Nhật Bản và Hàn Quốc. Từ những quốc gia từng bị xem là thấp bé, họ đã vươn lên dẫn đầu châu Á nhờ cải thiện bữa ăn và lối sống. Những ngôi sao như Son Heung-min (cao 1m83) là minh chứng cho việc người châu Á hoàn toàn có thể sở hữu thể hình vượt trội nếu được đầu tư đúng cách từ nhỏ.
Thay vì tìm kiếm những phương thuốc đắt đỏ, bà con hãy tập trung vào những thực phẩm dân dã nhưng cực kỳ lợi hại cho chiều cao của trẻ:
Lòng đỏ trứng, phô mai và các món đậu lên men: Đây là những thực phẩm rất quý vì chúng chứa nguồn vitamin K2 dồi dào. Trong cơ thể, nếu canxi là "gạch" xây xương thì vitamin K2 chính là "người dẫn đường" tận tụy, giúp gắn canxi vào đúng khung xương, tránh việc canxi đi lạc vào mạch máu hay thận.
Thịt nạc, cá đồng kho nhừ ăn cả xương và rau xanh đậm: Đây là nguồn cung cấp đạm và canxi tự nhiên tốt nhất.
Vận động dưới nắng sớm: Ánh nắng giúp cơ thể tự tạo ra vitamin D3. Dưỡng chất này đóng vai trò như "người thợ xây", giúp hấp thụ canxi từ thức ăn vào máu. Nếu không có "người thợ" này, dù trẻ ăn bao nhiêu canxi cũng sẽ bị đào thải ra ngoài.
Sữa và chế phẩm từ sữa:
Duy trì ít nhất 2 ly mỗi ngày để cung cấp khoáng chất bền vững cho trẻ.
Bên cạnh ăn uống, có hai thói quen mà cha mẹ cần rèn luyện cho con ngay:
a. Vận động (ít nhất 60 phút/ngày): Khuyến khích trẻ chơi các môn như bơi lội, bóng rổ hoặc đu xà đơn để kích thích sụn tăng trưởng hoạt động.
b. Giấc ngủ (trước 10 giờ đêm): Đây là điều cực kỳ quan trọng. Hormone tăng trưởng tiết ra mạnh nhất khi trẻ đã ngủ sâu trong khoảng từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng. Nếu con thức khuya xem điện thoại, cha mẹ đang trực tiếp đánh mất cơ hội cao thêm của con.
Cải thiện tầm vóc là một hành trình kiên trì. Hy vọng mỗi gia đình sẽ chú trọng hơn vào từng bữa ăn, giấc ngủ để thế hệ trẻ Việt Nam tự tin bước ra thế giới với tầm vóc vượt trội.
Ngáp là hành vi quen thuộc ở con người và nhiều loài động vật, nhưng chức năng thực sự của nó vẫn là một bí ẩn khoa học. Nghiên cứu mới từ Đại học New South Wales (Úc) đã cung cấp thêm manh mối đáng chú ý khi lần đầu quan sát trực tiếp tác động của ngáp lên não bằng chụp cộng hưởng từ, theo Sciencealert.
Nhóm nghiên cứu theo dõi 22 người trưởng thành khỏe mạnh trong khi họ được yêu cầu thực hiện các hành động khác nhau như ngáp, hít thở sâu, kìm nén ngáp và thở bình thường. Do ngáp và hít sâu có cơ chế khá giống nhau, các nhà khoa học ban đầu kỳ vọng hai hành vi này sẽ tạo ra hiệu ứng tương tự trong não.
Tuy nhiên kết quả lại cho thấy một khác biệt rõ rệt. Khi ngáp, dịch não tủy, chất lỏng bao quanh não và tủy sống, được đẩy ra khỏi não theo hướng ngược lại so với khi hít thở sâu. Đây là phát hiện bất ngờ, bởi trước đó chưa có bằng chứng trực tiếp nào về sự thay đổi này.
Dịch não tủy đóng vai trò thiết yếu trong việc nuôi dưỡng tế bào thần kinh và loại bỏ các chất thải chuyển hóa. Vì vậy sự dịch chuyển của dòng dịch này khi ngáp làm dấy lên giả thuyết rằng ngáp có thể góp phần "làm sạch" não hoặc hỗ trợ điều hòa môi trường nội sọ.
Ngoài ra cả ngáp và hít sâu đều làm tăng lưu lượng máu rời khỏi não, từ đó tạo điều kiện để máu mới giàu oxy được bơm vào.
Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu của một cái ngáp, lưu lượng máu động mạch cảnh vào não có thể tăng khoảng 30%, cho thấy đây có thể là một cơ chế giúp tăng cường cung cấp oxy tạm thời cho não bộ.
Nghiên cứu cũng ghi nhận mỗi người có "kiểu ngáp" riêng biệt, với chuyển động lưỡi và cơ mặt lặp lại khá ổn định theo thời gian. Điều này gợi ý rằng ngáp được điều khiển bởi một cơ chế thần kinh trung ương mang tính cá nhân hóa, gần giống như "dấu vân tay sinh học".
Dù vậy các nhà khoa học nhấn mạnh rằng chưa thể kết luận chính xác vai trò sinh lý của ngáp. Một số giả thuyết được đưa ra bao gồm chức năng làm mát não, điều hòa hoạt động thần kinh hoặc hỗ trợ loại bỏ chất thải, những yếu tố đều liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh khi bị rối loạn.
Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu hệ thống làm sạch của não, đặc biệt là vai trò của dịch não tủy, ngày càng được quan tâm do liên quan đến các bệnh như Alzheimer. Phát hiện mới về ngáp có thể bổ sung thêm một "mảnh ghép" vào bức tranh này, dù cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận.
Nhìn chung, dù là hành động rất quen thuộc, ngáp có thể không hề "vô nghĩa" như nhiều người vẫn nghĩ. Ngược lại, đây có thể là một phản xạ sinh học tinh vi, góp phần duy trì cân bằng và hoạt động ổn định của hệ thần kinh trung ương.
Tâm lý của bà Trà cũng là nỗi lo chung của rất nhiều người bệnh khi được chỉ định thực hiện các thủ thuật xâm lấn. Không ít người cho rằng "đi soi là phải soi ca đầu tiên" để hạn chế tối đa rủi ro lây nhiễm chéo các bệnh lý truyền nhiễm. Thậm chí, có người xin dời lịch sang hôm sau chỉ để giành được suất khám mở màn.
Nội soi tiêu hóa là thủ thuật dùng ống mềm nhỏ có gắn camera và đèn chiếu sáng để đưa trực tiếp vào bên trong đường tiêu hóa, giúp chẩn đoán các bệnh lý như viêm loét, phát hiện sớm ung thư và can thiệp như sinh thiết, cắt polyp, cầm máu. Do thiết bị luồn sâu và tiếp xúc trực tiếp dịch cơ thể, vấn đề vệ sinh, khử khuẩn luôn là mối bận tâm của người bệnh.
ThS.BS Trần Minh Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Nội soi, Bệnh viện Quân y 175, cho biết nếu tuân thủ nghiêm quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, xử lý thiết bị, chất lượng vô khuẩn của ống soi ở ca đầu tiên và ca cuối cùng trong ngày là hoàn toàn như nhau. Sự e ngại của người bệnh không phải không có cơ sở nếu quy trình khử khuẩn tại cơ sở y tế bị xem nhẹ.
Theo bác sĩ Tuấn, nếu ống nội soi không được làm sạch triệt để, người bệnh có nguy cơ lây nhiễm chéo các bệnh truyền nhiễm. Ngoài ra, do cấu trúc phức tạp với nhiều kênh nhỏ, thiết bị có thể giữ lại nước và dung dịch khử khuẩn trong quá trình xử lý. Nếu bước rửa lại bằng nước sạch không được thực hiện đầy đủ theo khuyến cáo, tồn dư hóa chất có thể xảy ra và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người bệnh sau
Để tránh các sự cố trên, nguyên tắc quan trọng là thiết bị phải di chuyển theo "đường một chiều". Tại khu vực khử khuẩn, hai khu bẩn - sạch được phân lập rạch ròi. Sau khi hoàn thành ca soi, ống dơ lập tức được đưa ra bằng cửa sau, đi thẳng vào khu xử lý.
Trước khi làm sạch, thiết bị được kiểm tra chất lượng, sau đó ống soi dạ dày và đại tràng được phân luồng riêng. Quy trình chuẩn gồm rửa nước, ngâm khử khuẩn, rửa lại và xịt khô. Để tối ưu, Bệnh viện Quân y 175 đầu tư 8 hệ thống máy rửa tự động vận hành khép kín, kiểm soát chặt thời gian, nồng độ và lưu lượng, giúp đảm bảo hiệu quả khử khuẩn, giảm sai sót và hạn chế tồn dư hóa chất cũng như tiếp xúc của nhân viên y tế với dung dịch khử khuẩn.
Sau khi làm sạch và làm khô, ống nội soi được lưu trữ trong tủ chuyên dụng có hệ thống khí lọc và kiểm soát môi trường, giúp giữ khô, hỗ trợ ngăn ngừa tái nhiễm và đảm bảo sẵn sàng sử dụng theo đúng khuyến cáo. Do vậy, chất lượng ống soi được đảm bảo đồng đều trong suốt ngày làm việc, không phụ thuộc thời điểm thăm khám là "ca đầu tiên" hay "ca cuối cùng".
Bác sĩ Tuấn khuyến cáo người bệnh không nên tự tạo áp lực tâm lý, chen lấn hay chờ đợi mệt mỏi chỉ để giành suất soi mở màn. Yếu tố cần thiết để đảm bảo an toàn là lựa chọn cơ sở y tế uy tín, đầu tư bài bản hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn và tuân thủ chặt chẽ quy chuẩn của Bộ Y tế. Thay vì lo lắng về thứ tự khám, người bệnh nên tập trung tuân thủ đúng hướng dẫn chuẩn bị trước thủ thuật, đặc biệt là khâu nhịn ăn uống và sử dụng thuốc làm sạch ruột đúng cách để có kết quả chẩn đoán chính xác nhất.
