Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/4 thông báo bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz theo quyết định của Tổng thống Donald Trump.
Quân đội Mỹ tuyên bố sẽ chặn bắt bất cứ tàu nào ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng “không cản trở tự do hàng hải” đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Dù vậy, với các chủ tàu, tình hình hiện nay ở Hormuz vẫn quá mù mờ, đến mức nhiều tàu dầu, tàu hàng đã quyết định án binh bất động hoặc quay đầu, tránh đi qua eo biển vào thời điểm này.
“Nhiều chủ tàu đã nói với tôi rằng việc đi qua đó vẫn quá rủi ro”, Tim Huxley, chủ tịch tập đoàn vận tải biển Mandarin Shipping, trụ sở ở Hong Kong, nói với CNN. “Ngay cả khi không quan tâm đến giá trị tàu hay hàng hóa, bạn vẫn có 30 thủy thủ trên những con tàu đó. Bạn có dám liều không khi phải đối mặt với khả năng bị cả phía Mỹ lẫn phía Iran nhắm vào?”
Theo bình luận viên Kristie Lu Stout của CNN, lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Trump “va chạm trực tiếp” với tuyên bố của phía Iran về việc kiểm soát tuyến hàng hải trọng yếu này. Điều đó đồng nghĩa các con tàu sẽ vừa có thể phải đi qua “trạm thu phí” của Iran, vừa bị hải quân Mỹ ngăn chặn.
Việc lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục đình trệ có thể giáng đòn mạnh hơn vào ngành năng lượng thế giới, tạo ra phép thử lớn tiếp theo trong cuộc chiến giữa Washington và Tehran: Liệu bên nào sẽ trụ vững trước những tổn thất kinh tế nếu cuộc đối đầu kéo dài.
Đòn nắn gân
Các quan chức chính quyền Mỹ hôm 12/4 cho hay lệnh phong tỏa đánh dấu bước chuyển mới trong chiến thuật của Washington. Thay vì tiếp tục phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự, cơ sở hạ tầng hay ngành công nghiệp quốc phòng Iran, ông Trump giờ đây tìm cách siết chặt ngành dầu mỏ, nguồn sống của quốc gia này, mặt hàng chiếm hơn 50% tỷ trọng xuất khẩu và gần như toàn bộ nguồn thu ngân sách của Tehran.
Kỳ vọng hàng đầu của Tổng thống Trump là buộc chính phủ Iran phải chấp nhận những điều khoản mà Phó tổng thống JD Vance đã đưa ra trong cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad, Pakistan.
New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong cuộc đàm phán, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm, nhưng Iran chỉ đồng ý ngừng trong tối đa 5 năm. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề nghị này.
Lệnh phong tỏa được công bố ngay sau khi cuộc đàm phán kết thúc cho thấy Tổng thống Trump dường như tin rằng đòn giáng kinh tế nặng nề sẽ khiến Iran phải khuất phục, theo bình luận viên David Sanger của NYTimes.
Về phía Iran, chiến lược của họ là buộc thị trường toàn cầu phải gánh chịu hệ lụy từ cuộc xung đột. Dù hứng chịu nhiều tổn thất trong 6 tuần giao tranh, Iran vẫn có khả năng gây áp lực lên các nước láng giềng ở vùng Vịnh bằng những đợt tập kích trả đũa. Các lãnh đạo Iran có thể đang đặt cược rằng khả năng chịu đựng áp lực chính trị của ông Trump cuối cùng sẽ đi đến giới hạn.
Nếu dầu của Iran không lọt qua được eo biển, giá dầu có thể sẽ tiếp tục leo thang theo thời gian. Một số công ty cho biết họ đang chuẩn bị cho kịch bản giá dầu lên tới 175 USD mỗi thùng. Mặt khác, Iran hiểu rõ những tác động chính trị tiềm tàng từ tình trạng lạm phát kéo dài tại Mỹ khi chỉ còn chưa đầy 7 tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ.
“Chẳng bao lâu nữa các người sẽ phải luyến tiếc thời giá xăng còn ở mức 4-5 USD”, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đưa ra lời cảnh báo tới người tiêu dùng Mỹ sau khi các cuộc đàm phán giữa ông với Phó tổng thống Vance thất bại.
Tổng thống Trump hôm 12/4 thừa nhận rằng giá cả “sẽ duy trì ở mức hiện tại” cho đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, hoặc có thể “nhỉnh hơn một chút”. Đây có thể là kịch bản thảm họa với nhiều ứng viên Cộng hòa, bởi họ vận động tranh cử với cam kết sẽ kéo giảm giá xăng và sinh hoạt phí cho cử tri.
Tuy nhiên, một số thành viên đảng Cộng hòa đã bày tỏ ủng hộ “bước đi chiến lược” của Tổng thống Trump khi áp lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, bởi họ nhận ra rằng việc để Iran tiếp tục bán dầu là “lợi bất cập hại”.
Vài tuần trước, ông Trump đã quyết định cho phép Iran bán số dầu đã được chuyển lên tàu, với hy vọng xoa dịu tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Quyết định này giúp giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu, đủ đáp ứng nhu cầu của toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.
Nhưng tác động lên giá cả lúc bấy giờ không thực sự đáng kể, trong khi nó khiến ông Trump như đang điều hành một cuộc chiến nửa vời, khi vừa tập kích Iran nhưng lại vừa để họ thu lợi. Thêm vào đó, việc Tehran áp thuế đối với tàu bè đi qua eo biển đã mang đến một nguồn thu mới đúng lúc họ cần nhất.
“Việc Iran có quyền đóng eo biển với tất cả các nước, trừ đối tác của họ hoặc những bên chịu nộp tiền, là điều không thể chấp nhận được”, Richard Haass, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao đảng Cộng hòa kiêm cựu chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một trong những người đầu tiên ủng hộ chiến lược phong tỏa của chính quyền Trump, cho hay.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích dầu mỏ Kpler, Iran xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, nhiều hơn khoảng 100.000 thùng mỗi ngày so với ba tháng trước đó.
“Iran giàu lên trong khi những nước khác nghèo đi”, Haass nói thêm.”Lệnh phong tỏa sẽ gia tăng thêm áp lực kinh tế vốn đã bủa vây Iran từ trước cuộc chiến và nay lại càng trầm trọng hơn do xung đột. Nếu họ muốn bán dầu, họ phải mở cửa lại eo biển cho mọi tàu”.
Phép thử cho chiến lược này có lẽ nằm ở phản ứng từ những khách hàng lớn nhất của Iran. Haass cho rằng nên kết hợp lệnh phong tỏa với một chiến lược ngoại giao nhằm lôi kéo các đối tác mua dầu lớn của Iran gây sức ép buộc họ phải nhượng bộ trước những yêu cầu từ Mỹ để khơi thông lại dòng chảy dầu mỏ. Tuy nhiên, chưa rõ liệu các quốc gia đó có thực hiện theo hay không.
“Chúng ta nên kết hợp biện pháp phong tỏa hoặc đe dọa phong tỏa với đề xuất thành lập một cơ quan quản lý mới cho eo biển có cả Iran tham gia nhằm trao cho Tehran quyền lên tiếng nhưng không phải quyền kiểm soát Hormuz”, Haass nói thêm.
Nguy cơ
Kế hoạch trên có thể sẽ hiệu quả, song không loại trừ khả năng Iran sẽ đáp trả bằng cách tái khởi động chiến dịch tấn công vào những cơ sở năng lượng tại các nước láng giềng vùng Vịnh. Trong kịch bản này, về cơ bản Iran muốn gửi đi thông điệp rằng nếu họ không thể xuất khẩu dầu, các nước láng giềng Arab cũng sẽ phải cùng chịu trận.
CENTCOM tuyên bố sẽ giám sát chặt chẽ mọi con tàu đi qua Hormuz, nhưng không thể đảm bảo sẽ rà phá hết thủy lôi trong khu vực. Tàu hàng từ các quốc gia vùng Vịnh khi đi qua Hormuz phải sẵn sàng chấp nhận rủi ro va phải thủy lôi hoặc bị tấn công bởi xuồng cao tốc và máy bay không người lái (UAV) Iran.
Nếu lệnh phong tỏa chỉ diễn ra trong ngắn hạn và có thể chấm dứt việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz, quyết định của ông Trump sẽ được coi là một cú lật ngược thế cờ ngoạn mục.
Tuy nhiên, nếu lệnh phong tỏa kéo dài, ông Trump sẽ đối mặt với rủi ro bị coi là người thiếu tầm nhìn xa, không lường trước được những hệ lụy tiềm tàng khi tấn công một Iran trông có vẻ như đã suy yếu. Cuộc chiến mà ông từng nghĩ chỉ kéo dài vài ngày nay đã bước sang tuần thứ 7 và đối với nền kinh tế toàn cầu, khó khăn vẫn còn ở phía trước, bình luận viên Sanger nhận định.
Theo Hãng tin AFP, ngày 23-5, ông Mohammad Bagher Ghalibaf - Chủ tịch Quốc hội Iran và là nhà đàm phán hàng đầu của nước này - cảnh báo Tehran sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ nối lại các hành động thù địch, sau khi truyền thông Mỹ đưa tin khả năng Washington tiến hành các cuộc tấn công mới.
"Các lực lượng vũ trang của chúng tôi đã tái xây dựng sức mạnh trong thời gian ngừng bắn, đến mức nếu ông Trump lại có hành động dại dột và tái khởi động chiến tranh, chắc chắn hậu quả sẽ còn tàn khốc và cay đắng hơn đối với Mỹ so với ngày đầu tiên của cuộc chiến" - ông Ghalibaf cảnh báo trên mạng xã hội.
Trước đó trang tin Axios và Đài CBS News của Mỹ đưa tin Nhà Trắng đang cân nhắc mở lại các cuộc tấn công.
Ông Ghalibaf đưa ra cảnh báo trên sau cuộc gặp tại Tehran với tướng Pakistan Asim Munir, nhân vật chủ chốt trong các nỗ lực quốc tế nhằm đàm phán chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ - Iran. Ông Munir đến Tehran vào hôm 22-5 và rời đi vào ngày hôm sau.
Ngày 23-5, Iran tuyên bố rằng bất kỳ cơ chế nào liên quan đến eo biển Hormuz phải được thống nhất giữa Iran, Oman và các quốc gia nằm dọc tuyến đường thủy này, đồng thời khẳng định Mỹ "không có liên quan gì" đến vấn đề đó, theo Hãng tin Reuters.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cũng cho biết Iran hiện tập trung vào việc hoàn tất một bản ghi nhớ (MOU) thông qua các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian giữa Tehran và Washington.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói có khả năng Iran sẽ chấp nhận thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, sớm nhất là trong ngày 23-5, theo Hãng tin AFP.
Phát biểu của ông đưa ra trong bối cảnh đại diện Pakistan đến Tehran và Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ hủy dự đám cưới con trai để ở lại Washington vì "những tình huống liên quan đến chính phủ", làm dấy lên suy đoán rằng các cuộc đàm phán đã bước vào giai đoạn nhạy cảm.
Ông Rubio cho biết các cuộc đàm phán đã đạt được một số tiến triển, song không loại trừ khả năng ông Trump sẽ mở lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
"Có thể sẽ có tin tức nào đó vào cuối ngày hôm nay. Cũng có thể là không. Nhưng tôi hy vọng là sẽ có" - Ngoại trưởng Rubio nói với các phóng viên tại New Delhi vào ngày 23-5 trong chuyến thăm đầu tiên của ông tới Ấn Độ.
"Đã có một số tiến triển, một số bước tiến đã đạt được. Ngay cả khi tôi đang nói chuyện với các vị lúc này, một số công việc vẫn đang được tiến hành. Có khả năng vào cuối ngày hôm nay, ngày mai hoặc trong vài ngày tới, chúng tôi sẽ có điều gì đó để công bố" - ông nói.
Ngày 23-5, nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon cho biết họ đã nhận được thông điệp từ Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, trong đó khẳng định Iran sẽ không từ bỏ việc ủng hộ Hezbollah, theo Hãng tin Reuters.
Trong một tuyên bố, Hezbollah cho biết đề xuất mới nhất của Tehran - được chuyển thông qua bên trung gian Pakistan - tiếp tục tái khẳng định yêu cầu rằng Lebanon phải được đưa vào bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào.
Hôm nay Pháp thông báo cấm Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel, ông Itamar Ben Gvir, nhập cảnh vào nước này sau khi ông chế giễu các nhà hoạt động bị binh sĩ Israel bắt giữ trên một đoàn tàu viện trợ hướng tới Dải Gaza, theo Hãng tin AFP.
"Kể từ hôm nay, ông Itamar Ben Gvir bị cấm nhập cảnh vào lãnh thổ Pháp sau những hành động đáng lên án nhằm vào các công dân Pháp và châu Âu tham gia đoàn tàu nhân đạo" - Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot thông báo trên X.
Ông cũng cho biết, cùng với Ý, Pháp đang kêu gọi Liên minh châu Âu áp các biện pháp trừng phạt ở cấp độ toàn khối đối với vị bộ trưởng cực hữu của Israel.
Trong một tuyên bố hôm 5/7, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Miri Regev xác nhận: "Quân đội Israel đã triển khai một hệ thống phòng không Iron Dome (Vòm Sắt) đến UAE ngay từ đầu cuộc chiến với Iran... Họ hiểu rằng tên lửa đạn đạo là một trong những thách thức lớn nhất”.
Trong khi bà Regev là quan chức Israel đầu tiên công khai tuyên bố rằng hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại đã được triển khai đến UAE, thì Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee đã xác nhận động thái này vào tháng 5.
Ngay sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã liên tục tập kích UAE, bắn khoảng 550 tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình cùng hơn 2.200 UAV nhằm đáp trả, theo Bộ Quốc phòng UAE, khiến nước này trở thành mục tiêu tấn công nhiều nhất trong khu vực, bao gồm cả Israel.
Vào tháng 4, Axios lần đầu tiên đưa tin rằng Israel đã triển khai hệ thống phòng không này cùng với kíp điều khiển đến UAE để vận hành nó.
Mặc dù báo Jerusalem Post và các phương tiện truyền thông khác cũng đã đưa tin về sự kiện này vào ngày 26/4, nhưng vào thời điểm đó, các báo cáo phải được ghi nguồn là "nguồn tin nước ngoài".
Tuy nhiên, với việc Bộ trưởng Giao thông vận tải Miri Regev công khai xác nhận thông tin này, việc viện dẫn nguồn tin nước ngoài không còn cần thiết nữa.
Nhiều quan chức Israel nói rằng, quyết định điều động hệ thống phòng thủ tên lửa Iron Dome và các tên lửa đánh chặn được đưa ra sau cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Tổng thống UAE Mohammed bin Zayed.
Theo các nguồn tin, động thái này đánh dấu lần đầu tiên lá chắn Iron Dome nổi tiếng của Israel được triển khai ra nước ngoài để hỗ trợ một quốc gia khác.
Các nguồn tin cho rằng, động thái này cũng phản ánh sự hợp tác an ninh ngày càng sâu rộng giữa Israel và các nước Ả rập trong khu vực, nhất là UAE. Hợp tác quân sự, an ninh và tình báo giữa Israel và UAE gia tăng kể từ khi hai nước ký kết Hiệp định Abraham vào tháng 9/2020, nhưng đã đạt đến tầm cao mới trong cuộc chiến tranh Iran.
Cỗ máy hai chân mang tên “Tia chớp” (Lightning) do hãng công nghệ Honor phát triển hôm 19/4 đã hoàn thành giải bán marathon Bắc Kinh, Trung Quốc cự ly 21,1km với thời gian 50 phút 26 giây.
Thành tích chưa từng có này không chỉ đánh bại toàn bộ 12.000 vận động viên là con người thực thụ cùng dự thi trên một đường đua song song riêng biệt, mà còn xô đổ kỷ lục thế giới hiện hành gần 7 phút.
Sự thống trị của công nghệ càng được khẳng định khi hai vị trí á quân cũng lần lượt xướng tên các robot. Bước nhảy vọt này thực sự ngỡ ngàng nếu nhìn lại giải đấu năm ngoái, thời điểm các cỗ máy gần như chìm nghỉm trên đường đua, trong đó, đại diện xuất sắc nhất là “Thiên Công” (Tiangong) cũng phải chật vật mất tới 2 giờ 40 phút mới có thể về đích.
Thế nhưng, bên cạnh những kỷ lục vô tiền khoáng hậu, sự góp mặt của hơn 100 robot cũng vô tình biến đường đua thành một sân khấu tấu hài. Trái với kỳ vọng về những hệ thống tự hành hay radar tránh vật cản tối tân, nhiều cỗ máy lại liên tục gặp sự cố kỹ thuật khó đỡ, khiến khán giả cũng phải bật cười trước hàng loạt tình huống lóng ngóng, "dở khóc dở cười" đến khó tin.
Ngay từ khoảnh khắc xuất phát, một robot đã khiến tất cả ngã ngửa khi vấp chân rồi úp thẳng mặt xuống đường nhựa, giãy chân như ăn vạ. Tình huống này chân thực đến mức các nhân viên hậu cần đã phải hớt hải mang cáng y tế lao tới hỗ trợ, hệt như đang cấp cứu cho một vận động viên bằng xương bằng thịt.
Sức ép của đường đua dường như cũng làm các hệ thống vi mạch phải “toát mồ hôi” ở những km cuối cùng. Khán giả có thêm nhiều phen cười bò khác khi chứng kiến một cỗ máy bắt đầu loạng choạng, mất phương hướng và đâm vào rào chắn.
Dù robot may mắn tự lấy lại được thăng bằng để về đích, nhưng khung cảnh phía sau lại càng hài hước hơn khi đội ngũ kỹ sư tay ôm khư khư thiết bị điều khiển, mồ hôi nhễ nhại đang phải tất tả bám theo sát nút.
Đỉnh điểm của màn "tấu hài" là một pha ăn mừng độc lạ ở vạch đích. Sau khi cán đích, thay vì phanh lại để tận hưởng kết quả, một robot đã lập tức mất kiểm soát, lao thẳng ra ngoài đường đua, ngã cắm đầu vào một bụi cây.
Ngoài ra, một robot đã có màn nước rút ấn tượng tại những km cuối của đường đua, thế nhưng, thay vì giảm tốc độ hệ thống phanh của nó dường như đình công. Vừa băng qua vạch đích, cỗ máy lập tức chuyển hướng một cách khó hiểu, lao khỏi đường chạy và kết thúc chặng đua bằng cú ngã nhào vào bụi cây ven đường.
