Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
"Công nghệ này cho phép phân tích vật chất ở mức độ chi tiết cao hơn, hỗ trợ phát hiện sớm tổn thương rất nhỏ, đánh giá đúng tổn thương, đặc biệt trong các bệnh lý tim mạch, thần kinh và ung bướu", PGS.TS Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nói hôm 5/4.
Đây là công nghệ CT đếm photon đầu tiên trên thế giới được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ chứng nhận về độ an toàn và hiệu quả trong lâm sàng. Bạch Mai là cơ sở y tế công lập đầu tiên tại Việt Nam và châu Á vận hành hai hệ thống này.
So với CT truyền thống, công nghệ này có khả năng ghi nhận trực tiếp từng photon tia X, giúp loại bỏ nhiễu tín hiệu, từ đó nâng cao rõ rệt độ tương phản và chất lượng hình ảnh, cho phép bác sĩ quan sát các vi cấu trúc và phát hiện tổn thương cực nhỏ. Công nghệ này đặc biệt hữu ích khi chẩn đoán bệnh lý tim mạch phức tạp như hẹp mạch vành, đánh giá các stent kích thước dưới 2,5 mm hay phát hiện ung thư giai đoạn sớm.
Không chỉ cho phép phát hiện tổn thương từ rất nhỏ, hệ thống có khả năng chụp siêu nhanh, độ phân giải vượt trội, đồng thời tối ưu hóa liều tia và giảm lượng thuốc cản quang sử dụng cho người bệnh. PGS Giáp đánh giá đây là lợi thế lớn đối với các bệnh nhân cần chụp nhiều lần như người mắc bệnh mạn tính, ung thư hoặc trẻ em.
Hệ thống chụp CT mới này nằm trong gói trang thiết bị trị giá khoảng 1.000 tỷ đồng, trích từ nguồn ngân sách tăng thu của bệnh viện. Lãnh đạo bệnh viện khẳng định khoản đầu tư này nhằm chuẩn hóa quy trình chuyên môn, giúp người dân tiếp cận kỹ thuật cao ngay tại Việt Nam với chi phí hợp lý thông qua bảo hiểm y tế, thay vì phải ra nước ngoài điều trị.
Bệnh viện Bạch Mai là cơ sở y tế tuyến cuối, trung bình mỗi ngày nơi này tiếp nhận 7.000-10.000 người bệnh khám ngoại trú và khoảng 4.000 bệnh nhân điều trị nội trú, thực hiện gần 10.000 xét nghiệm. Trong đó có nhiều ca bệnh nặng, phức tạp, nguy kịch. Việc được đầu tư đồng bộ hệ thống thiết bị y tế hiện đại, số hóa không chỉ giúp nâng cao năng lực chẩn đoán sớm, điều trị chính xác, giảm biến chứng và tử vong, mà còn góp phần giảm chi phí xã hội, giảm gánh nặng cho người bệnh và gia đình.
Nghiên cứu do nhóm chuyên gia tại Bệnh viện số 2 Trường Y Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) thực hiện, dẫn đầu bởi tiến sĩ Lu-sha Tong. Các nhà nghiên cứu đã phân tích hồ sơ sức khỏe của 482.699 người tham gia trong độ tuổi từ 37 đến 73 tuổi từ Ngân hàng sinh học Anh (UK Biobank), không có tiền sử đột quỵ trong giai đoạn từ 2006 đến 2022.
Tốc độ đi bộ được người tham gia tự báo cáo là chậm, trung bình hoặc nhanh, trong khi lực nắm được đo bằng lực kế cầm tay tiêu chuẩn.
Kết quả đã phát hiện những người đi bộ với tốc độ chậm, có nguy cơ đột quỵ cao hơn đến 64%, theo trang tin y khoa News Medical.
Ngược lại, người đi bộ nhanh hơn có nguy cơ đột quỵ thấp hơn.
Bên cạnh đó, tình trạng mất cơ cũng cho thấy những con số đáng ngại: Người có sức mạnh cơ bắp thấp có nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ tăng 31% và đột quỵ xuất huyết tăng 41%.
Lực nắm tay thấp hơn cũng liên quan đến việc tăng 7% khả năng bị đột quỵ.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng khi già đi, cơ thể thường mất khối lượng và sức mạnh cơ bắp. Sự mất mát này phản ánh sức khỏe thể chất thấp, viêm mạn tính và những thay đổi trong quá trình trao đổi chất. Cơ bắp yếu có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ đột quỵ cao hơn.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng, các bài kiểm tra nhanh về chức năng thể chất, như tốc độ đi bộ và lực nắm tay, có thể giúp xác định những người có nguy cơ đột quỵ cao.
Như vậy, tốc độ đi bộ có thể là một dấu hiệu nói lên sức khỏe tổng thể và sàng lọc những yếu tố này sẽ hỗ trợ các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn.
Trong khi triglyceride tăng cao lại là dấu hiệu cảnh báo sớm các loại bệnh nguy hiểm như tim mạch, viêm tụy cấp, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, đột quỵ.
Tình trạng bệnh nhân nguy kịch do triglyceride gia tăng có ở nhiều bệnh viện.
Bệnh nhân Đ.C.T. (44 tuổi) nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau tức vùng thượng vị, đau âm ỉ vùng mạn sườn trái và tăng dần theo thời gian. Bệnh nhân uống thuốc giảm đau nhưng không đỡ và xuất hiện cảm giác tức ngực, khó thở...
Kết quả xét nghiệm máu cho thấy chỉ số mỡ máu triglyceride của bệnh nhân lên tới 155,9 mmol/L - tăng gấp hơn 100 lần bình thường; mẫu huyết tương của bệnh nhân đục trắng như sữa - dấu hiệu điển hình của tình trạng tăng mỡ máu rất nặng.
"Triglyceride tăng gấp 100 lần bình thường là tình trạng cực kỳ hiếm và nguy hiểm, có thể dẫn đến hoại tử tụy, gây suy đa tạng, đe dọa tính mạng. May mắn, nhờ lọc máu liên tục 3 giờ, chỉ số mỡ máu của bệnh nhân đã giảm nhanh từ mức 155,9 xuống còn 5,3 mmol/L, và bệnh nhân đã được cứu sống", bác sĩ Lê Việt Long - khoa hồi sức tích cực (ICU) Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - cho biết.
Gần đây tình trạng các bệnh nhân nguy kịch do triglyceride diễn ra ở khắp các bệnh viện. Đáng chú ý nhiều người nguy kịch do tăng triglyceride không phải do uống rượu mà do mỡ máu âm thầm phát triển trong cơ thể.
Tương tự, chỉ trong thời gian ngắn khoa cấp cứu - hồi sức tích cực và chống độc Trung tâm Y tế khu vực Yên Lập (Phú Thọ) đã tiếp nhận và điều trị thành công liên tiếp 5 trường hợp viêm tụy cấp do tăng triglyceride máu - một thể bệnh nguy hiểm, dễ diễn biến nặng.
Khi nhập viện, người bệnh đều có biểu hiện: đau bụng dữ dội vùng thượng vị, nôn nhiều, Amylase/Lipase tăng gấp 3 - 10 lần bình thường, triglyceride tăng cao 11 - 35 mmol/L (bình thường < 1,7 mmol/L). Trong đó có nhiều bệnh nhân là do tiền sử rối loạn mỡ máu.Bác sĩ Lê Việt Long ở trung tâm này cho biết viêm tụy cấp do tăng triglyceride xảy ra khi nồng độ triglyceride trong máu tăng quá cao, gây tổn thương và kích hoạt phản ứng viêm tại tuyến tụy. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như sốc viêm, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.Bác sĩ Đinh Minh Trí (Hội Tim mạch Việt Nam) thông tin rất nhiều người khi đi xét nghiệm máu hay khi nói đến bệnh tim mạch và đột quỵ thường quan tâm nhiều đến các chỉ số LDL, HDL và mức cholesterol toàn phần trong các xét nghiệm mỡ máu mà bỏ qua chỉ số triglyceride.Tuy nhiên nhiều nghiên cứu cho biết chỉ số triglyceride trong kết quả xét nghiệm lipid cũng rất cần chú ý, vì chúng cũng là thủ phạm gây xơ vữa động mạch và là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch chuyển hóa và đột quỵ.Trong khi thực tế triglyceride tăng cao lại là dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn chuyển hóa, có liên quan trực tiếp đến bệnh tim mạch, viêm tụy cấp nguy hiểm, gan nhiễm mỡ, kháng insulin và đái tháo đường. Điều đáng nói là triglyceride cao thường không có triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người chủ quan cho đến khi bệnh tiến triển nặng.Bác sĩ Trí phân tích nồng độ triglyceride bình thường thấp hơn 150mg/dL, 150 - 199mg/dL là cao nhẹ, 200 - 499mg/dL được gọi là cao, và ở mức cao hơn 500mg/dL được gọi là rất cao. Tăng triglyceride máu và các rối loạn do tăng triglyceride máu gây ra thực sự khá nguy hiểm. Tăng triglyceride máu làm tăngnguy cơ mắc bệnh động mạch vành, dẫn đến góp phần vào việc tắc nghẽn các động mạch khác của cơ thể và cuối cùng sẽ dẫn đến một cơn đau tim hoặc cơn đột quỵ.Người bị bệnh đái tháo đường, bệnh thận hoặc suy giáp có nguy cơ cao khi kèm tăng triglyceride máu. Nồng độ triglyceride máu vượt quá 500mg/dL có thể dẫn đến bệnh viêm tụy cấp, đe dọa tính mạng.Tin Gốc: Tuổi Trẻ
