Cậu bé Mohammed Amin qua đời khi mới 8 tuổi, quằn quại trong cơn sốt mà mẹ em miêu tả như “bị ném vào chảo dầu nóng”, BBC đưa tin. Không lâu sau cái chết của Amin, chị gái 10 tuổi của em là Asma cũng nhận chẩn đoán dương tính với HIV. Cả hai chị em đều là nạn nhân của một hệ thống y tế sai sót nghiêm trọng, khi những chiếc kim tiêm tái sử dụng tại bệnh viện công THQ Taunsa, tỉnh Punjab, Pakistan.
Dữ liệu tổng hợp từ chương trình sàng lọc AIDS, phòng khám tư và hồ sơ cảnh sát cho thấy từ tháng 11/2024 đến tháng 10/2025, ít nhất 331 trẻ em tại thành phố này bị nhiễm căn bệnh thế kỷ. Cuộc điều tra ngầm của BBC Eye đã phanh phui nguyên nhân trực tiếp là nhân viên y tế dùng lại kim tiêm cũ, lấy thuốc từ các lọ đa liều và tiêm chéo cho hàng loạt bệnh nhi.
Trong 32 giờ quay lén tại THQ Taunsa vào cuối năm 2025, các phóng viên ghi nhận hàng chục vi phạm y tế cơ bản. Dù biển nội quy an toàn được treo trên tường, nhân viên y tế vẫn có 66 lần thực hiện thủ thuật bằng tay trần, thậm chí một y tá còn lục lọi thùng rác y tế mà không mang găng tay bảo hộ. Tiến sĩ Altaf Ahmed, chuyên gia bệnh truyền nhiễm hàng đầu Pakistan, giải thích rằng dù bác sĩ có thay đầu kim, virus vẫn tồn tại trong thân ống tiêm cũ và dễ dàng xâm nhập vào cơ thể bệnh nhân tiếp theo.
Ổ dịch này lần đầu được tiến sĩ Gul Qaisrani, một bác sĩ phòng khám tư, phát hiện vào cuối năm 2024 khi tiếp nhận khoảng 70 trẻ nhiễm HIV từng điều trị tại THQ Taunsa. Dữ liệu dịch tễ học đã loại trừ nguyên nhân lây truyền từ mẹ sang con. Theo đó, trong 97 gia đình được kiểm tra, chỉ có 4 người mẹ mang mầm bệnh. Mẹ của Amin và Asma cũng có kết quả âm tính. Một phụ huynh từng tố cáo con gái bà bị tiêm bằng chính ống tiêm vừa dùng cho người anh họ nhiễm HIV, trong khi một người cha khác cho biết những lời phản đối của ông về việc dùng lại kim tiêm đều bị y tá phớt lờ.
Bất chấp những bằng chứng từ băng ghi hình, tân giám đốc bệnh viện, tiến sĩ Qasim Buzdar, vẫn phủ nhận và khẳng định cơ sở của ông “an toàn”. Đáng nói hơn, người tiền nhiệm của ông là TS Chandio, bị đình chỉ vào tháng 3/2025 khi chính quyền phát hiện 106 ca bệnh, đã nhanh chóng lách luật để quay lại làm nhân viên y tế cấp cao tại một trung tâm ngoại ô chỉ ba tháng sau đó.
Thảm kịch tại Taunsa không chỉ là hệ quả của sự tắc trách cá nhân, mà còn bắt nguồn từ một cuộc khủng hoảng hệ thống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Pakistan là một trong những quốc gia có tỷ lệ tiêm thuốc bình quân đầu người cao nhất thế giới, với ước tính khoảng 8-9 mũi tiêm mỗi người mỗi năm, trong đó hơn 70% là không cần thiết.
Giáo sư Fatima Mir từ Bệnh viện Đại học Aga Khan chỉ ra tâm lý chuộng tiêm chích của người dân kết hợp với tình trạng thiếu hụt vật tư y tế đã đặt các cơ sở công lập vào thế khó. Áp lực phải duy trì định mức vật tư ít ỏi trong suốt một tháng buộc nhiều nhân viên y tế phải cắt xén quy trình an toàn vô trùng.
Đất nước này từng rúng động trước những kịch bản tương tự khi 1.500 trẻ em nhiễm HIV tại Ratodero năm 2019 và 84 ca nhiễm mới tại Karachi. Việc thiếu vắng các chế tài giám sát độc lập khiến lịch sử đen tối này liên tục lặp lại.
Trở lại Taunsa, gia đình Asma cho biết cô bé đang bị sụt cân. Giờ đây, em phải đối mặt với việc điều trị suốt đời và sự kỳ thị từ hàng xóm. Bạn bè không còn dám chơi cùng, khiến Asma luôn sống trong cô độc và thắc mắc với mẹ: “Con đã làm gì sai hả mẹ?”. Đứng trước mộ em trai, cô bé tâm sự rằng nhớ em. “Giờ em ấy đã về với Chúa rồi”, Asma nói, cho biết đang học hành chăm chỉ vì sau này lớn lên muốn trở thành bác sĩ.
Mỡ nội tạng là phần mỡ nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh cơ quan như gan, tụy, ruột và dạ dày. Khi lượng mỡ này tăng quá mức, cơ thể có thể xảy ra tình trạng viêm mạn tính, rối loạn chuyển hóa và gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý. Nhiều thói quen trong sinh hoạt hằng ngày tưởng chừng vô hại lại góp phần thúc đẩy mỡ nội tạng.
Sử dụng đồ uống có đường
Theo Eating Well, thường xuyên uống nước ngọt, cà phê pha nhiều đường có thể khiến mỡ nội tạng tích tụ vì thừa calo. Nếu không được sử dụng hết cho các hoạt động hằng ngày, phần năng lượng dư thừa sẽ được chuyển thành chất béo để dự trữ. Theo thời gian, chất béo không chỉ tích tụ dưới da mà còn bám quanh gan, tụy, ruột... tạo thành mỡ nội tạng. Đặc biệt, đồ uống có đường thường không tạo cảm giác no lâu, khiến nhiều người dễ nạp thêm năng lượng mà không nhận ra.
Ngồi nhiều giờ liên tục
Ngồi nhiều giờ liên tục khiến cơ thể tiêu hao ít năng lượng, trong khi lượng calo nạp vào từ thức ăn vẫn giữ nguyên hoặc dư thừa. Phần năng lượng không được sử dụng sẽ dần được chuyển thành chất béo, dễ hình thành mỡ nội tạng.
Bên cạnh đó, ngồi lâu làm giảm hoạt động của các cơ và làm chậm quá trình chuyển hóa chất béo, khiến cơ thể đốt cháy ít mỡ. Thói quen ít vận động kéo dài cũng có thể làm giảm độ nhạy insulin, khiến cơ thể dễ tích mỡ và tăng cân.
Bỏ bữa
Khi nhịn ăn, nhiều người sẽ đói hơn vào bữa tiếp theo, dẫn đến ăn nhiều hoặc chọn thực phẩm giàu đường, chất béo và tinh bột tinh chế. Lượng năng lượng nạp vào quá lớn trong thời gian ngắn khiến phần dư thừa được chuyển thành chất béo để dự trữ.
Ngoài ra, bỏ bữa thường xuyên có thể làm rối loạn cảm giác đói - no và ảnh hưởng đến quá trình điều hòa đường huyết, khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn. Nếu tình trạng này kéo dài kết hợp với ít vận động, nguy cơ tích tụ mỡ nội tạng và mắc các bệnh chuyển hóa tăng.
Bánh ngọt, xúc xích, khoai tây chiên, mì ăn liền thường chứa nhiều đường, chất béo bão hòa, muối, ít chất xơ và protein. Tiêu thụ thường xuyên gây tăng cân, rối loạn chuyển hóa chất béo và đường trong cơ thể. Theo thời gian, chất béo dễ tích tụ quanh gan, tụy, làm tăng mỡ nội tạng và nguy cơ mắc đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, theo Times of India.
Ăn tối sát giờ ngủ
Ăn tối sát giờ ngủ cũng dễ làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ nội tạng vì cơ thể không còn nhiều thời gian để tiêu hao năng lượng từ bữa ăn. Vào buổi tối, quá trình chuyển hóa có xu hướng chậm hơn và độ nhạy insulin cũng giảm so với ban ngày. Nếu bữa tối nhiều calo hoặc giàu chất béo, đường, lượng năng lượng dư thừa sẽ dễ được chuyển thành chất béo dự trữ. Bên cạnh đó, nằm ngủ ngay sau khi ăn khiến cơ thể ít vận động, giảm khả năng sử dụng năng lượng vừa nạp vào.
Thế nhưng chỉ sau hai tháng, người bệnh phải đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong tình trạng hẹp hậu môn nặng, mỗi lần đi đại tiện trở thành nỗi ám ảnh và buộc phải trải qua ca phẫu thuật tạo hình hậu môn phức tạp.
Bác sĩ Phạm Phúc Khánh, Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hóa và Bệnh lý sàn chậu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết người bệnh nhập viện trong tình trạng hẹp hậu môn nặng, có tiền sử mắc bệnh trĩ hơn 20 năm và từng trải qua nhiều phương pháp điều trị như tiêm xơ, thắt vòng cao su, đốt trĩ nhưng hiệu quả không kéo dài.
Khoảng hai tháng trước, do bận công việc và tin vào những lời quảng cáo điều trị nhanh chóng, người bệnh thực hiện thủ thuật đốt trĩ tại một phòng khám tư.
Sau khi thăm khám và đánh giá tổn thương, các bác sĩ xác định đây là trường hợp hẹp hậu môn do biến chứng sau can thiệp điều trị bệnh trĩ. Người bệnh được chỉ định phẫu thuật tạo hình hậu môn bằng kỹ thuật chuyển vạt nhằm tái tạo lại ống hậu môn, giúp cải thiện chức năng đại tiện.
Bác sĩ Khánh cho biết phẫu thuật tạo hình hậu môn là kỹ thuật phức tạp. Khó khăn lớn nhất nằm ở đặc thù vùng hậu môn luôn có nguy cơ nhiễm khuẩn cao. Không như tạo hình trên các vùng da khác của cơ thể, việc chuyển vạt tại hậu môn đòi hỏi kỹ thuật chính xác để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử vạt hoặc tái hẹp sau mổ.
Sau điều trị, tình trạng của người bệnh đã cải thiện đáng kể. Hậu môn hiện rộng hơn khoảng 70% so với trước phẫu thuật, việc đi đại tiện thuận lợi hơn.
Các bác sĩ kỳ vọng khi quá trình liền sẹo hoàn tất và người bệnh tuân thủ đúng hướng dẫn chăm sóc, chức năng hậu môn sẽ tiếp tục được cải thiện.
Bên cạnh đó, thành công của ca phẫu thuật còn phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa phẫu thuật viên, bác sĩ gây mê và điều dưỡng chuyên khoa. Trong quá trình mổ, người bệnh cần được áp dụng phương pháp gây mê phù hợp để hậu môn giãn tối đa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái tạo cấu trúc giải phẫu.
Các bác sĩ khuyến cáo người mắc bệnh trĩ cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Không nên tin hoàn toàn vào những quảng cáo "chữa bệnh trĩ nhanh, không đau, không cần nằm viện" trên mạng xã hội hoặc tại các phòng khám chưa được kiểm chứng, bởi mỗi phương pháp can thiệp đều có chỉ định, chống chỉ định và nguy cơ biến chứng riêng.
Đặc biệt, không nên tự ý thực hiện các thủ thuật điều trị trĩ tại những cơ sở không đảm bảo chuyên môn, tránh nguy cơ dẫn đến các biến chứng nặng nề như chảy máu, nhiễm trùng, hẹp hậu môn...
Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ trong tế bào gan, thường liên quan đến ăn uống dư thừa và ít vận động. Trong khi đó, máu nhiễm mỡ (rối loạn lipid máu) là tình trạng tăng cholesterol hoặc triglyceride trong máu.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều liên quan chặt chẽ đến lối sống không lành mạnh như ăn nhiều đường, ít vận động và thừa cân.
Tiến sĩ Rohit Loomba, bác sĩ tại Đại học California San Diego (Mỹ), cho biết gan nhiễm mỡ có thể tiến triển từ nhẹ đến viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan nếu không kiểm soát.
Trong khi đó, theo thông tin từ hệ thống y tế Mayo Clinic (Mỹ), máu nhiễm mỡ là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa động mạch, dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ - những biến cố có thể xảy ra đột ngột và đe dọa tính mạng.
Gan nhiễm mỡ khiến tế bào gan bị “quá tải” mỡ, lâu dần gây viêm và sẹo hóa. Ngược lại, máu nhiễm mỡ làm cholesterol xấu (LDL) tích tụ trong thành mạch, hình thành mảng xơ vữa.
Tiến sĩ Erin Michos, bác sĩ tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), giải thích mỡ máu cao kéo dài sẽ âm thầm làm hẹp lòng mạch, đến khi mảng xơ vữa vỡ có thể gây tắc mạch ngay lập tức.
Trên thực tế, bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ cũng thường xuất hiện đồng thời, đặc biệt ở người thừa cân hoặc mắc hội chứng chuyển hóa.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sự kết hợp này làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và tổn thương gan nặng.
Cả hai bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, với các dấu hiệu:
Các chuyên gia khuyến cáo:
Cả gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều nguy hiểm nếu chủ quan. Điều quan trọng không phải là bệnh nào “đáng sợ hơn”, mà là phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống để ngăn biến chứng về lâu dài.
