Câu chuyện tưởng như riêng tư ấy thực ra không hiếm gặp. Bạo lực gia đình vẫn tồn tại, lặng lẽ và dai dẳng.
Vì sao một vấn đề đã được nhắc đến nhiều năm, có luật pháp điều chỉnh, có truyền thông cảnh báo… vẫn chưa thể chấm dứt?
Không ít nạn nhân của bạo lực gia đình chọn cách im lặng. Có người vì sợ, có người vì xấu hổ, có người vì nghĩ “chuyện trong nhà thì đóng cửa bảo nhau”. Chính sự im lặng ấy vô tình trở thành “lá chắn” cho hành vi bạo lực tiếp diễn.
Một người phụ nữ từng chia sẻ: “Bị đánh nhiều lần nhưng không dám nói với ai. Sợ con cái bị ảnh hưởng, sợ hàng xóm dị nghị, sợ gia đình hai bên xấu hổ”. Những nỗi sợ rất đời thường, nhưng lại đủ lớn để giữ người ta ở lại trong một vòng xoáy tổn thương.
Khi không có tiếng nói, bạo lực không bị phát hiện, không bị ngăn chặn. Và rồi, nó lặp lại như một thói quen xấu, ngày càng khó dừng.
Dù xã hội đã thay đổi, nhưng đâu đó vẫn còn những suy nghĩ cũ kỹ: “Chồng nóng tính một chút cũng bình thường”, “vợ phải nhẫn nhịn để giữ hòa khí gia đình”, hay “vợ chồng phải đóng cửa dạy nhau”.
Những quan niệm ấy tưởng chừng vô hại, lại chính là mảnh đất để bạo lực tồn tại. Khi hành vi sai trái được “bình thường hóa”, người gây bạo lực dễ biện minh, còn nạn nhân thì dễ chấp nhận.
Ở nhiều gia đình, con cái lớn lên trong môi trường có bạo lực cũng dễ coi đó là điều “quen thuộc”. Một đứa trẻ chứng kiến cha đánh mẹ, hoặc cha mẹ thường xuyên mắng chửi nhau, có thể mang theo những tổn thương tâm lý kéo dài, thậm chí lặp lại hành vi đó khi trưởng thành.
Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều cơ hội, nhưng cũng kéo theo không ít áp lực: công việc, tài chính, mối quan hệ… Khi không kiểm soát được cảm xúc, những áp lực ấy có thể bùng phát thành xung đột trong gia đình.
Một người đàn ông thất nghiệp, áp lực kinh tế đè nặng. Một người phụ nữ vừa đi làm vừa lo toan việc nhà. Những mâu thuẫn nhỏ tích tụ theo thời gian… Tất cả có thể trở thành “giọt nước tràn ly”.
Điều đáng nói là thay vì tìm cách giải quyết bằng đối thoại, nhiều người lại chọn cách trút giận bằng lời nói hoặc hành vi bạo lực. Và người thân – những người gần gũi nhất – lại trở thành đối tượng chịu đựng.
Không thể phủ nhận rằng hệ thống pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình đã ngày càng hoàn thiện. Các quy định xử lý hành vi bạo lực, bảo vệ nạn nhân, hỗ trợ khẩn cấp… đã được ban hành.
Tuy nhiên trong thực tế, việc áp dụng vẫn còn nhiều rào cản. Nhiều nạn nhân không biết đến quyền của mình, hoặc biết nhưng không dám sử dụng. Một số trường hợp, khi cơ quan chức năng can thiệp, nạn nhân lại xin “giải hòa” vì muốn giữ hòa khí gia đình.
Bên cạnh đó, việc phát hiện và xử lý bạo lực gia đình cũng không dễ dàng, bởi nó thường diễn ra trong không gian riêng tư, ít có chứng cứ rõ ràng.
Ở không ít nơi, khi nghe tiếng cãi vã, xô xát trong một gia đình, hàng xóm thường chọn cách đứng ngoài. Một phần vì ngại va chạm, phần khác vì nghĩ đó là chuyện riêng.
Nhưng chính sự thờ ơ ấy có thể khiến bạo lực kéo dài. Nếu có sự lên tiếng kịp thời, sự can thiệp từ cộng đồng hoặc chính quyền địa phương, nhiều vụ việc có thể được ngăn chặn sớm.
Giữ gìn hạnh phúc gia đình là điều đáng trân trọng, nhưng không thể vì thế mà bỏ qua những hành vi gây tổn thương.
Để bạo lực gia đình không còn âm ỉ, có lẽ không chỉ cần những giải pháp lớn, mà còn cần thay đổi từ những điều rất nhỏ. Đó là cách mỗi người học cách kiểm soát cảm xúc, biết dừng lại trước khi lời nói trở nên tổn thương. Là việc xây dựng thói quen đối thoại trong gia đình, thay vì im lặng hoặc áp đặt.
Đó cũng là việc dạy con trẻ về sự tôn trọng, về cách giải quyết mâu thuẫn không dùng bạo lực. Một thế hệ lớn lên trong môi trường lành mạnh sẽ có nhiều khả năng tạo ra những gia đình tích cực hơn.
Bạo lực gia đình không chỉ ảnh hưởng đến một cá nhân hay một gia đình, mà còn tác động đến cả xã hội. Những tổn thương tâm lý, những đứa trẻ lớn lên trong sợ hãi, những mối quan hệ đổ vỡ…, tất cả đều để lại hệ lụy lâu dài.
Vì vậy đã đến lúc cần nhìn nhận rõ: bạo lực gia đình không phải là chuyện riêng. Đó là vấn đề chung, cần sự vào cuộc của cả hệ thống, từ pháp luật, cộng đồng đến từng cá nhân.
Ai cũng mong muốn trở về nhà sau một ngày dài tìm thấy sự bình yên và yêu thương. Nhưng với những người đang sống trong bạo lực, ngôi nhà lại trở thành nơi đáng sợ nhất.
Chấm dứt bạo lực gia đình không phải là việc dễ dàng, càng không thể làm trong một sớm một chiều. Nhưng nếu mỗi người dám lên tiếng, dám thay đổi, và dám nói “không” với bạo lực, thì những cánh cửa khép kín kia sẽ không còn che giấu những tổn thương.
Để căn nhà thật sự là nơi để trở về – không phải để chịu đựng, mà là mái ấm, là nơi cảm nhận được sự được yêu thương.
Dịp kỷ niệm 85 năm thành lập Đội năm nay, làng Đội TP.HCM có bốn gương mặt thiếu nhi nhận giải thưởng Kim Đồng với thành tích tiêu biểu trong công tác Đội và phong trào thiếu nhi toàn quốc.
Nguyễn Phúc Minh Đạt - liên đội trưởng Trường THCS Lý Thánh Tông (phường Chánh Hưng) - nói Đội giúp mình lớn hơn trong cách nghĩ, hành động lẫn cách sống.
Bạn nói bản thân học được tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, sự đoàn kết, biết quan tâm sẻ chia và giúp đỡ người khác qua mỗi hoạt động Đội.
Kỷ niệm nhớ mãi là lần đầu Đạt thi chỉ huy Đội giỏi vào năm lớp 6. Dù bỡ ngỡ song bạn đã cố gắng hết mình và đạt giải ba.
Đó cũng là cơ duyên đưa bạn đến và gắn bó hơn với Đội. "Đội không chỉ có các hoạt động bổ ích mà còn là nơi bồi dưỡng lý tưởng sống đẹp, tình yêu nước và ý thức trách nhiệm cho mỗi bạn nhỏ", Đạt nói.
Còn Nguyễn Song Cát Tường - liên đội trưởng Trường THCS Chu Văn An (phường Thủ Dầu Một) - lại ví môi trường Đội như ngôi trường thứ hai bởi qua từng sinh hoạt tập thể và phong trào thi đua đã học được cách sống tích cực.
Tường nói thấy tự tin hơn với khả năng giao tiếp, nhất là khi làm đội trưởng hay quản trò biết cách phân công công việc, động viên bạn bè và xử lý tình huống.
Kể về lần đầu làm đội trưởng trong buổi sinh hoạt ngoài trời, Cát Tường nói dù hồi hộp vẫn cố bình tĩnh để phân công nhiệm vụ cho các bạn hợp lý.
Bạn còn tham gia thiện nguyện ở xã vùng ven, đến trao quà, biểu diễn văn nghệ cho các em nhỏ và học thêm bài học về lòng nhân ái.
Đến với Đội, cô bạn nhỏ ấy nói thấy mình trưởng thành hơn sau mỗi hoạt động. "Mình tự hào khi là một phần của tập thể đã giáo dục mỗi đội viên khi mang chiếc khăn quàng đỏ trên vai như lời nhắc nhở cần sống có trách nhiệm, biết yêu thương và phấn đấu trở thành người công dân tốt", Tường nói.
Huỳnh Gia Phú - liên đội trưởng Trường THCS Hoàng Lê Kha (phường Bình Tây) - khoe đã đến với hoạt động Đội từ lúc tiểu học.
Mỗi bài học từ môi trường ấy giúp bạn được trang bị kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tổ chức hoạt động và biết cách xử lý tình huống.
Vốn khá rụt rè, Phú đã dần mạnh dạn hơn khi đứng trước đám đông, biết lắng nghe và sẻ chia với mọi người.
Gia Phú đã hai lần tham gia hội thi chỉ huy Đội cấp TP và dự hội trại "Vững bước tiến lên Đoàn". Nhờ đó đã học thêm nhiều điều hay từ các anh chị phụ trách cũng như bạn bè nhiều nơi.
"Điều quý giá nhất Đội mang lại không chỉ là kỹ năng hay thành tích mà là sự trưởng thành trong suy nghĩ, tạo động lực để mỗi đội viên cố gắng trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình", Phú bày tỏ.
Bạn mong ở tuổi 85, Đội vẫn luôn trẻ trung như bao thế hệ đội viên, đặc biệt là tạo ra môi trường ngày càng gắn kết đặc biệt giữa các đội viên.
Phú nói điều ý nghĩa nhất bạn cảm nhận từ Đội không phải những điều lớn lao mà từng bước âm thầm mang đến cho thiếu nhi những trải nghiệm đẹp và ký ức đáng nhớ của hành trình tuổi thơ.
Trong khi đó, Đường Tuyết Nhi - liên đội trưởng Trường THCS Trần Bội Cơ (phường Chợ Lớn) - nói nhờ Đội mà bạn biết sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và xung quanh.
"Đội giúp mình nhận ra không chỉ cần học tốt mà còn phải biết yêu thương, sẻ chia và sống có kỷ luật. Những bài học về lòng biết ơn, tinh thần đoàn kết và tình yêu quê hương, đất nước giúp mình luôn suy nghĩ tích cực và trưởng thành hơn", Nhi nói.
Nhi kể qua các hoạt động tập thể đã học thêm kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm cũng như khả năng tự tin trình bày ý kiến và biết lắng nghe người khác.
Bạn nói mình luôn tự hào vì được lớn lên trong môi trường sinh hoạt Đội, từng bước trưởng thành từ những điều tưởng như nhỏ bé, tự hào vì trong hành trình 85 năm đã được Đội chắp cánh ước mơ, rèn luyện để trở thành công dân tốt cho tương lai.
Không ít chủ nhà trọ "choáng" khi bước vào phòng của người thuê trẻ tuổi.
Gần 20 năm cho thuê phòng trọ tại TP.HCM, bà Nguyễn Thị Loan, chủ một dãy trọ gần khu vực có nhiều văn phòng và trường đại học, nói rằng điều khiến bà bất ngờ là sự đối lập giữa vẻ ngoài và cách sống của không ít người trẻ.
Bà kể, có những bạn trẻ sáng nào cũng ăn mặc rất đẹp, quần áo được ủi phẳng phiu, tóc tai gọn gàng, giày dép sạch sẽ, nhìn rất văn minh và hiện đại. Thế nhưng đến kỳ kiểm tra phòng định kỳ, mở cửa bước vào, cảnh tượng bên trong lại khiến bà không khỏi lắc đầu.
"Có phòng mở cửa ra là mùi đồ ăn cũ bốc lên. Quần áo sạch, quần áo bẩn để lẫn lộn, ly trà sữa uống xong để cả tuần chưa bỏ, rác chất đầy một góc.
Có bạn nữ nhìn bên ngoài rất sáng sủa, thơm tho, trang điểm kỹ, nhưng trong phòng mỹ phẩm để lẫn với đồ ăn, khăn ướt, giấy gói… ngổn ngang", bà chia sẻ.
Không riêng bà Loan, nhiều chủ nhà trọ cũng thừa nhận tình trạng này đang xuất hiện ngày càng nhiều ở nhóm người thuê trẻ tuổi.
Trong đời sống hiện đại, đặc biệt ở thế hệ trẻ, ngoại hình đang trở thành một phần quan trọng trong giao tiếp xã hội. Một bộ đồ đẹp, một mùi nước hoa dễ chịu, một kiểu tóc gọn gàng hay một hình ảnh chỉn chu trên mạng xã hội đều có thể tạo ấn tượng tốt trong công việc, tình cảm và các mối quan hệ.
Nhiều bạn trẻ sẵn sàng dành từ ba mươi phút đến một tiếng mỗi sáng, thậm chí nhiều hơn để chọn quần áo, trang điểm, làm tóc trước khi ra khỏi nhà.
Ngọc Trâm, 24 tuổi, làm trong lĩnh vực truyền thông tại TP.HCM, thừa nhận bản thân rất kỹ chuyện ăn mặc khi ra ngoài. Thế nhưng không phải lúc nào cô cũng giữ được sự gọn gàng cho căn phòng trọ.
"Có hôm đi làm về mệt quá, thay đồ xong tôi quăng tạm lên ghế, hộp cơm ăn tối để đó nghĩ bụng lát dọn, nhưng rồi nằm xuống là ngủ luôn. Cứ thế vài ngày là phòng bắt đầu bừa bộn", cô nói.
Nếu chỉ nhìn hiện tượng này bằng góc độ "lười" hay "ở bẩn", có lẽ vẫn còn chưa đủ.
Phần lớn người trẻ sống xa nhà hiện nay đang đối mặt với rất nhiều áp lực: học tập, công việc, tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt, các mối quan hệ cá nhân, áp lực thành công, áp lực phải luôn hoàn hảo trong mắt người khác.
Sau một ngày dài trở về phòng trọ, nhiều người chỉ muốn tắm, nằm xuống và ngủ, không còn năng lượng để dọn dẹp, sắp xếp hay chăm chút không gian sống.
Minh Tuấn, 27 tuổi, nhân viên công nghệ, chia sẻ rằng có những tuần anh về phòng sau 10h tối. "Có lúc nhìn phòng rất bừa bộn, bản thân cũng khó chịu, nhưng thực sự đầu óc quá mệt. Tôi nghĩ mai dọn, rồi mai lại tiếp tục tăng ca", Tuấn chia sẻ.
Một căn phòng bừa bộn đôi khi không chỉ phản ánh thói quen sống thiếu ngăn nắp, mà còn có thể là biểu hiện của sự kiệt sức, mất cân bằng hoặc thiếu thời gian chăm sóc bản thân.
Sống chung với rác không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ, mà còn ảnh hưởng sức khỏe.
Nhiều chủ nhà trọ cho biết điều họ lo không chỉ là mỹ quan, mà là những nguy cơ lâu dài về sức khỏe. Đồ ăn thừa để nhiều ngày, rác sinh hoạt không được xử lý đúng lúc, quần áo ẩm chất đống, nhà vệ sinh ít được dọn… có thể trở thành môi trường cho vi khuẩn, nấm mốc, côn trùng phát triển.
Một số trường hợp, hàng xóm đã phản ánh vì mùi từ phòng bên cạnh hoặc sự xuất hiện của gián, kiến, ruồi. Chị Phạm Thu Hà, quản lý một khu trọ tại TP.HCM, cho biết có lần chị phải trực tiếp nhắc nhở một nhóm sinh viên vì để rác trong phòng hơn một tháng.
Giữa nhịp sống đô thị vội vã, không ai có thể giữ mọi thứ hoàn hảo mỗi ngày. Nhưng thực tế cho thấy việc một người chăm sóc không gian sống riêng đôi khi sẽ phản ánh cách họ đối xử với chính bản thân, đồng thời cũng phản ánh cách giáo dục của gia đình về những kỹ năng sinh hoạt thường ngày.
Đại học Binghamton (Mỹ) từng có một nghiên cứu năm 2015 dựa trên khảo sát hơn 5.000 người về mức độ ảnh hưởng thể chất và tinh thần sau khi kết thúc một mối quan hệ. Kết quả cho thấy phản ứng ban đầu của phụ nữ là đau khổ hơn nhưng phục hồi nhanh hơn. Trong khi đó, nam giới thường gánh chịu cảm giác mất mát trong thời gian dài.
Đại diện nhóm phân tích cho biết nam giới nhận thức về sự mất mát khi họ phải bắt đầu lại từ đầu để tìm người thay thế. Nhà trị liệu hôn nhân và gia đình William Meleney (Mỹ) cho biết rào cản lớn nhất của phái mạnh là sự im lặng, dẫn đến những cách đối phó sai lầm.
Dưới đây là 4 biểu hiện thường thấy ở nam giới sau chia tay.
Ngủ quá nhiều
Nhiều nam giới chọn cách ngủ nhiều sau khi kết thúc mối quan hệ. Các chuyên gia tâm lý gọi đây là trạng thái "ngủ đông" để trốn tránh thực tại. Tuy nhiên, việc này làm trì hoãn quá trình xử lý cảm xúc.
Vùi đầu vào game
Trò chơi điện tử mang lại thế giới có quy tắc, điều họ vừa mất trong đời thực. Trong không gian ảo, họ có thể bắt đầu lại tại một điểm kiểm tra (checkpoint). Môi trường này giúp họ có cảm giác kiểm soát mục tiêu mà không phải đối mặt với các vấn đề tình cảm.
Tìm người thay thế sớm
Tâm lý muốn giải quyết nhanh vấn đề khiến nam giới có xu hướng muốn bước tiếp ngay lập tức. Tiến sĩ Tarra Bates-Duford, chuyên gia tư vấn gia đình tại Mỹ, cảnh báo việc vội vàng bước vào mối quan hệ mới có thể giúp tạm quên cảm xúc tiêu cực, nhưng họ sẽ sớm phải đối mặt với những vấn đề cũ chưa được giải quyết.
Tự cô lập
Theo nhà trị liệu William Meleney, tình bạn giữa nam giới thường được xây dựng dựa trên các hoạt động chung như thể thao, công việc hơn là sự thấu hiểu cảm xúc. Khi gặp vấn đề, họ không biết cách mở lời nên chọn cách rút lui. Sự im lặng dẫn đến tình trạng cô đơn và gây hệ lụy cho sức khỏe tinh thần.
Các chuyên gia khuyến nghị nam giới nên thừa nhận bản thân đang gặp vấn đề để bắt đầu quá trình chữa lành. Thay vì im lặng, họ cần nói chuyện thành thật về tình trạng của mình với bạn bè hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý.
