Tôi theo dõi văn bản quy định pháp luật thì chủ hộ hộ kinh doanh chuyển sang phương pháp thuế kê khai sẽ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Trong tháng 1-2026, tôi có trực tiếp đến cơ quan bảo hiểm xã hội để xin hướng dẫn, thì được hướng dẫn ghi tờ khai xin cấp mã đơn vị cho hộ kinh doanh.
Đến cuối tháng 2-2026, tôi được thông báo tra cứu mã đơn vị trên web dichvucongbaohiemxahoi và có mã 2 chữ đầu là KQ, và cán bộ hướng dẫn mua chữ ký số để đăng nhập vào dichvucongbaohiemxahoi để khai tăng giảm.
Do sự cố về sức khỏe, không thể tiếp tục kinh doanh, tôi có xin giải thể hộ kinh doanh vào ngày 6-3-2026. Tôi quay lại bảo hiểm xã hội để xin đóng mã/chi phí (nếu có) thì được cán bộ giải thích không cần đóng mã và do tôi chưa đăng nhập khai tăng giảm nên không đóng chi phí gì.
Tôi có hỏi có cần giấy xác nhận hay không, vì sợ sau này nếu kinh doanh lại thì bị truy thu. Cán bộ xác nhận lại là: không truy thu vì đã nghỉ kinh doanh, chưa khai báo giảm, nghỉ rồi thì thôi. Và cũng không có thủ tục đóng mã/hoặc giấy tờ xác nhận gì.
Xin hỏi cán bộ hướng dẫn đã đúng quy định chưa và sau này tôi không phải bị truy thu/phạt chi phí nào phải không?
- Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn luật sư TP.HCM) trả lời:
Trường hợp của anh cần được đánh giá theo quy định hiện hành của Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Theo luật này, đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đã được mở rộng, trong đó có chủ hộ kinh doanh theo lộ trình quản lý; tuy nhiên nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội không phát sinh một cách tự động chỉ vì có đăng ký hộ kinh doanh hoặc được cấp mã đơn vị, mà phải gắn với việc đăng ký tham gia và phát sinh hồ sơ đóng cụ thể trên hệ thống của cơ quan bảo hiểm xã hội.
Về nguyên tắc quản lý, cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện theo các bước: cấp mã đơn vị, sau đó người tham gia thực hiện kê khai tham gia bảo hiểm xã hội (khai tăng), từ đó hệ thống mới ghi nhận và phát sinh nghĩa vụ đóng.
Như vậy việc anh được cấp mã đơn vị (mã KQ) chỉ là bước quản lý ban đầu, chưa làm phát sinh nghĩa vụ tài chính; nghĩa vụ đóng chỉ hình thành khi anh thực hiện kê khai tham gia và được cơ quan bảo hiểm xã hội ghi nhận.
Đối chiếu với trường hợp cụ thể, anh đã được cấp mã đơn vị nhưng chưa đăng nhập hệ thống, chưa thực hiện khai tăng, chưa phát sinh bất kỳ hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội nào, sau đó đã làm thủ tục giải thể hộ kinh doanh vào ngày 6-3-2026.
Với tình trạng này, về bản chất pháp lý có thể xác định là chưa phát sinh quan hệ tham gia bảo hiểm xã hội, đồng nghĩa với việc chưa phát sinh nghĩa vụ đóng.
Vì vậy việc cán bộ bảo hiểm xã hội hướng dẫn rằng anh không cần đóng chi phí và không bị truy thu do chưa khai tăng là phù hợp quy định và đúng với thực tiễn quản lý hiện nay.
Về lo ngại sau này có bị truy thu hoặc xử phạt hay không, cần lưu ý rằng cơ quan bảo hiểm xã hội chỉ có căn cứ truy thu khi có dữ liệu thể hiện đã phát sinh nghĩa vụ tham gia nhưng chưa thực hiện.
Trong khi đó trường hợp của anh không có dữ liệu khai tăng trên hệ thống, không có thông báo đóng tiền từ cơ quan bảo hiểm xã hội, đồng thời đã chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh, nên không có cơ sở pháp lý để truy thu hay xử phạt.
Việc không có thủ tục "đóng mã" hoặc không cấp giấy xác nhận riêng cũng là thực tế phổ biến, vì khi chưa phát sinh tham gia thì không có nghĩa vụ để phải chấm dứt.
Tuy nhiên để đảm bảo an toàn pháp lý về sau, đặc biệt nếu anh có đăng ký kinh doanh lại, anh nên lưu giữ đầy đủ các tài liệu liên quan như giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, thông tin mã đơn vị đã được cấp và giấy tờ giải thể.
Ngoài ra anh có thể chủ động gửi văn bản đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận tình trạng "chưa phát sinh nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội" để làm căn cứ lưu trữ, dù pháp luật không bắt buộc phải có xác nhận này.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
