Thủ tướng Hungary Viktor Orban đã phải nhận thất bại nặng nề nhất trong cuộc bầu cử cuối tuần trước, khi đảng trung hữu đối lập Tisza của chính trị gia Peter Magyar giành được 138 trong tổng số 199 ghế tại quốc hội, trong khi đảng Fidesz của ông Orban chỉ giành khoảng 55 ghế.
Điều này đồng nghĩa Tisza sẽ tự thành lập chính phủ mới với Magyar, 45 tuổi, làm Thủ tướng, chấm dứt 16 năm cầm quyền của Orban, chính trị gia nổi tiếng với tư tưởng cánh hữu dân túy.
“Đây là kết quả đau đớn nhưng không thể phủ nhận: Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo”, ông Orban hôm 12/4 phát biểu thừa nhận thất bại.
Tibor Dessewffy, giám đốc trung tâm nghiên cứu xã hội học kỹ thuật số tại Đại học Eotvos Lorand, Budapest, đồng thời là thành viên Hội đồng châu Âu về Quan hệ Đối ngoại, nhận định thất bại này cho thấy ông Orban đã trở thành nạn nhân của chính hệ thống do mình tạo ra.
Năm 2010, khi đảng Fidesz lần đầu lên nắm quyền, họ nhận được 53% phiếu bầu và giành được 2/3 số ghế tại quốc hội, giúp đảng này có thể thay đổi các quy định quan trọng về bầu cử.
Tận dụng lợi thế này, ông Orban đã thiết kế một hệ thống bầu cử giúp tối đa hóa số ghế tại quốc hội mà đảng Fidesz giành được. Fidesz đã chia lại các khu vực bầu cử theo hướng có lợi cho mình, mở rộng quyền bỏ phiếu cho những người Hungary sống ở nước ngoài vốn đa phần có tư tưởng bảo thủ.
Họ cũng thiết lập một hệ thống bỏ phiếu hỗn hợp nhằm phân bổ số ghế áp đảo cho đảng giành được tỷ lệ phiếu bầu cao nhất, ngay cả khi đảng đó chỉ đạt được đa số tương đối chứ không phải đa số tuyệt đối.
Nhờ những thay đổi này, đến cuộc bầu cử năm 2014, đảng Fidesz chỉ nhận được 45% số phiếu bầu, nhưng tỷ lệ đa số tuyệt đối tại quốc hội của họ về cơ bản vẫn không thay đổi.
Điều đó cho phép Fidesz tiếp tục thông qua các đạo luật, sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm những người trung thành với đảng vào các vị trí quan trọng mà không cần phải tham khảo ý kiến từ các đảng đối lập.
Ông Orban thời gian này cũng thành công trong nỗ lực tăng cường kiểm soát truyền thông. Đảng Fidesz đã phủ kín các kênh truyền thông bằng vô số thông điệp báo động về những thế lực “đang tấn công Hungary”.
Họ cho rằng Hungary đang bị bao vây, công kích bởi người nhập cư trái phép, các nhóm thiểu số về giới, những chính trị gia quan liêu tại Liên minh châu Âu (EU) và cả chính phủ Ukraine.
Những thông điệp đó đã tạo nên cảm giác bất an trong công chúng và giúp Fidesz giữ vững thành trì của mình ở phe cánh hữu, thường xuyên lôi kéo được ủng hộ từ các đảng cực hữu khác. Khi phản hồi lại những thông tin này, các đảng đối lập bị buộc phải bảo vệ những quan điểm vốn không nhận được đồng thuận từ đại đa số người dân Hungary, như ủng hộ quyền LGBTQ+, thể hiện đồng cảm với người nhập cư Hồi giáo và lặp lại những lời chỉ trích chính phủ Hungary từ EU.
Trong hơn một thập kỷ, chiến thuật của Fidesz đã đem lại nhiều thành công về mặt bầu cử. Ông Orban tái đắc cử vào năm 2014, 2018 và 2022, trở thành thủ tướng tại vị lâu nhất ở châu Âu.
Trong suốt thời gian đó, ông lãnh đạo chính phủ với thế đa số tuyệt đối tại quốc hội, giúp ông xây dựng các thiết chế kinh tế, chính trị, tư pháp và thậm chí là văn hóa của Hungary mà không gặp phải bất kỳ kiểm soát hay đối trọng nào.
Trụ cột suy yếu
Hệ thống mà đảng Fidesz dày công xây dựng đã trở thành trụ cột đảm bảo rằng đảng lớn nhất đất nước có thể lãnh đạo với quyền lực gần như tuyệt đối, nhờ vào việc dễ dàng chiếm được đa số áp đảo tại quốc hội. Nó đã vận hành trơn tru qua ba cuộc bầu cử liên tiếp, cho đến khi một lực lượng mới là đảng Tisza xuất hiện và tỏ ra được lòng dân hơn cả Fidesz.
Là một chính trị gia trẻ tuổi, Magyar đã thích nghi nhanh chóng với môi trường truyền thông mới, nơi Fidesz bấy lâu nay dường như không có đối thủ. Ông đã nhanh chóng xây dựng Tisza thành một lực lượng chính trị lớn, kết hợp giữa việc kiện toàn tổ chức đảng, vận động không ngừng nghỉ và tạo tầm ảnh hưởng sâu rộng trên mạng xã hội để thu hút cử tri trẻ tuổi.
Ông thu hút sự ủng hộ trong bối cảnh kinh tế trì trệ, tìm cách kết nối với cử tri khi liên tục đến thăm các thị trấn và thành phố, đồng thời thường ở lại hàng giờ sau bài phát biểu để gặp gỡ người dân địa phương.
Trong chiến dịch tranh cử, trong khi Thủ tướng Orban chủ yếu tập trung vào chính sách đối ngoại và quan hệ với các lãnh đạo thế giới. Magyar lại chú trọng vào các vấn đề trong nước như kinh tế và tham nhũng.
Trong các cuộc bầu cử trước đây, Fidesz giành chiến thắng dựa trên việc phe đối lập bị phân mảnh, chia rẽ. Năm nay, Tisza là lực lượng chính trị đầu tiên hợp nhất được các đảng đối địch thành một phong trào duy nhất.
Điểm gây chú ý là tổng số phiếu bầu ngày 12/4 dành cho tất cả các đảng dân chủ ngoài Tisza chỉ chiếm chưa đầy 2%. Điều này có nghĩa bất kể những khác biệt về chính trị và tư tưởng, cử tri đã đoàn kết lại để ủng hộ ông Magyar.
Mối đoàn kết này là kết quả từ tình trạng phân cực sâu sắc trong xã hội Hungary. Chiến thuật của ông Orban khi xoáy sâu vào các vấn đề gây chia rẽ như nhập cư hay mối nguy từ cuộc xung đột Ukraine đã tạo ra một môi trường chính trị rạn nứt nghiêm trọng.
Nhưng khi những mối đe dọa thực tế mà ông Orban đưa ra không bao giờ thành hiện thực, niềm tin của cử tri với Fidesz cũng bắt đầu lung lay, theo Jorn Fleck, giám đốc điều hành Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương.
Chiến lược của ông Orban khi đổ lỗi cho EU và Ukraine về những vấn đề nội tại mà Hungary đối mặt đã không còn thuyết phục được đa số cử tri. Ông Magyar đã thành công khi chỉ ra mối liên hệ giữa chính quyền Orban với tình trạng bệnh viện xuống cấp, cơ sở hạ tầng rệu rã và lạm phát tăng cao, đồng thời vạch trần nạn tham nhũng trong giới lãnh đạo cấp cao của Fidesz.
Trong bối cảnh đó, ranh giới chia rẽ chính trong xã hội Hungary giờ đây chỉ xoay quanh câu hỏi người dân muốn ông Orban ở lại hay ra đi. Lựa chọn mang tính đối đầu trực diện này đã giúp ông Magyar dễ dàng tập hợp cử tri từ nhiều hệ tư tưởng khác nhau về phía mình. Ông đã trở thành gương mặt đại diện cho toàn bộ bộ phận xã hội phản đối Thủ tướng Orban.
Vì hệ thống bầu cử được Fidesz thiết kế để khuếch đại quyền lực ngay cả với thế đa số tương đối nhỏ, đảng Tisza giờ đây cũng được hưởng lợi với đa số 2/3 ghế tại quốc hội, trao cho họ công cụ để xóa bỏ những đạo luật mà ông Orban đã đưa ra trước đây, đảo ngược hoàn toàn di sản chính trị của Fidesz.
“Bộ máy bầu cử của Hungary, vốn được thiết kế để biến thế đa số tương đối thành sức mạnh áp đảo tuyệt đối tại quốc hội, đã vận hành hoàn hảo, nhưng không dành cho ông Orban”, Dessewffy nói.
Theo chuyên gia này, Magyar giành chiến thắng bằng cách hiểu thấu luật chơi và tận dụng nó để đánh bại ông Orban.
“Những đạo luật bầu cử do chính ông Orban ký thông qua nhằm chia rẽ phe đối lập cuối cùng lại trở thành đòn chí mạng cho người tạo ra chúng, khi ông phải đối mặt với một đối thủ nắm rõ cơ chế và biến nó thành lợi thế riêng mình”, Dessewffy cho hay.
Chuyên gia Fleck cho rằng thất bại của Thủ tướng Orban cùng đảng Fidesz đã báo hiệu những cơ hội mới quan trọng không chỉ cho Hungary mà cho toàn bộ châu Âu.
Emma Nix, phó giám đốc tại Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, kỳ vọng chính phủ do ông Magyar dẫn dắt sẽ rũ bỏ vai trò “kẻ ngoài lề” trên bàn nghị sự EU. Quan trọng nhất, điều này có thể chấm dứt việc Hungary phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD của EU dành cho Ukraine.
“Dù Hungary vẫn giữ quan điểm bảo thủ trong các vấn đề từ nhập cư đến mở rộng liên minh, Budapest sẽ quay lại lập trường mang tính xây dựng hơn đối với các vấn đề châu Âu khác”, Fleck nhận xét. “Người dân Hungary đã bác bỏ việc ông Orban công kích mối quan hệ với Brussels, cho thấy họ hy vọng nước này trở thành một thành viên bình thường của liên minh”.
Ông Jens Spahn, lãnh đạo khối nghị sĩ đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc (CDU) tại quốc hội Đức, ngày 18.7 đã từ chức theo đề nghị của lãnh đạo đảng - Thủ tướng Friedrich Merz, theo Đài DW. Quyết định được đưa ra giữa làn sóng chỉ trích việc ông Spahn cùng người bạn đời đồng tính Daniel Funke thuê người mang thai hộ tại Mỹ.
Mang thai hộ là hoạt động bị cấm tại Đức. Ông Jens Spahn thời còn làm Bộ trưởng Y tế năm 2020 cũng phản đối nới lỏng quy định này. Năm 2015, ông viết: "Là một người đồng tính nam và là một tín hữu Cơ Đốc, cá nhân tôi thấy rất khó để chấp nhận ý tưởng cho thuê tử cung".
Tuy nhiên, khi người con của ông chào đời nhờ dịch vụ này vào hôm 16.7, vị nghị sĩ nói với báo Bild rằng: "Georg [con trai ông Spahn - NV] là niềm vui lớn nhất của tôi. Khó có thể nào diễn tả cảm giác này thành lời".
Việc ông Spahn công khai có con nhờ người mang thai hộ ngay lập tức gây ra làn sóng chỉ trích từ nội bộ CDU lẫn bên ngoài đảng, trong đó nhiều người cho rằng ông là người đạo đức giả.
Theo một đạo luật năm 1990, việc mang thai hộ bị cấm tại Đức và người vi phạm có thể bị phạt tù 3 năm hoặc phạt tiền. Do đó, nhiều cặp đôi ra nước ngoài để thực hiện việc này. Ông Spahn sẽ không đối diện hậu quả pháp lý do luật tại Đức không cấm việc nuôi con được sinh ra từ hình thức mang thai hộ ở nước ngoài.
Ông Spahn là nhân vật nổi bật trong giới chính trị gia cánh hữu của đảng CDU. Ban đầu, ông đã tìm cách tự bào chữa trong các cuộc phỏng vấn với giới truyền thông. Ông nói với tờ Bild rằng ông đã "đấu tranh với chính mình trong một thời gian dài, kể cả về vấn đề mang thai hộ" trước khi cặp đôi quyết định tiến hành.
Tuy nhiên, điều này không xoa dịu được những người chỉ trích ông, kể cả những thành viên nổi bật trong chính đảng của ông. "Ông Jens Spahn không còn đủ tư cách làm lãnh đạo nhóm nghị sĩ và phải từ chức", ông Daniel Peters, lãnh đạo đảng CDU tại bang Mecklenburg-Western Pomerania, nói với tờ Bild hôm 17.7.
"Các chính trị gia đặt ra tiêu chuẩn cho người khác cũng phải được người khác đánh giá theo tiêu chuẩn đó. Nếu uy tín đó mất đi, việc từ chức là điều tất yếu", bà Marion Rosin, thành viên của đảng CDU ở bang Thuringia nói.
Ông Janosch Dahmen, thành viên của đảng Xanh, cũng cho rằng vấn đề nằm ở tiêu chuẩn kép và uy tín chính trị của ông Spahn, chứ không phải về con của ông ta.
Hôm 17.7, Thủ tướng Merz từ chối bình luận và cho biết vấn đề sẽ được đưa ra thảo luận tại cuộc họp của ban lãnh đạo đảng. Cùng ngày, ông Spahn tuyên bố rằng không có gì quan trọng hơn gia đình ông. Qua hôm sau, ông từ chức lãnh đạo khối nghị sĩ CDU tại quốc hội nhưng không nói có từ bỏ tư cách nghị sĩ hay không.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Thủ tướng Merz mô tả quyết định từ chức của ông Spahn là "đúng đắn và không thể tránh khỏi". "Uy tín là tài sản quý giá nhất trong chính trị", ông viết.
Kể từ khi World Cup bắt đầu, thầy giáo tiểu học Ole Froystad, 39 tuổi, quê ở Leinoy, miền trung Na Uy, đã có thêm hơn 50.000 người theo dõi mới trên Instagram, nơi anh tự gọi mình là Quý ông Chèo thuyền.
Froystad có ngoại hình nổi bật với mái tóc dài màu vàng ngang vai, mặc áo đấu của đội tuyển Na Uy và thường đội chiếc mũ sừng Viking. Anh là người đã sáng tạo ra điệu chèo thuyền Viking đang thu hút sự chú ý của đông đảo công chúng tại kỳ World Cup lần này.
"Tôi muốn làm điều gì đó để giúp họ thi đấu tốt trên sân", Froystad nói với ABC ngày 6/7, khi được hỏi về động lực sáng tạo ra điệu cổ vũ. "Điều đó cực kỳ quan trọng đối với tôi, và đó là lý do tại sao tôi luôn có mặt ở sân vận động để hò hét, reo hò và cố gắng tiếp sức cho họ".
Tương tự tiếng vỗ tay Viking của Iceland từng nổi tiếng tại Euro 2016, người Na Uy đã mượn chất liệu từ lịch sử thời trung cổ để tạo nên một điệu cổ động có sức lan tỏa mạnh mẽ.
Điệu cổ động bắt đầu bằng việc mọi người cùng ngồi xuống như đang ở trên một chiếc thuyền Viking, hai tiếng trống vang lên, rồi tất cả cùng thực hiện động tác kéo một mái chèo vô hình và hét lớn "ro" (tiếng Na Uy có nghĩa là "chèo"). Nhịp chèo nhanh dần, dồn dập liên hồi rồi vỡ òa trong tiếng reo hò chiến thắng.
Froystad cho biết ý tưởng về bài cổ động này đã đến với anh từ nhiều năm trước, khi đang xem đội bóng Na Uy Rosenborg thi đấu và chứng kiến màn cổ vũ của các cổ động viên.
"Trong bài cổ động đó, họ chia tên đội thành ba phần; một nhóm hét 'ro', nhóm khác hét 'sen' và nhóm thứ ba hét 'borg'", anh nói. "Tôi thì luôn yêu thích âm thanh của từ 'ro', thích cái cách nó tạo ra tác động và uy lực khổng lồ trên sân vận động. Vì vậy, trong nhiều năm, tôi thực sự thích thú và suy nghĩ về nó".
Khi Na Uy đứng trước ngưỡng cửa vòng loại World Cup năm nay, kỳ World Cup đầu tiên kể từ năm 1998, Froystad bắt đầu nghĩ về một bài cổ động để mang tới giải đấu.
"Tôi nghĩ chúng tôi cần thứ gì đó mang tính văn hóa, giới thiệu được quê hương của chúng tôi", anh nói. "Tôi muốn một cái gì đó mang chất Viking, một cái gì đó mạnh mẽ".
"Thế là một ý tưởng lóe lên trong đầu. Tôi nhận ra 'ro' có nghĩa là chèo thuyền. Nó lại có một chuyển động rất ngầu. Lúc đó cảm giác của tôi là: 'Trời đất ơi, đây chính là bài cổ động mình cần'".
Anh đã tìm đến nhóm cổ động viên Oljeberget của Na Uy và họ đã cùng nhau làm việc để hoàn thiện phần động tác cũng như kết hợp tiếng trống vào bài.
"Tôi đã có một đốm lửa ý tưởng. Tôi đã có một ý tưởng rất hay, và bài cổ động này sống động được như ngày hôm nay là nhờ nhóm cổ động viên này đã chịu đón nhận và sử dụng nó", anh nói. "Bài cổ động này sẽ chẳng là gì nếu không có sự ủng hộ của nhóm và các cổ động viên Na Uy".
Nhóm cổ động viên này đã tổ chức các màn chèo thuyền được dàn dựng công phu tại những địa điểm mang tính biểu tượng khắp nước Mỹ, đặc biệt là Quảng trường Thời đại ở thành phố New York. Những màn biểu diễn ngẫu hứng cũng xuất hiện trên thang cuốn tàu điện ngầm ở Boston, trên sàn tàu điện ngầm New York và thậm chí trên cả các chuyến bay.
Chính người hâm mộ bóng đá Na Uy cũng không ngờ có ngày họ lại rũ bỏ vẻ trầm lặng thường ngày để khuấy đảo giải đấu.
"Chúng tôi đang cực kỳ phấn khích vì đã quá lâu rồi kể từ lần cuối cùng Na Uy góp mặt tại một kỳ World Cup, vì vậy tôi cảm thấy như chúng tôi đang nhìn thấy một khía cạnh mới của chính mình", một cổ động viên cho biết trước trận đấu của đội nhà.
"Chúng tôi thường khá trầm tính nên tôi cũng không rõ chuyện gì đã xảy ra nữa, chúng tôi chỉ đang cực kỳ hào hứng thôi", một người khác chia sẻ.
Các cầu thủ cũng tham gia vào hoạt động này. Họ cùng chèo thuyền với người hâm mộ sau các chiến thắng. Tiền đạo ngôi sao Erling Haaland thậm chí còn nhận xét hiện tượng này "lớn lao hơn cả bóng đá".
Điều đó có ý nghĩa rất lớn đối với Froystad, người luôn muốn thấy đội tuyển cống hiến hết sức mình.
"Chúng tôi muốn họ vô địch kỳ World Cup này, chúng tôi đang làm mọi thứ có thể trong khả năng của mình để ủng hộ họ", anh nói. "Bất kể họ thắng hay thua, chúng tôi vẫn ở đó. Chúng tôi sẽ luôn sát cánh sau lưng họ".
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm Úc sau chuyến thăm Việt Nam từ ngày 1 đến 3-5.
Theo Hãng tin Reuters, tháng trước Nhật Bản đã ký các hợp đồng trị giá 10 tỉ đô la Úc (7 tỉ USD) để cung cấp tàu chiến cho Úc - thương vụ quân sự lớn nhất của Tokyo kể từ khi dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí năm 2014.
Trong chuyến thăm Úc lần này của bà Takaichi từ ngày 3 đến 5-5, Canberra và Tokyo tiếp tục nhất trí tăng cường các chuỗi cung ứng về năng lượng, lương thực và khoáng sản chiến lược.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese nhấn mạnh: "Úc và Nhật Bản đang hành động để bảo vệ nền kinh tế trước những cú sốc và bất ổn về sau. Bằng cách hợp tác, hai nước sẽ xây dựng các chuỗi cung ứng an toàn và bền vững hơn, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng cả hiện tại lẫn tương lai".
Hiện Úc cung cấp khoảng 1/3 nhu cầu năng lượng cho Nhật Bản, đồng thời là thị trường xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất của Tokyo.
Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông gây gián đoạn thương mại toàn cầu, cả hai quốc gia đều đang nỗ lực củng cố nguồn cung năng lượng.
Các doanh nghiệp Nhật cũng theo sát diễn biến ngành LNG của Úc, từ nguy cơ đình công tại các cơ sở khí đốt lớn đến áp lực chính trị gia tăng liên quan việc tăng thuế xuất khẩu.
"Giống như Nhật Bản, chúng tôi rất lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế", ông Albanese nói thêm.
Bên cạnh năng lượng, Úc dự kiến hỗ trợ tới 1,3 tỉ đô la Úc (khoảng 937 triệu USD) cho các dự án khoáng sản quan trọng của Nhật Bản như gali, niken, than chì, đất hiếm và fluorit.
