Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các em có thể tiếp cận hàng nghìn đề thi thử, video bài giảng, khóa học trực tuyến và cả lộ trình ôn tập sẵn. Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại đặt ra câu hỏi lớn: đây là cơ hội mở hay một “ma trận” khiến người học dễ lạc lối?
Điểm tích cực rõ nhất là khả năng tiếp cận được mở rộng mạnh mẽ. Trước đây, tài liệu ôn thi chất lượng chủ yếu tập trung ở đô thị và các trung tâm lớn; nay, nhờ internet, học sinh (HS) ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể học cùng bài giảng, làm cùng đề thi như ở thành phố. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền, ít nhất về cơ hội tiếp cận tri thức – một bước tiến đáng kể về công bằng giáo dục.
Bên cạnh đó, sự phong phú của học liệu cho phép cá nhân hóa việc học. HS có thể chọn nội dung phù hợp với trình độ và mục tiêu: người yếu học lại từ nền tảng, người khá giỏi tiếp cận chuyên đề nâng cao. Đây là điều lớp học truyền thống khó đáp ứng trọn vẹn.
Ngoài ra, tài liệu miễn phí mở “cửa vào” cho HS khó khăn, trong khi tài liệu có phí – nếu được xây dựng bài bản – mang lại giá trị gia tăng như hệ thống hóa kiến thức, phân tích lỗi sai, theo dõi tiến bộ. Sự song song này, về lý thuyết, tạo nên một hệ sinh thái học tập đa lựa chọn và linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại tạo ra nghịch lý: càng nhiều tài liệu, HS càng dễ mất phương hướng. Thứ nhất, nhiều em rơi vào tình trạng “sưu tầm” hơn là học. Một HS ôn thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM vừa qua, chia sẻ: “Em bị loạn giữa quá nhiều tài liệu, mỗi nơi một kiểu, không biết tin nguồn nào”.
Thứ hai, không ít HS tải hàng chục bộ đề, đăng ký nhiều khóa học nhưng không theo được lộ trình nào đến cùng. Việc học dàn trải, thiếu trọng tâm khiến hiệu quả giảm, học liệu từ công cụ hỗ trợ trở thành “nhiễu thông tin”.
Thứ ba, chất lượng tài liệu không đồng đều. Nhiều tài liệu miễn phí chưa được kiểm chứng, có thể sai lệch; trong khi tài liệu có phí không phải lúc nào cũng tương xứng. Thị trường thiếu chuẩn mực khiến “vàng thau lẫn lộn”.
Thứ tư, nguy cơ lệch hướng học tập ngày càng rõ. Khi học liệu ôn thi phát triển mạnh, việc học dễ bị thu hẹp thành luyện dạng, học mẹo, thay vì hiểu bản chất. Điều này đi ngược xu hướng đánh giá năng lực.
Thứ năm, yếu tố thương mại hóa tạo áp lực mới. Quảng cáo bị thổi phồng, nhiều gia đình bỏ ra chi phí lớn với kỳ vọng “mua” lợi thế, từ đó hình thành một dạng bất bình đẳng mới.
Trong “ma trận” học liệu, HS không thể tiếp tục học theo kiểu bị dẫn dắt mà cần chuyển sang học có chiến lược.
Cần nhớ không phải càng nhiều tài liệu càng tốt; một nguồn phù hợp, được học sâu, làm đi làm lại và phân tích lỗi sai kỹ lưỡng thường hiệu quả hơn việc “lướt” qua nhiều nguồn. HS cần biết chọn lọc để đánh giá độ tin cậy, so sánh và tự kiểm chứng tài liệu – đây là năng lực thiết yếu trong thời đại số. Ngoài ra, phải giữ mục tiêu học để hiểu; khi nền tảng vững, kết quả thi sẽ là hệ quả tự nhiên.
Trong bối cảnh học liệu tràn ngập, giáo viên cần giữ vững vai trò định hướng. Không chỉ dạy kiến thức, thầy cô cần giúp HS xác định học gì, học từ đâu và học như thế nào; đồng thời giới thiệu nguồn tin cậy, cảnh báo “bẫy” học liệu.
Nhà trường nên xây dựng “ngân hàng học liệu” riêng, được kiểm duyệt để làm chuẩn tham chiếu. Cùng với đó là tổ chức ôn tập bài bản: thi thử, tư vấn học tập, hướng dẫn kỹ năng làm bài. Khi nhà trường làm tốt, sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài sẽ giảm.
Ở cấp quản lý, cần một trục định hướng rõ ràng. Trước hết, Bộ GD-ĐT giao một đơn vị thuộc bộ chuyên trách xây dựng nền tảng học liệu quốc gia, cung cấp tài liệu chuẩn với chi phí thấp, đảm bảo công bằng tiếp cận.
Quan trọng hơn là đổi mới đề thi theo hướng đánh giá năng lực thực chất, hạn chế học tủ, học mẹo, học máy móc, không hiểu bản chất. Đồng thời, cần cơ chế kiểm soát chất lượng học liệu, đặc biệt với sản phẩm có phí, nhằm minh bạch thông tin, bảo vệ người học và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Hiện tượng “bùng nổ học liệu ôn thi” không chỉ có ở VN. Tại Mỹ, các kỳ thi như SAT, ACT đã tạo ra cả một ngành luyện thi; ở Hàn Quốc với CSAT hay Trung Quốc với Gaokao cũng tương tự. Điểm chung là ở đâu thi cử cạnh tranh cao, ở đó học liệu phát triển mạnh.
Tuy nhiên, điều đáng tham khảo là cách ứng xử. Các quốc gia nói trên không hạn chế học liệu mà tập trung định hướng. Tại Mỹ, College Board cung cấp tài liệu chính thức miễn phí, kết hợp với Khan Academy tạo một “chuẩn tham chiếu” rõ ràng. Nhờ đó, HS có điểm tựa đáng tin cậy, không bị lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn bên ngoài; đồng thời, đề thi được thiết kế theo hướng khó “luyện tủ”, buộc HS phải hiểu và vận dụng. Khi cách thi thay đổi, thị trường học liệu cũng phải điều chỉnh theo.
Ở Hàn Quốc và Trung Quốc, nhà nước còn can thiệp để kiểm soát thương mại hóa, giảm áp lực và bất bình đẳng. Dù còn tranh luận, điều này cho thấy: không thể buông lỏng hoàn toàn, mà cần sự dẫn dắt để học liệu phục vụ đúng mục tiêu giáo dục.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không thể ngăn chặn sự bùng nổ học liệu, nhưng hoàn toàn có thể biến nó thành một hệ sinh thái lành mạnh. Vấn đề không phải là có bao nhiêu tài liệu, mà là có một “trục định hướng” đủ mạnh hay không.
Khi cơ quan quản lý giáo dục dẫn dắt, nhà trường tổ chức, giáo viên định hướng và HS chủ động, thì sự bùng nổ học liệu sẽ không còn là áp lực mà trở thành nguồn lực quý giá cho một nền giáo dục hiện đại.
Trước mắt, một số tỉnh, thành phố lớn có thể xây dựng hệ sinh thái ôn thi cho riêng địa phương mình, từ đó, sẽ phổ biến kinh nghiệm cho nhiều địa phương khác.
Trên sân khấu vinh danh các học sinh đạt giải kỳ thi học viên giỏi các môn văn hoá lớp 12 chương trình Giáo dục thường xuyên (GDTX) cấp thành phố của Sở GD&ĐT Hà Nội, Nguyễn Khắc Nam, học sinh lớp 12G Trung tâm GDNN-GDTX Quốc Oai, đại diện cho hơn 600 học viên đạt giải phát biểu cảm nghĩ.
“Có thể mỗi người đến với môi trường GDTX bằng những xuất phát điểm khác nhau nhưng chúng em có chung niềm tin vào bản thân và không cho phép mình dừng lại”, Nam nói.
Nam là thí sinh duy nhất đạt giải nhất môn toán cấp thành phố năm nay với số điểm là 18, đồng thời là 1 trong 6 giải nhất cấp thành phố, trong tổng số hơn 1.200 thí sinh dự thi.
Ba năm trước (năm 2023), Nam đăng ký nguyện vọng 1 lớp 10 công lập vào Trường THPT Phan Huy Chú - Quốc Oai. Em đạt tổng 26,5 điểm, trong khi điểm chuẩn của trường là 27,75. Riêng môn toán, Nam chỉ được 4,5 điểm.
“Thời điểm đó, em rất lười học và học không tốt”, Nam tâm sự. Sau kỳ thi thất bại, Nam vào học tại Trung tâm GDNN-GDTX Quốc Oai, được xếp vào lớp 10G, theo tổ hợp xã hội với các môn tự chọn là địa lý, giáo dục kinh tế và pháp luật…
Khởi đầu ấy không gợi nhiều kỳ vọng về một học sinh giỏi toán. Nhưng chính tại môi trường GDTX, Nam dần thay đổi cách học và cả cách nhìn về bản thân.
Nam kể, khi vào trường, sự nghiêm khắc của thầy cô khiến em chú tâm hơn trong học tập. Điểm số môn toán bắt đầu cải thiện qua từng bài kiểm tra. Đến học kỳ 2 lớp 10, nam sinh nhận ra mình thực sự thích môn học này.
“Em càng học càng thấy toán rất thú vị. Càng dành nhiều thời gian học thì điểm càng cao, rồi từ đó em càng say mê hơn”, Nam nói.
Từ một học sinh từng mất gốc, Nam bắt đầu duy trì thói quen mỗi tối dành 2-3 tiếng học toán. Ngoài bài trên lớp, em tự tìm thêm đề thi trên mạng để luyện tập.
Những đêm thức khuya dần trở thành nhịp sinh hoạt quen thuộc của cậu học trò GDTX.
“Có những lúc vô cùng mệt mỏi với những giấc ngủ chập chờn không trọn vẹn. Áp lực và thử thách là điều không thể tránh khỏi. Buông xuôi để thành tàn tro hay mài giũa thành kim cương là lựa chọn và quyết định của mỗi người”, Nam chia sẻ trong bài phát biểu của mình.
Lớp 12, Nam được cô giáo chủ nhiệm chọn vào đội tuyển học sinh giỏi toán của trường. Từ kỳ thi cấp cụm, Nam tiếp tục được chọn thi cấp thành phố và bứt phá với giải nhất.
Nam cho biết, giải thưởng giúp em có thêm sự tự tin và động lực học tập mạnh mẽ hơn trước.
Dự định sau tốt nghiệp của Nguyễn Khắc Nam là xét tuyển học bạ vào các trường đại học có ngành kinh tế, nơi em có thể phát huy thế mạnh môn toán.
Tuy nhiên, Nam cũng hiểu rõ hạn chế của mình khi không học tổ hợp tự nhiên. Từ lớp 10, em đã theo tổ hợp xã hội nên không có các môn vật lý, hóa học trong tổ hợp xét tuyển, dẫn đến hạn chế đáng kể trong việc chọn trường.
Nam không né tránh điều đó. Em nói mình luôn chuẩn bị cả những phương án khác cho tương lai.
Nếu không đỗ trường yêu thích, Nam sẽ học cao đẳng nghề ngành cơ khí - lĩnh vực kỹ thuật vốn là thế mạnh của mình, sau đó tham gia thị trường lao động sớm để tự lập.
Cũng tại lễ vinh danh, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền chia sẻ, học viên trong hệ GDTX có hoàn cảnh rất đa dạng. Có em vừa học văn hóa vừa học nghề, có em vừa phụ giúp gia đình vừa đi học, có em từng học gián đoạn rồi quay trở lại trường lớp. “Mỗi em là một câu chuyện đẹp về nghị lực học tập vươn lên”, ông Hiền nói.
Lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cũng nhấn mạnh, chương trình GDTX không phải lựa chọn thay thế hay “phân khúc thấp” trong giáo dục, mà là hướng đi phù hợp với nhiều người học khác nhau, góp phần xây dựng xã hội học tập.
Đây là dự án nghiên cứu của của nhóm bạn Nguyễn Gia Phú và Mạch Phú Hưng (học sinh lớp 11 Trường THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sóc Trăng, TP Cần Thơ).
Đề tài đã giành giải nhất tại cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp TP học sinh trung học năm học 2025-2026 (lĩnh vực robot và máy thông minh).
Gia Phú cho biết ý tưởng xuất phát từ mong muốn có thể sáng tạo ra thiết bị hỗ trợ tối ưu những người cao tuổi những lúc họ đang ở một mình nhưng không may bị té ngã hay phát bệnh đột ngột mà không có người thân bên cạnh.
Cạnh đó, thiết bị vòng tay thông minh đi kèm với robot giúp đo nhịp tim, đo nồng độ oxy trong máu cũng mang tới tiện ích cho việc theo dõi tình trạng sức khỏe hằng ngày cho người cao tuổi.
"Ý tưởng đề tài cũng bám sát nghị quyết 72 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân của Bộ Chính trị.
Từ đó, em và bạn Phú Hưng quyết định cùng nhau "biến" ý tưởng thành sản phẩm robot thông minh giúp người già dễ dàng thao tác thông qua ứng dụng kỹ thuật công nghệ hiện đại. Chúng em kỳ vọng sản phẩm này sẽ góp phần vào việc hỗ trợ chăm sóc người già tại gia đình và cộng đồng tốt hơn", Gia Phú nói.
Cả hai bắt tay thực hiện cùng với sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Thanh Phong. Sau hơn ba tháng, đề tài robot kèm vòng tay thông minh đã thành sản phẩm thực tế. Hưng thông tin robot được thiết kế và mô phỏng trên phần mềm Inventor nhằm đảm bảo tính chính xác về kích thước.
Cấu tạo chính của robot gồm khung sườn, camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến ra đa, hệ thống bánh xe, mạch điện, loa, cụm điều khiển với tổng trọng lượng robot ước đạt khoảng 30kg.
"Chúng em thiết kế sản phẩm này dựa theo thể trạng cơ thể của người Việt Nam, tức robot có thể hỗ trợ được sức nặng của một người trưởng thành có trọng lượng cơ thể dưới 100kg. Đối tượng hướng đến chủ yếu là ông bà lão niên thường sống một mình hoặc có bệnh nền...", Hưng nói.
Hệ thống robot thiết kế hoạt động dựa trên sự kết nối chặt chẽ giữa ba khối chính là vòng tay sức khỏe, robot trung tâm và nền tảng Telegram Bot. Về nguyên lý hoạt động, người dùng cần đeo vòng tay sức khỏe vào tay để kết nối không dây với robot.
Với chế độ tự động, robot sẽ quét cảm biến ra đa để định vị và bám theo người dùng liên tục với khoảng cách từ 1-2m. Trong trường hợp phát hiện tình trạng bất thường như trượt ngã, mất cân bằng hoặc nhịp tim vượt ngưỡng an toàn, vòng tay sẽ phát tín hiệu khẩn cấp.
Ngay khi nhận tín hiệu này, robot trung tâm tự động điều khiển động cơ di chuyển đến vị trí của người gặp nạn. Đồng thời bệ ngồi của robot cũng sẽ tự động hạ thấp xuống để hỗ trợ người bị nạn ngồi lên và di chuyển.
Lúc này tại nơi xảy ra sự cố, robot kích hoạt camera có tích hợp AI truyền hình ảnh thực tế và gửi cảnh báo khẩn cấp đến người thân thông qua ứng dụng điện thoại Telegram Bot. Khi nhận được tín hiệu khẩn cấp từ robot, người thân có thể kịp thời theo dõi tình hình thực tế tại hiện trường, đánh giá mức độ nguy hiểm và đưa ra phương án xử lý phù hợp như gọi cấp cứu, liên hệ lực lượng chức năng hoặc nhanh chóng di chuyển đến hỗ trợ người gặp sự cố.
Song song, thông qua ứng dụng Telegram Bot, người thân có thể đặt lịch nhắc nhở giờ uống thuốc từ xa cho người già. Ngoài ra, robot được trang bị hệ thống hộp thuốc tự động thông minh. Cụ thể, khi cảm biến vật cản phát hiện bàn tay người ở khoảng cách định sẵn, lúc này hệ thống sẽ tự động mở nắp hộp thuốc.
Tháng 11-2025, "Hệ thống robot chăm sóc và giám sát sức khỏe người già dựa trên cảm biến ra đa và vòng tay thông minh" đã được thử nghiệm thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Sóc Trăng (TP Cần Thơ). Đơn vị này đánh giá cao sự nỗ lực và kết quả nghiên cứu của nhóm học sinh thực hiện đề tài, nhất là tính ứng dụng thực tế của hệ thống trong việc chăm sóc y tế tại nhà.
10 chuyên đề ôn tập môn hóa học thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Phạm Lê Thanh, Trường THPT Nguyễn Hiền (P.Bình Thới, TP.HCM), thực hiện được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=87N6u4io5h0
Trong chuyên đề 5: Cân bằng hóa học, giáo viên sẽ giúp học sinh nắm gọn các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cân bằng. Chuyên đề trang bị tư duy giải nhanh bài toán hiệu suất và lý thuyết thực hành, bám sát các câu hỏi liên hệ sản xuất trong đề thi THPT.
Trước đó, vào ngày 1.5, trong chuyên đề 4 - Cân bằng trong dung dịch nước, giáo viên hệ thống lý thuyết trọng tâm phần điện li và pH. Tập trung vào bản chất thuyết Acid-Base của Bronsted và các dạng bài tập tính toán nồng độ ion, giúp học sinh không còn lúng túng trước các câu hỏi vận dụng.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Lịch phát sóng tuần từ 4 đến ngày 9.5 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026:
