Chia sẻ đáng chú ý của PGS-TS Lưu Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn (Bộ Xây dựng), tại hội thảo khoa học với chủ đề "Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - những vấn đề lý luận và thực tiễn", do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức chiều 21.5, tại Hà Nội.
Dẫn lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, đây là một "đột phá chiến lược" về mặt tư duy quản trị quốc gia và tổ chức lãnh thổ.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, hạ tầng, theo ông, "không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng".
Quy định của phân loại đô thị mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành cuối năm 2025, dân số của một xã ở khu vực nông thôn không quá 10.000 - 15.000 và không quá 20.000 - 25.000 với mỗi một loại đô thị khác nhau của phường.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn phân tích, với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân, xã, phường lúc này không còn là một đơn vị làng xã hay khu phố thông thường, mà đã mang tầm vóc của một siêu đô thị nén (đối với phường) hoặc một siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại (đối với xã).
Ông Hải phân tích với phường xã hội chủ nghĩa thì quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao.
Ông cho rằng, cần áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết "đô thị 15 phút".
Mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ.
"Với xã xã hội chủ nghĩa (mô hình siêu vùng sinh thái), đây sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu, và các vành đai xanh bảo vệ môi trường", PGS-TS Lưu Đức Hải đề xuất.
Ông nhấn mạnh, với quy mô 1 triệu dân trong một diện tích quản lý cấp cơ sở, áp lực hạ tầng sẽ vô cùng lớn. Vì vậy, hệ thống tiêu chí quy hoạch hạ tầng phải đạt chuẩn "thông minh tích hợp".
100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua Trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
100% rác thải phải được phân loại, tái chế, xử lý. Tỷ lệ đất cây xanh/người phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị. 100% nước thải phải được xử lý tuần hoàn để phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu, công nghiệp và nông nghiệp.
Cây sinh thái hướng đến zero carbon cần được áp dụng trong công viên, vườn hoa, không gian công cộng. Chiếu sáng trang trí xanh - thông minh cần được áp dụng. Đài phun nước thông minh tầm quốc tế cần được xây dựng tại đô thị xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu này.
Nói về tiêu chí hạ tầng xã hội và phúc lợi công cộng, bản chất xã hội chủ nghĩa, PGS-TS Lưu Đức Hải nhấn mạnh, đây chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với các khu đô thị thương mại. Quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng.
Ông đề nghị quỹ đất phúc lợi công cộng tối đa. Cụ thể, quy hoạch mạng lưới y tế và giáo dục "bao cấp chất lượng cao".
Trong đó, hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập và chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Quy hoạch đất dành cho thể dục thể thao, thiết chế văn hóa ở mức tối đa theo quy chuẩn, tiêu chuẩn. Cạnh đó, cần xóa bỏ khái niệm "nhà ổ chuột" hay các khu nhà trọ mất an toàn trong khu vực này.
Quy hoạch các tổ hợp nhà ở xã hội, nhà ở công nhân văn minh, đầy đủ tiện ích, đảm bảo nguyên tắc mọi người dân đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi.
Công nghiệp văn hóa, biểu diễn nghệ thuật đương đại - truyền thống đầy sáng tạo phải được áp dụng tại đây.
Để vận hành bộ máy quản lý một lượng dân số lớn nhưng chỉ với quy mô hành chính một cấp xã, phường thì tiêu chí quy hoạch tổ chức bộ máy cũng phải thay đổi.
PGS-TS Lưu Đức Hải cho rằng, cần có chính quyền điện tử tinh gọn. Mô hình này bắt buộc phải áp dụng quản trị không giấy tờ, thủ tục hành chính tự động hóa qua môi trường số. Người dân tương tác với chính quyền 24/7 qua ứng dụng di động.
Ông nhấn mạnh, không nên giao khoán hoàn toàn cho các doanh nghiệp tư nhân, vì họ sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận thương mại, đẩy giá bất động sản, làm mất đi tính công bằng xã hội chủ nghĩa.
Ngược lại, ông cho hay, cũng không nên chỉ dựa hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để tránh gánh nặng nợ công và chậm trễ thủ tục.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn kiến nghị, Nhà nước thành lập một ban chỉ đạo cấp cao đóng vai trò là "tổng công trình sư" nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi.
Sau đó, áp dụng mô hình hợp tác công - tư, thu hút, đấu thầu, các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng "đơn đặt hàng" và các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước đã định vị.
Tin Gốc: Thanh Niên
