Ngày 19-4, lực lượng Mỹ nổ súng và bắt giữ tàu chở hàng M/V Touska của Iran tại Vịnh Oman vì tàu này cố vượt lệnh phong tỏa mà Washington đang áp đặt quanh các cảng Iran. Đáng chú ý, tàu Touska gần đây đã ghé nhiều cảng Trung Quốc và bị nghi vận chuyển hàng hóa lưỡng dụng.
Mỹ vẫn đang giữ tàu Touska để kiểm tra lô hàng. Các nguồn tin an ninh hàng hải nói với Hãng tin Reuters rằng lô hàng này nhiều khả năng mang tính “lưỡng dụng” – tức có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự – sau hành trình xuất phát từ châu Á.
Dữ liệu hàng hải cho thấy tàu Touska đã nhiều lần cập cảng Chu Hải, miền nam Trung Quốc, trước khi đi qua Đông Nam Á rồi hướng về Iran. Các nhà phân tích nhận định đây là một phần trong lộ trình giúp Iran duy trì dòng chảy thương mại bất chấp sức ép từ Mỹ.
Theo một quan chức Mỹ chia sẻ với Fox News, tàu Touska lần gần nhất cập cảng Klang (Malaysia) vào ngày 12-4, sau đó trên đường tới cảng Bandar Abbas của Iran thì bị lực lượng Mỹ chặn lại tại Vịnh Oman, ngay bên ngoài eo biển Hormuz, vào ngày 19-4.
Các nhà phân tích nhận định việc tàu vẫn cố di chuyển trong lúc Hải quân Mỹ gia tăng hiện diện trong khu vực cho thấy hàng hóa trên tàu có thể mang tính ưu tiên cao.
“Con tàu đã cố vượt vòng phong tỏa – dường như là hành động đặc biệt ngu ngốc. Điều đó cho thấy trên tàu có thể có thứ gì đó Iran thật sự đang cần” – ông Ray Powell, Giám đốc sáng kiến minh bạch hàng hải SeaLight, nói với Fox News.
Ông Powell lưu ý tuyến đường của tàu qua Malaysia là điều đáng chú ý.
Theo ông, vùng biển gần eo biển Singapore vốn “nổi tiếng về việc chuyển hàng giữa các tàu” do thực thi pháp luật tương đối lỏng lẻo – chiến thuật này khiến việc truy vết hàng hóa trở nên khó khăn hơn.
Ông cũng cho rằng các điểm dừng tại Trung Quốc đặt ra câu hỏi về nguồn gốc lô hàng, dù chưa rõ cụ thể tàu chở gì.
Ngày 20-4, Trung Quốc lên tiếng chỉ trích vụ chặn bắt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn (Guo Jiakun) nói Bắc Kinh quan ngại về việc Mỹ “chặn bắt bằng vũ lực” tàu chở hàng Iran.
“Tình hình tại eo biển Hormuz hiện nhạy cảm và phức tạp” – ông Quách nói tại họp báo, đồng thời nhấn mạnh các bên cần tránh làm leo thang căng thẳng và “tạo điều kiện cần thiết để hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển được nối lại”.
Về diễn biến vụ chặn bắt, CENTCOM cáo buộc thủy thủ đoàn tàu Touska “không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ”.
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance đã bắn nhiều phát từ pháo MK 45 vào khoang máy, vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu Touska, trước khi lính thủy đánh bộ Mỹ lên boong kiểm soát tàu.
Tehran xác nhận tàu bị chặn bắt khi đang trên hành trình từ Trung Quốc tới Iran, đồng thời gọi hành động của Mỹ là “cướp biển có vũ trang”.
Quyết định này đánh dấu bước leo thang mới trong căng thẳng xuyên Đại Tây Dương, diễn ra đồng thời với các bất đồng về chiến sự Trung Đông và thương mại giữa Washington và châu Âu.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết việc rút quân là kết quả của quá trình rà soát toàn diện về thế bố trí lực lượng của Mỹ tại châu Âu, nhằm đáp ứng "các yêu cầu chiến trường và điều kiện thực địa", theo AFP. Tuy nhiên, quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Merz sau khi nhà lãnh đạo Đức nhận định Iran đang "làm bẽ mặt" Mỹ trên bàn đàm phán. Đáp lại, ông Trump cáo buộc ông Merz "không hiểu gì" và thậm chí cho rằng Berlin bao biện khả năng Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Không chỉ ở Đức, ông Trump còn để ngỏ khả năng cắt giảm quân tại Ý và Tây Ban Nha với lý do các nước này không ủng hộ chiến dịch của Washington tại Trung Đông, đặc biệt liên quan tình hình căng thẳng ở eo biển Hormuz. Hiện Mỹ có khoảng 36.000 binh sĩ đồn trú tại Đức, hơn 12.600 binh sĩ tại Ý và 3.800 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Không những vậy, ông Trump thông báo sẽ nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% từ tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại ký kết năm ngoái. Ông cũng chỉ trích các hãng xe Đức như Mercedes-Benz và BMW "trục lợi" từ thị trường Mỹ.
Phản ứng trước tuyên bố trên, Ủy ban châu Âu cho biết sẽ "giữ mọi lựa chọn" để bảo vệ lợi ích của mình nếu Washington triển khai các biện pháp không phù hợp với cam kết chung. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho kịch bản Mỹ giảm quân và đang thảo luận trong tinh thần tin cậy với các đối tác NATO. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ rút quân "không phải điều bất ngờ" và kêu gọi châu Âu tăng cường tự bảo đảm an ninh.
Ngày 14-5, Tổng thống Brazil Lula da Silva lên tiếng ủng hộ việc áp đặt các hạn chế đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các tiến trình bầu cử, đồng thời cảnh báo nguy cơ thao túng hình ảnh, giọng nói và thông tin chính trị bằng công nghệ số.
Phát biểu tại lễ bàn giao nhà ở xã hội tại bang Bahia, Tổng thống Lula da Silva cảnh báo AI có thể trở thành công cụ phục vụ tin giả và lừa dối cử tri.
Ông cũng hoan nghênh lập trường của tân Chánh án Tòa án bầu cử tối cao Brazil (TSE), thẩm phán Kassio Nunes Marques, về việc sẽ áp dụng các biện pháp hạn chế sử dụng công cụ AI trong những ngày trước cuộc tổng tuyển cử sẽ diễn ra vào tháng 10 tới.
Ông Lula da Silva bày tỏ quan ngại về việc các công nghệ tạo hình ảnh và giọng nói giả có thể bị lợi dụng để phát tán các bài phát biểu hoặc thông điệp sai lệch của giới chính trị gia.
Mặc dù đánh giá AI là bước tiến quan trọng cho các lĩnh vực như y tế, giáo dục, khoa học và công nghệ, Tổng thống Brazil cho rằng cần có cuộc thảo luận sâu rộng nhằm xác định giới hạn sử dụng công nghệ này trong vận động tranh cử.
Ông cũng nhắc lại những khó khăn pháp lý từng khiến ông không thể tham gia tranh cử trong cuộc bầu cử năm 2018, đồng thời khẳng định chính trị cần dựa vào sự thật.
Brazil hiện được xem là quốc gia dẫn đầu Mỹ Latin về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nhờ quy mô thị trường lớn, hạ tầng điện toán đám mây phát triển và chiến lược AI quốc gia. AI đang được triển khai mạnh trong nông nghiệp, tài chính, y tế và thương mại điện tử ở Brazil.
Rạng sáng 3.6, quân đội Kuwait thông báo trên mạng xã hội X rằng những tiếng nổ vang lên tại nước này là do hệ thống phòng không ngăn chặn các cuộc tấn công từ tên lửa và UAV "thù địch".
Hãng thông tấn KUNA đưa tin rằng còi báo động vang lên 2 lần. Quân đội Kuwait không nói rõ cuộc tấn công bắt nguồn từ đâu.
Tuy nhiên, vào ngày 1.6, Kuwait cũng bắn hạ một loạt tên lửa và UAV. Sau đó, Bộ Ngoại giao nước này tuyên bố Iran "chịu hoàn toàn trách nhiệm cho những cuộc tấn công tàn bạo này".
Cũng trong sáng 3.6, còi báo động tấn công đã vang lên tại Bahrain và cơ quan chức năng kêu gọi người dân đến nơi an toàn gần nhất để trú ẩn. Ngay trước đó, Mỹ thông báo phóng tên lửa Hellfire về phía một tàu dầu hướng về Iran. Truyền thông Iran đưa tin rằng những tiếng nổ được nghe thấy gần đảo Qeshm gần eo biển Hormuz.
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó xác nhận đã tấn công trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ (đặt tại Bahrain) bằng tên lửa và UAV, nhằm đáp trả việc Mỹ oanh kích tháp truyền thông của IRGC tại đảo Qeshm, theo Reuters.
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ cho biết Iran đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo về phía đồng minh của Washington trong khu vực nhưng toàn bộ đều không trúng mục tiêu. Trong đó, hai quả tên lửa hướng về Kuwait bị rơi trên đường bay hoặc trật mục tiêu trong khi 3 quả khác hướng về Bahrain bị lực lượng Mỹ và Bahrain ngăn chặn. CENTCOM còn bắn hạ 3 UAV nhắm vào tàu dân sự đang di chuyển tại vùng biển khu vực.
Kuwait và Bahrain là các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh và từng bị dính đòn đáp trả của Iran sau khi nước này bị Mỹ và Israel tấn công.
Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 4 để đàm phán nhưng gần đây liên tục ăn miếng, trả miếng.
