Trong báo cáo, vấn đề hạt nhân Iran tiếp tục là tâm điểm, cùng với những lo ngại ngày càng rõ rệt về các động thái an ninh tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, báo South China Morning Post ngày 21-4 đưa tin.
Trong báo cáo được công bố hôm 20-4, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Mỹ cần thể hiện “thiện chí chính trị” nhằm đưa vấn đề hạt nhân Iran trở lại quỹ đạo đối thoại và đàm phán, đồng thời thúc giục chấm dứt ngay các hành động quân sự.
Bắc Kinh cho rằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi tháng 6-2025 và cuối tháng 2 vừa qua đã “vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và mục tiêu của Hiến chương Liên hợp quốc”.
Đáng chú ý, Trung Quốc chỉ đích danh việc Washington rút khỏi Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA) năm 2018 là “nguyên nhân gốc rễ” dẫn đến căng thẳng hiện nay xung quanh vấn đề hạt nhân Iran.
Thỏa thuận này được ký kết năm 2015 giữa Iran với các cường quốc như Anh, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Pháp, Nga, và Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama. Tuy nhiên đến nhiệm kỳ của ông Trump vào năm 2018, Mỹ đã đơn phương rút khỏi, làm suy yếu cơ chế kiểm soát chương trình hạt nhân của Tehran.
Báo cáo được công bố trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran đã kéo dài gần hai tháng, với mục tiêu được Washington tuyên bố là ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, các nỗ lực ngoại giao gần đây vẫn chưa đạt kết quả. Các cuộc đàm phán tại Pakistan đầu tháng này đã kết thúc mà không có thỏa thuận, trong khi Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Washington chưa thấy cam kết rõ ràng từ phía Iran trong việc từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nhấn mạnh cần tăng cường nỗ lực ngoại giao và “đưa vấn đề trở lại đúng hướng”, hàm ý phản đối cách tiếp cận thiên về sức ép quân sự của Mỹ.
Bên cạnh vấn đề Iran, Trung Quốc cũng thể hiện rõ lập trường trong cấu trúc kiểm soát vũ khí toàn cầu. Bắc Kinh tái khẳng định từ chối tham gia các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí ba bên với Mỹ và Nga, cho rằng đề xuất này là “không công bằng, không hợp lý và không khả thi”.
Theo Trung Quốc, kho vũ khí hạt nhân của nước này vẫn nhỏ hơn đáng kể so với hai cường quốc còn lại, do đó trách nhiệm cắt giảm nên thuộc về những quốc gia sở hữu số lượng lớn hơn.
“Các nước có kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm một cách đáng kể và thực chất”, báo cáo nêu rõ.
Mỹ đã tìm cách đưa Trung Quốc vào Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) – thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân ràng buộc cuối cùng trên thế giới, được ký giữa Washington và Matxcơva năm 2010 và hết hạn vào tháng 2 vừa qua.
Báo cáo cũng nhấn mạnh cái gọi là “sự kiềm chế tối đa” của Trung Quốc trong phát triển vũ khí hạt nhân, dẫn chứng nước này đã chủ động thông báo cho Mỹ và Nga trước khi tiến hành vụ phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa ra Thái Bình Dương vào tháng 9-2024 như một dấu hiệu của sự minh bạch.
Ngược lại, Bắc Kinh chỉ trích hệ thống phòng thủ tên lửa “Golden Dome” (Vòm Vàng) của Mỹ là yếu tố có thể “làm suy yếu nghiêm trọng ổn định chiến lược toàn cầu”. Đây là hệ thống được thiết kế nhằm bảo vệ toàn bộ lãnh thổ Mỹ trước các mối đe dọa từ tên lửa và các phương tiện tấn công trên không.
Đáng chú ý, Trung Quốc cũng bày tỏ quan ngại trước các phát biểu gần đây của một quan chức Nhật Bản liên quan đến khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân. Báo cáo gọi đây là xu hướng “nguy hiểm”, có thể đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình và ổn định khu vực.
“Trung Quốc và các quốc gia yêu chuộng hòa bình cần hết sức cảnh giác và kiên quyết phản đối”, báo cáo nhấn mạnh, kêu gọi Nhật Bản tuân thủ các nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và chấm dứt những động thái bị coi là khiêu khích.
Việc công bố báo cáo diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 5, nơi vấn đề hạt nhân và an ninh chiến lược nhiều khả năng sẽ trở thành nội dung trọng tâm trong các cuộc trao đổi cấp cao.
Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 15.4 tuyên bố nếu lệnh phong tỏa của Mỹ "gây mất an ninh cho tàu buôn và tàu chở dầu của Iran", Tehran sẽ coi đó là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong kịch bản đó, lực lượng vũ trang Iran "sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hay nhập khẩu nào diễn ra tại vịnh Ba Tư, biển Oman hoặc biển Đỏ", theo Hãng tin Tasnim.
Cùng ngày, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này là "không thể tranh cãi", dù mức độ và hình thức có thể đàm phán. "Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không thể bị tước đoạt bằng áp lực hay chiến tranh", ông nói.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran không tìm kiếm xung đột mà hướng tới đối thoại, song cảnh báo mọi nỗ lực ép buộc Tehran "đầu hàng" sẽ thất bại.
Theo Hãng tin AP, nỗ lực trung gian nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran (dự kiến hết hạn vào ngày 22.4) đã đạt tiến triển nhất định. Các bên được cho là đã đạt "thỏa thuận về nguyên tắc" để kéo dài thêm ít nhất 2 tuần, tạo dư địa cho đàm phán. Ba vấn đề then chốt đang được thương lượng gồm chương trình hạt nhân, an ninh eo biển Hormuz và bồi thường xung đột.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 15.4 cho biết Ankara đang tích cực thúc đẩy gia hạn ngừng bắn và duy trì đối thoại. "Bàn đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng đang vấp trở ngại, đặc biệt ở vấn đề hạt nhân", ông nói và nhấn mạnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đang có dấu hiệu leo thang trở lại.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ ngày 15.4 nói với Reuters rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn ngừng bắn, dù các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.
Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang gia tăng sức ép quân sự. Theo tờ The Washington Post, khoảng 6.000 binh sĩ trên tàu sân bay USS George H.W. Bush cùng các tàu chiến hộ tống có thể được điều động tới khu vực, trong khi thêm 4.200 binh sĩ khác dự kiến tham gia vào cuối tháng 4 - trùng thời điểm lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện tại hết hiệu lực.
Các nguồn tin cũng cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc các phương án quân sự bổ sung, bao gồm không kích, hoạt động trên bộ nhằm thu giữ vật liệu hạt nhân, triển khai lính thủy đánh bộ bảo vệ eo biển Hormuz, hoặc kiểm soát đảo Kharg - đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran. Mỹ chưa bình luận công khai về các thông tin này.
Theo Hãng tin AFP, hôm 25-5, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez đã chỉ trích phát biểu của Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas, sau khi bà này nói với báo chí rằng những khó khăn hiện tại ở Cuba là do nhiều thập niên quản lý yếu kém.
Trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Rodriguez cho rằng những phát biểu của bà Kallas là "thiếu khách quan" và "thể hiện sự tiêu chuẩn kép rõ rệt".
Ông cho rằng sẽ là thiếu khách quan nếu bỏ qua vai trò của các biện pháp trừng phạt phi pháp và tàn bạo mà Mỹ áp lên người dân Cuba, như siết chặt phong tỏa, cấm vận dầu mỏ và đe dọa quân sự, vì đây mới là nguyên nhân chính khiến Cuba gặp khó khăn như hiện nay.
Ông cũng khẳng định các chính sách của Cuba trong thập niên qua đã nhận được đồng thuận rộng rãi từ người dân và đây là "công việc nội bộ".
Các lệnh bao vây cấm vận mà Mỹ áp lên Cuba từ năm 1962 đã gây ra nhiều khó khăn cho Cuba trong nhiều thập niên qua. Quan hệ hai bên càng căng thẳng kể từ khi Mỹ tăng sức ép lên nguồn cung dầu mỏ Cuba vào đầu năm nay.
Hôm 20-5, Mỹ tiếp tục gây sức ép khi công bố cáo trạng với Đại tướng Raúl Castro - em trai cố Lãnh tụ Fidel Castro, liên quan đến vụ bắn hạ hai máy bay dân sự của nhóm chống chính quyền Cuba năm 1996.
Trước đó vào hôm 1-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh áp thêm các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Cuba, đồng thời đe dọa áp lệnh trừng phạt thứ cấp đối với hoạt động của các công ty nước ngoài tại đây, bao gồm nhiều doanh nghiệp châu Âu.
Ngoại trưởng Rodriguez đặt câu hỏi vì sao bà Kallas không bày tỏ "quan ngại hay ủng hộ" đối với các doanh nghiệp và cá nhân bị ảnh hưởng trước động thái của Mỹ.
Ron Takeda, Tavis Boise cùng một người bạn hôm 25/4 bắt đầu hành trình lướt ván dài gần 33 km trên biển, gần Đại học California, Santa Barbara.
Khi đang lướt trên mặt nước, Takeda nghe thấy tiếng động phía sau và nhanh chóng liếc nhìn lại. Ông phát hiện một thân hình đồ sộ, dài tới 4 m, đang bám sát và theo dõi từng cử động của mình.
"Tavis, đó có phải là cá heo không?", Takeda hỏi khi đứng trên tấm ván lướt cánh ngầm chuyên dụng đang lao nhanh.
Boise, người đang quay lại hành trình của họ trong chuyến lướt ván, nhận ra câu hỏi này là một điềm báo nguy hiểm, bởi với những người lướt ván kỳ cựu, họ thừa hiểu về cá heo đến mức Takeda lẽ ra phải nhận ra ngay lập tức.
Hai người nhanh chóng xác định được đó là một con cá mập khổng lồ đang ráo riết đuổi theo Takeda. Con vật bám sát ngay sau, vây lưng nhô lên khỏi mặt nước, khi Takeda di chuyển với tốc độ khoảng 16 km/h.
Trong video được Boise đăng trên mạng xã hội, con cá mập liên tục truy đuổi Takeda. Boise hét lên "Đừng có ngã đấy!" và "Chúa ơi, nó đang lao tới chỗ ông kìa!", khi hướng đi của anh tách khỏi Takeda.
"Chúa ơi, nó vẫn đuổi theo. Chuyện này vẫn tiếp diễn. Thật không thể tin nổi", Boise kể. "Đó là lúc cả hai chúng tôi bắt đầu hoảng loạn".
Takeda, một kỹ sư cơ khí đã nghỉ hưu, cho biết ông chỉ tập trung vào việc giữ thăng bằng, cố gắng không nghĩ đến con cá mập. Có những lúc ông tưởng con vật đã rời đi nhưng rồi lại thấy nó xuất hiện phía sau.
Theo lời kể của hai người, con cá mập bám theo Takeda trong khoảng 5 phút trước khi bỏ cuộc. Cả hai đều từng chạm trán cá mập trước đây, nhưng chưa bao giờ bị truy đuổi gay gắt và kéo dài đến vậy.
Boise biết Takeda có thể giữ thăng bằng nên đã quyết định dừng lại. Anh đuổi kịp Takeda vài km sau đó.
"Câu đầu tiên ông ấy nói là 'ngoài này thực sự rất tuyệt''', Boise nhớ lại lúc hội ngộ Takeda sau cuộc chạm trán cá mập.
Sau khi được đăng tải lên mạng xã hội, đoạn video nhanh chóng gây chú ý. Nhiều người xem thậm chí còn nghi ngờ tính xác thực của video và đặt câu hỏi liệu đây có phải là sản phẩm của AI hay không.
Boise và Takeda đã chia sẻ video với các chuyên gia tại Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) và tất cả đều xác nhận đó là một con cá mập lớn.
Takeda và Boise tin rằng bộ cánh ngầm dưới tấm ván, thứ vốn có hình dáng giống một con cá đuối khi nhìn từ dưới lên, có thể đã chạm vào thân con cá mập, khơi mào cuộc rượt đuổi. "Hãy thử đặt mình vào vị trí con cá mập. Con mồi vừa vỗ vào vai bạn rồi chạy biến đi", Boise nói.
Họ kinh ngạc trước trải nghiệm này nhưng không tỏ ra quá sợ hãi. Boise đặt tiêu đề cho video là "Cuộc rượt đuổi của chú cá mập thân thiện" với hy vọng không góp phần gây thêm ác cảm đối với loài vật này.
"Rõ ràng con cá mập đã đuổi theo chúng tôi một lúc lâu. Tôi tin chắc nó chỉ tò mò thôi. Nó chưa hề chạm vào chúng tôi", Takeda nói.
Họ dự kiến vẫn tiếp tục ra khơi lướt ván. "Chúng tôi khá tự tin rằng ngay cả khi chuyện này tái diễn, chúng tôi đã biết phải làm gì, đó là đừng để bị ngã", Boise nói.
