Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Trên nền tảng Xiaohongshu, từ khóa "TOPIK" cho ra hơn 87,5 triệu kết quả, chủ yếu là các dịch vụ "đảm bảo điểm số", "bao đỗ", cùng nhiều bài viết về gian lận trong kỳ thi.
Đây là kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Hàn, được dùng trong tuyển sinh đại học, xét tốt nghiệp, tuyển dụng và cấp thị thực ở Hàn Quốc. Bài thi gồm ba phần: nghe, đọc, viết với 6 cấp độ.
Phóng viên tờ The Korea Herald trong vai người mua đã tiếp cận một "cò mồi" và nhận được bảng giá gây sốc: Dịch vụ tai nghe siêu nhỏ (khoảng 1mm) để hỗ trợ 1 kèm 1 trong phòng thi giá 20.000 nhân dân tệ (77 triệu đồng); đề thi 25.000-35.000 nhân dân tệ, tùy thời điểm. Đáp án có thể được cung cấp trước 6, 8, 12 giờ. Người môi giới khẳng định nguồn đề từ "nhân viên tại điểm thi ở Hàn Quốc.
Nghi vấn càng gia tăng khi một thí sinh dự kỳ thi TOPIK vào tháng trước cho biết một số đáp án lan truyền trên Xiaohongshu trùng đề thi thật.
Cùng thời điểm, tại một điểm thi ở Hàn Quốc, Viện Giáo dục quốc tế Hàn Quốc (NIIED) xác nhận một thí sinh đã có đáp án từ trước, bị hủy tư cách dự thi và chuyển cho cảnh sát.
NIIED thừa nhận một "kẽ hở" dẫn đến tình trạng này, là thứ tự tổ chức thi giữa các châu lục.
Kỳ thi diễn ra tại Mỹ, châu Âu, châu Phi vào thứ bảy, sau đó tới châu Á vào chủ nhật. Vì thế, các thí sinh thi sớm có thể ghi nhớ và truyền lại nội dung cho người thi sau. Dù đề thi không giống 100%, nhưng vẫn có sự tương đồng về câu hỏi.
"Chúng tôi nhận thức được những gì đang diễn ra trên mạng xã hội", một quan chức thuộc Trung tâm TOPIK của NIIED, nói. "Số thí sinh tăng lên và nhiều nơi chấp nhận chứng chỉ này hơn dẫn đến các hành vi gian lận gia tăng".
Theo nghị sĩ Kim Dae-sik, số vụ gian lận đang tăng, lên tới hơn 1.600 trong giai đoạn 2020-2024. Trong đó, nhóm sử dụng thiết bị liên lạc trái phép nhiều nhất (488 vụ), tiếp theo là thi hộ và các hình thức liên quan.
Bộ Giáo dục Hàn Quốc cho biết sẽ phối hợp với cơ quan điều tra để xử lý các thí sinh vi phạm. Đồng thời, cơ quan này dự kiến giảm mức độ tương đồng giữa đề thi ở các châu lục, nhằm hạn chế rò rỉ do chênh lệch múi giờ, kể từ tháng 7.
Hàn Quốc là điểm đến du học hấp dẫn tại châu Á, đạt kỷ lục hơn 300.000 sinh viên quốc tế vào năm ngoái.
Theo kế hoạch của Sở GD-ĐT TP.HCM, bắt đầu sáng mai, 24.6, Ban phúc khảo của Hội đồng thi tuyển sinh lớp 10 sẽ chính thức tiếp nhận dữ liệu đăng ký phúc khảo từ các trường THCS để thực hiện các công đoạn theo quy trình phúc khảo bài thi lớp 10.
Ban phúc khảo của Hội đồng thi tuyển sinh lớp 10 sẽ công bố kết quả phúc khảo dự kiến chậm nhất vào lúc 17 giờ ngày 28.6.
Như vậy, thời gian công bố kết quả phúc khảo thi lớp 10 sớm 2 ngày so với kế hoạch thông báo trước đó. Và tùy theo tình hình thực tế, Hội đồng thi tuyển sinh lớp 10 sẽ có sự điều chỉnh thời gian và nội dung làm việc cho phù hợp, trong đó có công tác công bố điểm chuẩn lớp 10 đại trà đang được hàng trăm ngàn phụ huynh, học sinh quan tâm theo dõi.
Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết, tùy thuộc vào tiến độ công việc, điểm chuẩn lớp 10 đại trà của 176 trường THPT công lập dự kiến được công bố vào ngày 30.6, hoàn tất xử lý dữ liệu lúc nào Sở sẽ công bố ngay lúc đó.
Dự báo điểm chuẩn lớp 10 đại trà năm nay, thầy Trần Tuấn Anh, giáo viên Trường THPT Thủ Đức (P.Thủ Đức), cho biết từ mức độ tăng của điểm chuẩn lớp 10 chuyên, tiếng Anh tích hợp cho thấy điểm chuẩn lớp 10 thường cũng sẽ tăng. Cụ thể nhóm trường tốp đầu mức tăng thấp nhưng từ nhóm trường tốp 2, tốp 3 mức tăng cao hơn.
Còn thầy Đặng Hữu Trí, tổ trưởng tổ toán Trường THCS Nguyễn Du (P.Bến Thành, TP.HCM), dự đoán mặt bằng điểm chuẩn lớp 10 của nhiều trường THPT sẽ tăng đáng kể, có thể cao hơn khoảng 2 - 3 điểm so với năm học trước.
Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành), nhận định sau khi điểm chuẩn các trường chuyên và trường có lớp tích hợp được công bố, có thể thấy mặt bằng điểm thi lớp 10 năm nay xu hướng nhích lên. Từ thực tế đó, nhiều khả năng nhóm trường tốp đầu sẽ tăng khoảng 0,5 - 1,5 điểm; Nhóm trường tốp giữa tăng từ 0,5 - 1 điểm. Đáng chú ý, các trường tốp cuối có thể tăng từ 1 - 2 điểm. Đồng thời hiện tượng điểm chuẩn quá thấp như một số năm trước sẽ khó xuất hiện.
Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân lý giải do đề thi năm nay được đánh giá có tính phân hóa nhưng vẫn gần gũi, giúp học sinh phát huy năng lực thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ. Tuy nhiên, khu vực 2 (Bình Dương) và khu vực 3 (Bà Rịa-Vũng Tàu) vẫn là ẩn số khó dự đoán, bởi đây là năm đầu tiên áp dụng định hướng ra đề mới theo mô hình của TP.HCM sau sáp nhập.
Thống kê của Sở GD-ĐT TP.HCM cho thấy số học sinh đăng ký dự thi vào bốn trường THPT chuyên năm nay tăng mạnh.
Trong đó, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có chỉ tiêu 805/5.738 học sinh dự tuyển, gấp rưỡi so với năm ngoái. Tỉ lệ chọi tăng từ 4,9 lên 7,13. Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa có chỉ tiêu 525/2.521 học sinh dự tuyển, tăng gần 900 thí sinh so với năm trước. Tỉ lệ chọi tăng từ 3,5 lên 4,8.
Trường THPT chuyên Hùng Vương, khu vực 2 có chỉ tiêu 455/1.526 học sinh đăng ký, tỉ lệ chọi 3,35. Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, khu vực 3 có chỉ tiêu 525/1.325 học sinh đăng ký, tỉ lệ chọi 2,52.
Nếu tính toàn TP thì lớp 10 chuyên Anh có số lượng thí sinh đăng ký cao nhất với 3.342 em, tiếp theo là chuyên toán với 2.072 thí sinh và chuyên văn với 1.368 thí sinh.
"Sau khi xem tỉ lệ chọi vào trường chuyên, con gái tôi rất lo lắng. Mặc dù đã đi luyện thi từ năm lớp 8 với ba môn toán, văn, tiếng Anh nhưng cháu vẫn xin bố mẹ cho đi học thêm với một cựu học sinh chuyên Anh Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa.
Cháu nói học thêm dạng 1 kèm 1 môn tiếng Anh có lợi ích riêng so với lớp học thêm 20 học sinh ở trung tâm bồi dưỡng văn hóa" - bà Ngọc Thu, nhà ở phường Phú Nhuận, cho biết.
Bà Thu kể thêm thời điểm này trường THCS đã kết thúc năm học nhưng con của bà vẫn học luyện thi với mong muốn giành được một suất ở lớp 10 chuyên Anh. "Lịch học của cháu đến ngày 30-5 mới kết thúc, riêng môn tiếng Anh học thêm một buổi ngày 31-5 rồi hôm sau đi thi chính thức" - bà Thu nói.
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, thời gian đầu rất nhiều phụ huynh tỏ ra lo lắng khi số học sinh lớp 9 ở TP.HCM năm nay tăng hơn 42.000 em so với năm trước. Sở GD-ĐT TP.HCM thông tin toàn TP có 169.602 học sinh lớp 9 hoàn thành chương trình THCS nhưng chỉ có 151.269 học sinh đăng ký dự thi lớp 10 công lập. Như vậy có hơn 17.000 học sinh không thi lớp 10 công lập.
"Việc này là hoàn toàn bình thường vì những năm gần đây, mỗi năm TP có từ 13.000-16.000 học sinh không đăng ký dự thi lớp 10 công lập. Nguyên nhân vì các em đã chọn cho mình con đường học tập ở các trường tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên, học nghề, du học..." - một cán bộ Sở GD-ĐT TP nhận định.
Được biết, năm học 2026-2027 các trường THPT trên địa bàn TP sẽ tuyển 118.955 chỉ tiêu lớp 10 thường. Nếu căn cứ trên số thí sinh đăng ký dự thi thì TP.HCM có hơn 78% học sinh hoàn thành THCS được vào lớp 10 công lập (thay vì chỉ có 70,35% như dự kiến ban đầu).
Ngoài ra, Sở GD-ĐT TP còn thông tin năm nay toàn TP có 1.515 thí sinh đã đăng ký tuyển thẳng vào lớp 10. Đây là những học sinh đoạt giải cấp quốc gia do Bộ GD-ĐT tổ chức hoặc phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ tổ chức trên phạm vi toàn quốc (đối với các cuộc thi, kỳ thi, hội thi về văn hóa, văn nghệ, thể thao hoặc cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật), nhóm này có 100 thí sinh.
Nhóm tuyển thẳng thuộc diện khuyết tật: 1.412 thí sinh. Thí sinh là người dân tộc rất ít người: 3 thí sinh.
Ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết: "Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhận được sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội, của các bậc phụ huynh và các em học sinh trên địa bàn TP.
Năm nay ngành giáo dục TP tiếp tục thực hiện những bước đi vững chắc trong việc đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá theo hướng phát huy năng lực học sinh. Điều này đòi hỏi công tác tổ chức thi - từ khâu ra đề, bảo mật, coi thi, chấm thi cho đến xét tuyển - phải ngày càng chuyên nghiệp, chính xác và khách quan hơn".
