Hôm qua 31.5, hơn 123.000 thí sinh Hà Nội kết thúc kỳ thi vào lớp 10. Với đề thi cả 3 môn, giáo viên (GV) và học sinh (HS) đều nhận ra những thay đổi theo hướng tích cực hơn dù có thể thí sinh phải mất thêm thời gian làm quen.
Cô Nguyễn Thị Hứa, nhóm trưởng chuyên môn tổ toán THCS, Trường phổ thông liên cấp Phenikaa, nhận định so với năm 2025, phần hình học năm 2026 có mức độ vận dụng và tính liên kết cao hơn, ít gợi mở hơn, qua đó phân loại hiệu quả HS ở nhóm điểm 9 - 10.
Ở bài toán thực tiễn tối ưu, mặc dù chỉ chiếm 0,5 điểm nhưng cô Hứa nhìn nhận đây là câu hỏi thể hiện rõ tinh thần đổi mới của chương trình. HS phải mô hình hóa bài toán thực tế thành bài toán toán học, thiết lập mối liên hệ giữa số công nhân, thời gian hoàn thành và chi phí để tìm phương án tối ưu. Cách ra đề gần gũi với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và phù hợp với định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề; tăng cường yêu cầu vận dụng kiến thức vào thực tế.
Thầy Đỗ Văn Bảo, GV Trường phổ thông liên cấp Vinschool (Hà Nội), cũng nhận xét nếu đề năm 2025 được đánh giá là bước chuyển mạnh từ kiểm tra kỹ thuật sang đánh giá năng lực vận dụng thì đề năm nay tiếp tục củng cố xu hướng đó.
Các bài toán thực tế xuất hiện ở nhiều vị trí trong đề, như: thống kê chiều cao HS, xác suất rút bóng đánh số, bài toán sản xuất áo theo kế hoạch, bài toán mua hoa, bài toán thể tích bể nước và xô đựng nước, bài toán tối ưu chi phí nhân công và thuê kho xưởng… Phần lớn các bài toán thực tế không chỉ dừng ở việc "đọc hiểu ngữ cảnh" mà yêu cầu HS thiết lập mô hình toán học, lựa chọn công cụ phù hợp rồi giải quyết vấn đề.
Điểm đáng ghi nhận, theo thầy Bảo là đề không yêu cầu những kỹ thuật cực trị phức tạp mà tập trung đánh giá năng lực mô hình hóa toán học từ tình huống thực tế. Đây là hướng ra đề hiện đại và phù hợp với mục tiêu giáo dục hiện nay.
Theo thầy Bảo, về khả năng phân loại, HS nắm chắc kiến thức cơ bản có thể đạt từ 6,5 - 7,5 điểm. HS khá có thể đạt 8 điểm trở lên; điểm 9 và điểm 10 chủ yếu phụ thuộc khả năng giải quyết các ý khó của bài hình học tổng hợp và bài toán thực tiễn cuối đề. Số lượng bài đạt điểm tuyệt đối không nhiều, nhưng đề thi vẫn bảo đảm tính công bằng, khách quan và phù hợp mục tiêu tuyển sinh cũng như định hướng đổi mới giáo dục hiện nay.
Cô Hương Giang, GV ngữ văn Trường THCS Archimedes (Hà Nội), nhận xét: Hệ thống câu hỏi có tính phân hóa rõ rệt. Ở các câu hỏi nhận biết, HS dễ dàng chiếm lĩnh điểm số tối đa nếu nắm vững kiến thức nền tảng về thể thơ và từ vựng. Tuy nhiên, đề thi đòi hỏi HS phải thấu hiểu được ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh "trăng", chiều sâu tâm sự của tác giả, và đặc biệt là biết kết nối giá trị của bài thơ với những vấn đề của thời đại hôm nay. Đặc biệt, câu 5 ở phần đọc hiểu là một điểm nhấn, đặt HS trước sự lựa chọn giữa "bằng lòng với thực tại" hay "dấn thân khám phá những chân trời mới" đã trao quyền cho người học, kích hoạt tư duy phản biện của mỗi em.
Bài thi không dừng lại ở một đề thi chuyển cấp mà đặt ra một dấu hỏi cho HS trong thời gian tới. Từ cách ra đề năm nay, cô Giang cho rằng HS lớp 9 năm học tới sẽ phải tiếp tục thay đổi cách học văn. Theo cô, với đề thi này, HS viết xuất sắc sẽ đạt mức điểm từ 8,5 - 9,5 điểm; HS viết trung bình đạt từ 5 - 6 điểm.
Nhiều GV nhận xét hướng ra đề hiện tại triệt tiêu hoàn toàn nạn học vẹt, học tủ, học thuộc văn của thầy cô một cách máy móc, thụ động. Việc này cũng khơi dậy khả năng tư duy độc lập, HS được tự do thể hiện cảm nhận và suy nghĩ mang tính cá nhân.
Muốn vậy, HS sẽ phải luyện tập, thực hành nhiều thì mới có nền tảng kiến thức, kỹ năng để xử lý các đề bài hoàn toàn mới mẻ. GV cũng phải dày công tự nghiên cứu cách truyền đạt kiến thức và kỹ năng để giúp HS thực hiện được các yêu cầu. Về lâu dài, điều này tạo ra những thế hệ HS biết tư duy độc lập, có chính kiến và sử dụng tiếng Việt một cách linh hoạt, sáng tạo.
Dù vậy, cũng có GV băn khoăn nếu đi theo hướng này, việc dạy văn trên lớp sẽ không đi sâu vào tìm hiểu, phân tích văn bản nữa, nhất là các văn bản nghệ thuật chỉ còn mang tính chất minh họa cho thể loại. HS sẽ không còn cơ hội cảm thụ cái hay cái đẹp của văn chương như những thế hệ trước.
Về đề thi môn tiếng Anh, cô Mai Linh, GV tiếng Anh Trường THCS - THPT Marie Curie (Hà Nội), nhận xét: "Đề thi chính thức vào lớp 10 môn tiếng Anh năm nay giữ nguyên cấu trúc so với các năm trước nhưng có một vài điều chỉnh tinh tế về độ khó và dạng câu hỏi, phản ánh rõ định hướng của Chương trình GDPT 2018 là tăng cường năng lực giao tiếp, tư duy ngôn ngữ và ứng dụng thực tiễn".
Sự thay đổi nổi bật, theo cô Mai Linh, là một số câu hỏi có ngữ cảnh thực tế hơn, gần gũi với đời sống HS (ví dụ phần viết lại câu hoặc đọc hiểu). Các câu hỏi yêu cầu HS có khả năng từ vựng tương đối tốt. Điều này phù hợp với Chương trình GDPT 2018.
Đề thi hướng tới kiểm tra năng lực ngôn ngữ toàn diện, không đơn thuần là học thuộc. Ví dụ, phần phát âm - trọng âm, vẫn là dạng quen thuộc nhưng có câu yêu cầu phân biệt tinh tế, tránh học tủ; xuất hiện mẫu hội thoại hằng ngày thực tế, yêu cầu HS hiểu ngữ cảnh và chọn đúng sắc thái.
Đề sát thực tế khi nhiều câu hỏi liên hệ đến đời sống HS: lựa chọn nghề nghiệp, quản lý thời gian cá nhân, tăng tính suy luận. Đặc biệt ở phần đọc hiểu và sắp xếp câu hoàn thành đoạn văn, yêu cầu HS tư duy và vận dụng, không chỉ học thuộc.
Phần đọc hiểu được xây dựng sát thực tế với các chủ đề như đời sống, công việc… Các câu hỏi trong bài kiểm tra khả năng thí sinh trong vận dụng chủ điểm ngữ pháp cơ bản, sắp xếp trật tự từ.
Một số GV cũng chỉ ra rằng nếu năm 2025, các câu hỏi từ vựng - ngữ pháp chủ yếu xuất hiện dưới dạng kiểm tra kiến thức riêng lẻ thì năm nay nhiều câu được đặt trong ngữ cảnh cụ thể hơn, yêu cầu HS hiểu nội dung câu thay vì chỉ áp dụng công thức. Điều này cho thấy xu hướng chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ đang ngày càng rõ nét.
Đánh giá đề thi có độ phân hóa tốt, cô Mai Linh cho rằng HS trung bình có thể đạt 5 - 6 điểm nếu nắm chắc kiến thức cơ bản. HS khá có thể đạt 7 - 8 điểm. HS giỏi cần cẩn trọng ở phần đọc hiểu và hoàn thành đoạn văn để đạt điểm 9 - 10.
Cũng có ý kiến cho rằng số lượng bài thi đạt từ 8 điểm trở lên sẽ giảm nhẹ so với năm trước. Điểm 9 trở lên vẫn xuất hiện nhưng đòi hỏi HS phải có khả năng đọc hiểu tốt và hạn chế tối đa sai sót ở các câu vận dụng. Điểm 10 sẽ không nhiều do HS dễ mất điểm ở các câu hỏi suy luận, từ vựng ngữ cảnh và bài tập liên kết văn bản.
Tin Gốc: Thanh Niên
