Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 tuyên bố đã “xóa sổ” hải quân Iran, đánh chìm 158 tàu chiến, nhưng thừa nhận Tehran vẫn sở hữu các “xuồng tấn công nhanh”, dù ông không cho rằng đây là mối đe dọa lớn.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư.
Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh. Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau gần hai tháng chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
Saeid Golkar, chuyên gia về IRGC kiêm giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee, Mỹ, gọi đây là “hạm đội muỗi” của Iran, do những xuồng này có kích thước nhỏ, chạy nhanh và linh hoạt, có thể tiến hành các đòn tấn công quấy nhiễu bằng súng máy, tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mang theo. Chúng là lực lượng nòng cốt của hải quân thuộc IRGC, lực lượng độc lập với hải quân chính quy.
“Hải quân IRGC hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển”, Golkar cho hay. “Họ tập trung vào lối đánh bất đối xứng, ưu tiên chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC được thành lập vào khoảng năm 1986. Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, Mỹ, trong cuộc chiến Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran từng do dự khi tấn công tàu dầu của Kuwait và Arab Saudi, những quốc gia tài trợ cho Iraq lúc bấy giờ.
Vì vậy, IRGC đã nhập cuộc và đẩy mạnh các vụ tập kích, khiến Mỹ phải điều tàu chiến đến hộ tống các đoàn tàu dầu đi qua khu vực. Trong giai đoạn này, tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ từng suýt chìm vì trúng thủy lôi do Iran rải. Hải quân Mỹ đáp trả bằng cách phá hủy hai tàu hộ vệ cùng hàng loạt tàu quân sự khác của Iran trong một trận đối đầu sau đó.
3 năm sau, chứng kiến lực lượng Mỹ áp đảo quân đội Iraq trong cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất, Iran tin rằng họ khó lòng giành chiến thắng nếu đối đầu trực diện quân đội Mỹ. Do đó, theo Nadimi, nước này đã phát triển một lực lượng tinh nhuệ chuyên tấn công kiểu du kích tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC có khoảng 50.000 thành viên, chia làm 5 khu vực tác chiến dọc theo vùng Vịnh. Lực lượng này cũng duy trì hiện diện trên nhiều đảo trong tổng số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát tại đây.
IRGC đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố và được ngụy trang kỹ lưỡng để che giấu đội xuồng tấn công nhanh. Một trong số đó là Farur, trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran.
Ban đầu, Iran sử dụng các loại xuồng hoán cải có gắn súng máy hoặc súng phóng lựu. IRGC sau đó chế tạo hàng loạt xuồng nhỏ chuyên dụng, cùng với các loại tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Lực lượng này tuyên bố một số mẫu xuồng của họ có thể đạt tốc độ hơn 185 km/h.
Hải quân IRGC gần đây còn phát triển các loại tàu lớn và hiện đại hơn, nhiều chiếc trong số đó đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ – Israel, theo Alex Pape, chuyên gia hàng hải hàng đầu tại nền tảng phân tích quốc phòng mã nguồn mở Janes. Trong số những tàu bị hư hại trong đòn tập kích của Mỹ có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri, một tàu container được hoán cải có khả năng phóng cả tên lửa chống hạm.
Để đối phó chiến thuật “bầy đàn” từ các đội xuồng nhỏ của Iran, chiến hạm Mỹ đã được trang bị pháo hạng nặng và nhiều loại khí tài hiện đại khác. Song các tàu thương mại lại hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước những cuộc tấn công kiểu này.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, cho rằng những sự việc như vậy thể hiện mối đe dọa thường trực mà “hạm đội muỗi” Iran có thể gây ra với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ đang hiện diện đông đảo gần đó để thực thi lệnh phong tỏa.
Các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đến nay vẫn tránh tuần tra tại khu vực eo biển Hormuz, bởi eo biển chật hẹp này không đủ chỗ cho tàu chiến xoay xở và gần như không có thời gian để kịp phản ứng nếu bị xuồng cao tốc Iran tấn công từ cự ly gần bằng UAV hay tên lửa.
Những tàu chiến Mỹ thực thi lệnh phong tỏa có thể đóng quân chủ yếu ngoài eo biển, tại vịnh Oman hoặc xa hơn nữa là biển Arab. Tại các vị trí này, họ vẫn có thể kiểm soát những tuyến vận tải hàng hải nhưng IRGC khó tấn công hơn nhiều.
Chuyên gia Carl chỉ ra rằng đây mới là những vụ tấn công đơn lẻ, nguy cơ với hải quân Mỹ và tàu thương mại sẽ cao hơn nhiều nếu Iran thực sự thử nghiệm chiến thuật bầy đàn, sử dụng hàng chục xuồng cao tốc cùng áp sát từ nhiều hướng để tung đòn tập kích trong các tình huống thực chiến.
Hải quân IRGC từ lâu đã áp dụng chiến thuật “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ ngay tại vịnh Ba Tư. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, nhớ lại trong những năm 1990 và 2000, các xuồng tấn công cỡ nhỏ Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách khoảng một km.
“Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu”, đô đốc Roughead nói. “Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì”.
Tác chiến UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của “hạm đội muỗi” lên tầm cao mới, Roughead cho hay. Những thiết bị này có giá thành rẻ và đôi khi rất khó phát hiện cũng như ngăn chặn, nhưng lại có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho một chiến hạm trị giá hàng tỷ USD, đô đốc này nói.
Theo Hãng tin Reuters, Nga và Ukraine ngày 15-5 đã trao đổi mỗi bên 205 tù binh chiến tranh, một phần trong thỏa thuận gắn với lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày hồi đầu tháng này do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng cho biết đây là bước đầu tiên trong kế hoạch trao đổi tù binh quy mô lớn hơn, sau khi Kiev và Matxcơva đồng ý trao đổi 1.000 tù binh mỗi bên. "205 người Ukraine đã trở về nhà. Phần lớn trong số họ bị giam giữ từ năm 2022", ông Zelensky viết trên Telegram.
Theo Cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), nhiều quân nhân được trả tự do từng tham gia phòng thủ thành phố cảng Mariupol trước khi nơi này thất thủ vào tay Nga năm 2022. Kiev cũng đưa về nước hàng chục sĩ quan cùng nhiều binh sĩ và hạ sĩ quan.
Cùng ngày, hai nước đồng thời trao đổi thi thể các quân nhân tử trận. Nga trao trả cho Ukraine 526 thi thể và nhận lại 41 thi thể từ phía Kiev.
Cả Nga và Ukraine đều cảm ơn UAE đã đứng ra làm trung gian cho cuộc trao đổi. Bộ Quốc phòng Nga cho biết các quân nhân Nga sau khi được trao trả hiện ở Belarus để nhận hỗ trợ y tế và tâm lý.
Một trong những quân nhân Ukraine được trả tự do, Yevhen Yeremenko, bày tỏ sự hạnh phúc khi trở về sau bốn năm bị giam giữ, nhưng vẫn lo lắng cho những đồng đội còn ở lại.
"Vẫn còn nhiều người đang chờ được trở về. Xin đừng quên họ", anh nói với Reuters.
Các cuộc trao đổi tù binh hiện là một trong số ít kết quả cụ thể đạt được từ các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine, trong bối cảnh nỗ lực chấm dứt cuộc chiến kéo dài sang năm thứ năm vẫn rơi vào bế tắc.
Trước đó, lệnh ngừng bắn từ ngày 9 đến 11-5 nhân dịp Ngày Chiến thắng tại Nga liên tục xuất hiện cáo buộc vi phạm từ cả hai phía.
Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn kết thúc, Nga mở cuộc tập kích đường không quy mô lớn vào Ukraine với hơn 1.500 máy bay không người lái và hàng chục tên lửa.
Trong khi đó, Ukraine cũng tăng cường đáp trả bằng các đợt tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở dầu khí và hạ tầng năng lượng trên lãnh thổ Nga.
Theo Hãng tin AFP, trước áp lực từ tình trạng phân biệt đối xử về tuổi tác tại nơi làm việc sau tuổi 35, giới trẻ Trung Quốc đang đổ xô thành lập các "công ty một người" (OPC) dựa trên sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI).
Bà Karen Dai, người sáng lập Công ty SoloNest và là tác giả cuốn sách Công ty một người (One Person Company), nhận định: "Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI".
Theo bà, trước đây việc tự vận hành doanh nghiệp rất khó khăn, nhưng các công cụ AI hiện nay đã "hạ thấp rào cản gia nhập" bằng cách đảm nhận phần lớn khối lượng công việc.
Anh Wang Tianyi (26 tuổi), cựu giám đốc sản phẩm tại một công ty Internet, hiện kiếm được tới 40.000 nhân dân tệ (khoảng 5.863 USD) mỗi tháng nhờ việc sản xuất các video quảng cáo bằng AI cho doanh nghiệp.
Anh dự đoán làm việc độc lập sẽ trở thành "xu hướng chính" vì nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, các công ty một người có lợi thế về mặt hiệu quả vượt trội so với mô hình truyền thống.
Thuật ngữ "lời nguyền tuổi 35" mô tả tình trạng phân biệt đối xử tuổi tác phổ biến trong lĩnh vực công nghệ, chính phủ và các ngành cạnh tranh khác tại Trung Quốc.
Bà Karen Dai chia sẻ: "Ở tuổi 35, có một vạch kẻ vô hình. Các công ty có thể sẽ đánh giá lại ai là người phù hợp hơn để ở lại".
Bà Wei Xin (34 tuổi), từng là nhân viên kiểm tra tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài, đã sớm nhận ra công việc của mình sẽ bị AI thay thế. Bà quyết định tham gia khóa học về Gemini của Google, tạo ra phiên bản kỹ thuật số của chính mình bằng AI và chuyển sang sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.
Bà Wei chia sẻ: “Tôi hơi lo lắng về AI. Nếu tôi không sử dụng nó, không tiếp cận nó, tôi có thể sớm bị loại bỏ”.
Các chính quyền địa phương tại Trung Quốc đang tích cực tung ra chính sách hỗ trợ cho mô hình công ty một người - OPC.
Hồi tháng 11-2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo "hơn 10.000 tài năng OPC" vào năm 2028 và đầu tư khoảng 700 triệu nhân dân tệ vào các lĩnh vực như robot AI, y tế và vận tải thông minh.
Hồi tháng 3, thành phố Thành Đô cam kết hỗ trợ lên tới 20.000 nhân dân tệ cho sinh viên tốt nghiệp muốn thành lập các công ty một người vận hành bởi AI.
Tiến sĩ Kyle Chan, chuyên gia về phát triển công nghệ tại Học viện Brookings (Mỹ), nhận định đây là cách tiếp cận mới và rẻ để giải quyết vấn đề thất nghiệp ở giới trẻ. Tại Trung Quốc, cứ 6 người trong độ tuổi từ 16 - 24 thì có 1 người không có việc làm.
Mặc dù công nghệ mang lại sự hỗ trợ lớn, thách thức lớn nhất của các công ty một người vẫn là khả năng bán hàng và tạo ra lợi nhuận bền vững. Tuy nhiên theo bà Dai, đối với nhiều người trẻ, việc tự làm chủ công ty của chính mình mang lại một cảm giác kiểm soát và sáng tạo mà họ khó tìm thấy trong môi trường doanh nghiệp truyền thống.
"Một tàu dầu của Israel, mang tên thương mại là Aqua 1 đang hoạt động tại trung tâm vịnh Ba Tư đã bị lực lượng hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đánh trúng bằng tên lửa và đang bốc cháy", IRGC ra tuyên bố trên truyền hình nhà nước Iran ngày 1/4.
IRGC không đưa ra bằng chứng cho thấy tàu Aqua 1 thuộc sở hữu của Israel. Theo trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, tàu dầu này treo cờ Panama, hiện được công ty QatarEnergy thuê.
Trước đó cùng ngày, Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và công ty QatarEnergy cho biết tàu dầu Aqua 1 bị tập kích trong vùng biển của Qatar, cách trung tâm công nghiệp Ras Laffan, nơi đặt nhà máy khí đốt lớn nhất thế giới, khoảng 31 km về phía bắc.
Toàn bộ 21 thủy thủ trên tàu đã được sơ tán, không có thương vong liên quan. Vụ tấn công cũng không gây ra nguy cơ tràn dầu.
IRGC không cho biết đã sử dụng loại tên lửa nào để tấn công tàu Aqua 1. Bộ Quốc phòng Qatar cho hay tàu dầu đã trúng một trong ba quả tên lửa hành trình được phóng lên từ lãnh thổ Iran, gây hư hại trên mớn nước.
IRGC cũng khẳng định eo biển Hormuz vẫn đóng cửa đối với "kẻ thù" của Iran, thêm rằng tình hình quanh tuyến đường thủy quan trọng này "vẫn nằm dưới sự kiểm soát vững chắc" của họ.
Israel chưa bình luận về thông tin.
Sau khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Iran nhắm mục tiêu vào loạt hạ tầng trọng yếu ở Trung Đông, trong đó có các cơ sở dầu khí ở vùng Vịnh. Vụ tấn công nhiều khả năng sẽ tiếp tục khiến eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí thế giới, bị tê liệt.
