Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 tuyên bố đã “xóa sổ” hải quân Iran, đánh chìm 158 tàu chiến, nhưng thừa nhận Tehran vẫn sở hữu các “xuồng tấn công nhanh”, dù ông không cho rằng đây là mối đe dọa lớn.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư.
Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh. Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau gần hai tháng chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
Saeid Golkar, chuyên gia về IRGC kiêm giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee, Mỹ, gọi đây là “hạm đội muỗi” của Iran, do những xuồng này có kích thước nhỏ, chạy nhanh và linh hoạt, có thể tiến hành các đòn tấn công quấy nhiễu bằng súng máy, tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mang theo. Chúng là lực lượng nòng cốt của hải quân thuộc IRGC, lực lượng độc lập với hải quân chính quy.
“Hải quân IRGC hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển”, Golkar cho hay. “Họ tập trung vào lối đánh bất đối xứng, ưu tiên chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC được thành lập vào khoảng năm 1986. Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, Mỹ, trong cuộc chiến Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran từng do dự khi tấn công tàu dầu của Kuwait và Arab Saudi, những quốc gia tài trợ cho Iraq lúc bấy giờ.
Vì vậy, IRGC đã nhập cuộc và đẩy mạnh các vụ tập kích, khiến Mỹ phải điều tàu chiến đến hộ tống các đoàn tàu dầu đi qua khu vực. Trong giai đoạn này, tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ từng suýt chìm vì trúng thủy lôi do Iran rải. Hải quân Mỹ đáp trả bằng cách phá hủy hai tàu hộ vệ cùng hàng loạt tàu quân sự khác của Iran trong một trận đối đầu sau đó.
3 năm sau, chứng kiến lực lượng Mỹ áp đảo quân đội Iraq trong cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất, Iran tin rằng họ khó lòng giành chiến thắng nếu đối đầu trực diện quân đội Mỹ. Do đó, theo Nadimi, nước này đã phát triển một lực lượng tinh nhuệ chuyên tấn công kiểu du kích tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC có khoảng 50.000 thành viên, chia làm 5 khu vực tác chiến dọc theo vùng Vịnh. Lực lượng này cũng duy trì hiện diện trên nhiều đảo trong tổng số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát tại đây.
IRGC đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố và được ngụy trang kỹ lưỡng để che giấu đội xuồng tấn công nhanh. Một trong số đó là Farur, trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran.
Ban đầu, Iran sử dụng các loại xuồng hoán cải có gắn súng máy hoặc súng phóng lựu. IRGC sau đó chế tạo hàng loạt xuồng nhỏ chuyên dụng, cùng với các loại tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Lực lượng này tuyên bố một số mẫu xuồng của họ có thể đạt tốc độ hơn 185 km/h.
Hải quân IRGC gần đây còn phát triển các loại tàu lớn và hiện đại hơn, nhiều chiếc trong số đó đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ – Israel, theo Alex Pape, chuyên gia hàng hải hàng đầu tại nền tảng phân tích quốc phòng mã nguồn mở Janes. Trong số những tàu bị hư hại trong đòn tập kích của Mỹ có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri, một tàu container được hoán cải có khả năng phóng cả tên lửa chống hạm.
Để đối phó chiến thuật “bầy đàn” từ các đội xuồng nhỏ của Iran, chiến hạm Mỹ đã được trang bị pháo hạng nặng và nhiều loại khí tài hiện đại khác. Song các tàu thương mại lại hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước những cuộc tấn công kiểu này.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, cho rằng những sự việc như vậy thể hiện mối đe dọa thường trực mà “hạm đội muỗi” Iran có thể gây ra với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ đang hiện diện đông đảo gần đó để thực thi lệnh phong tỏa.
Các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đến nay vẫn tránh tuần tra tại khu vực eo biển Hormuz, bởi eo biển chật hẹp này không đủ chỗ cho tàu chiến xoay xở và gần như không có thời gian để kịp phản ứng nếu bị xuồng cao tốc Iran tấn công từ cự ly gần bằng UAV hay tên lửa.
Những tàu chiến Mỹ thực thi lệnh phong tỏa có thể đóng quân chủ yếu ngoài eo biển, tại vịnh Oman hoặc xa hơn nữa là biển Arab. Tại các vị trí này, họ vẫn có thể kiểm soát những tuyến vận tải hàng hải nhưng IRGC khó tấn công hơn nhiều.
Chuyên gia Carl chỉ ra rằng đây mới là những vụ tấn công đơn lẻ, nguy cơ với hải quân Mỹ và tàu thương mại sẽ cao hơn nhiều nếu Iran thực sự thử nghiệm chiến thuật bầy đàn, sử dụng hàng chục xuồng cao tốc cùng áp sát từ nhiều hướng để tung đòn tập kích trong các tình huống thực chiến.
Hải quân IRGC từ lâu đã áp dụng chiến thuật “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ ngay tại vịnh Ba Tư. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, nhớ lại trong những năm 1990 và 2000, các xuồng tấn công cỡ nhỏ Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách khoảng một km.
“Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu”, đô đốc Roughead nói. “Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì”.
Tác chiến UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của “hạm đội muỗi” lên tầm cao mới, Roughead cho hay. Những thiết bị này có giá thành rẻ và đôi khi rất khó phát hiện cũng như ngăn chặn, nhưng lại có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho một chiến hạm trị giá hàng tỷ USD, đô đốc này nói.
"Quốc yến là cơ hội để chúng tôi giới thiệu nguồn sản vật trù phú của một quốc gia lớn, cũng như những nguyên liệu thượng hạng nhất mà đất nước Trung Quốc có. Đồng thời, món ăn cũng cần phải phù hợp với khẩu vị của quan khách nước ngoài. Vì vậy chúng tôi sẽ không làm khẩu phần quá lớn hay quá cay. Các món ăn có hương vị tương đối thanh đạm, sử dụng nguyên liệu phù hợp để ai cũng ăn được", Luo Chenglin, bếp trưởng nhà hàng Dương Châu Yến tại Bắc Kinh, nói hôm 14/5.
Luo, 31 tuổi, đã học nấu ăn từ năm 17. Anh từng phục vụ nhiều quan khách ngoại giao Nhật Bản và Australia. Nhiều đồng nghiệp cũ của anh nằm trong nhóm đầu bếp phục vụ quốc yến năm 2017 mà ông Tập chiêu đãi ông Trump.
Trung Quốc thường chọn trường phái ẩm thực Hoài Dương để phục vụ trong quốc yến. Ẩm thực Hoài Dương có nguồn gốc từ các vùng xung quanh sông Hoài và sông Trường Giang, chủ yếu là Hoài An và Dương Châu, nổi tiếng từ thời nhà Tùy (581-618) và nhà Đường (618-907).
Hoàng đế Khang Hi (1654-1722) và Càn Long (1711-1799) thường lưu lại Hoài An và Dương Châu trong những chuyến tuần du xuống vùng phía nam sông Trường Giang (vùng Giang Nam) bằng đường Đại Vận Hà, giúp trường phái ẩm thực này trở nên phổ biến khắp cả nước.
Hoài Dương được xếp vào một trong 4 trường phái ẩm thực lớn nhất Trung Quốc kể từ triều đại Vua Càn Long. Khác với ẩm thực Tứ Xuyên thiên về vị cay tê, ẩm thực Hoài Dương thiên về nghệ thuật cắt thái, nguyên liệu theo mùa và hương vị cân bằng, thanh đạm.
Nguyên liệu thường được sử dụng là nguồn thủy hải sản phong phú và rau củ theo mùa của vùng sông nước trù phú Giang Tô. Kỹ thuật cắt thái thể hiện rõ nhất qua món Đậu phụ Văn Tư, với khối đậu phụ vuông được cắt thành hơn 5.000 sợi nhỏ như tơ.
"Ẩm thực Hoài Dương là nơi chúng tôi thể hiện tay nghề. Từng chiếc xương, chiếc vây, chiếc gai đều được lọc sạch, để khi món ăn được dâng lên trước mặt quan khách quốc tế, chúng tôi có thể phô diễn trọn vẹn đỉnh cao của kỹ thuật 'ăn cá mà không chạm phải một chiếc xương nào'", anh nói.
Các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) họp thượng đỉnh ngày 24-25/4 tại Cộng hòa Cyprus để thảo luận về các vấn đề an ninh, kinh tế và ngân sách của khối. Trong cuộc gặp tối 24/4, họ đã bàn về một vấn đề ít được nhắc đến, đó là điều khoản 42.7 về phòng thủ chung trong hiệp ước liên minh.
Tổng thống Cyprus Nikos Christodoulides, người chủ trì phiên họp, cho biết các lãnh đạo EU đã nhất trí rằng Ủy ban châu Âu sẽ chuẩn bị "bản kế hoạch chi tiết" về cách các thành viên phản ứng nếu điều khoản phòng thủ chung được kích hoạt.
Điều khoản 42.7 quy định các quốc gia thuộc EU có "nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình" nếu một nước thành viên bị chính phủ nước ngoài hay thực thể phi nhà nước tấn công. Điều khoản này ít được nhắc đến vì nó gần giống Điều 5 về phòng thủ tập thể trong Hiệp ước NATO, liên minh quân sự mà phần lớn quốc gia EU là thành viên.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa hôm 24/4 cũng xác nhận EU "đang thiết kế cẩm nang hướng dẫn" cách áp dụng điều khoản hỗ trợ lẫn nhau này. Ông lấy dẫn chứng từ vụ tấn công bằng máy bay không người lái gần đây nhắm vào căn cứ của Anh ở Cyprus trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Trung Đông.
"Sau vụ tấn công đó, Hy Lạp, rồi đến Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Hà Lan, đã huy động thiết bị và lực lượng quân sự để giúp Cyprus phòng thủ", ông Costa nói.
Pháp là quốc gia duy nhất từng kích hoạt điều khoản 42.7, sau vụ tấn công khủng bố ở Paris năm 2015, khi các phần tử cực đoan sát hại 130 người tại các quán bar, nhà hàng, sân vận động và phòng hòa nhạc Bataclan. Pháp khi đó kêu gọi các quốc gia thành viên khác trong EU tăng cường cam kết quân sự ở nước ngoài để có thể điều động quân đội tăng cường an ninh trong nước.
Việc hiệp ước EU không quy định chi tiết về cách thức thi hành điều khoản 42.7 trước đây được xem là điểm mạnh, cho phép liên minh phản ứng một cách linh hoạt, nhưng hiện nay các quốc gia thành viên cảm thấy không chắc chắn về cách thức hoạt động của nó, trong bối cảnh hoài nghi về mức độ cam kết của Mỹ với NATO ngày càng tăng.
"Giả sử Pháp kích hoạt điều khoản 42.7, những quốc gia nào sẽ nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính phủ Pháp? Các quốc gia khi kích hoạt điều khoản 42.7 cần những gì?", Tổng thống Cyprus Christodoulides nói, thêm rằng những vấn đề này đang được thảo luận chi tiết.
Cyprus, quốc gia không phải thành viên NATO, muốn EU xem xét điều khoản này nghiêm túc hơn sau vụ UAV tấn công căn cứ không quân Akrotiri của Anh trên quốc đảo hồi tháng 3. Tuy nhiên, một số thành viên EU tỏ ra thận trọng về bất kỳ bước đi nào có thể bị coi là làm suy yếu Điều 5 của NATO.
"NATO vẫn là nền tảng của phòng thủ tập thể, nhưng EU có những công cụ bổ sung cho NATO, như trừng phạt, hỗ trợ tài chính và viện trợ nhân đạo. Đó là những điều có thể được sử dụng trong trường hợp áp dụng điều khoản 42.7", một quan chức EU nói.
Động thái của EU diễn ra trong lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần chỉ trích các thành viên NATO và dọa sẽ không bảo vệ các thành viên khối này. Gần đây còn xuất hiện thông tin Mỹ đang cân nhắc "đình chỉ tư cách" thành viên của Tây Ban Nha trong liên minh, do nước này không ủng hộ các hoạt động quân sự của Washington. Tuy nhiên, một quan chức NATO cho biết hiệp ước sáng lập liên minh "không có bất kỳ điều khoản nào về việc đình chỉ tư cách thành viên".
Ông Thaksin, 76 tuổi, sáng 11/5 ra khỏi nhà tù trung tâm Klong Prem ở Bangkok theo diện phóng thích trước thời hạn, với điều kiện phải đeo thiết bị giám sát điện tử cho đến khi kết thúc 4 tháng quản chế. Ông là một trong hơn 850 tù nhân được ra tù trước hạn đợt này.
Hàng trăm người ủng hộ, trong đó có con gái ông, cựu thủ tướng Paetongtarn Shinawatra, mặc áo đỏ tập trung trước nhà tù để chào đón ông, một số người hô "Chúng tôi yêu Thaksin". Với mái tóc cắt ngắn và chiếc áo trắng đơn giản, ông Thaksin tươi cười bước ra khỏi cánh cổng nhà tù, ôm các thành viên gia đình.
Cơ quan cải huấn Thái Lan tháng trước thông báo quyết định cho ông Thaksin ra tù trước hạn, viện dẫn lý do tuổi tác và thời gian chấp hành án của ông chỉ còn vài tháng.
Ông Thaksin giữ chức thủ tướng Thái Lan từ năm 2001 nhưng bị lật đổ trong cuộc đảo chính quân sự năm 2006. Ông trở về Thái Lan hồi tháng 8/2023 sau hơn một thập kỷ lưu vong. Cựu thủ tướng bị kết án 8 năm tù vì tội lạm quyền, nhưng được ân xá xuống còn một năm tù.
Tuy nhiên, ông chỉ ở tù vài giờ trước khi được chuyển đến bệnh viện vì đau tim và tức ngực. Ông được ân xá sau 6 tháng nằm trong phòng VIP của bệnh viện.
Tòa án Tối cao Thái Lan hồi tháng 9/2025 phán quyết rằng việc cựu thủ tướng Thaksin được chuyển từ nhà tù sang điều trị tại bệnh viện hồi năm 2023 là trái pháp luật. "Bị cáo biết rõ bệnh tình của mình không phải vấn đề cấp bách và việc nằm viện không thể tính vào thời gian thụ án tù", thẩm phán Tòa án Tối cao tuyên bố.
Các thẩm phán còn cho rằng ông Thaksin cố tình kéo dài thời gian nằm viện và yêu cầu ông Thaksin quay lại nhà tù, chấp hành án tù một năm.
Sau khi đến nhà tù thăm cha tuần trước, cựu thủ tướng Paetongtarn cho biết hai cha con "không bàn gì về chính trị", mà chỉ nói chuyện gia đình. Dù vậy, việc ông Thaksin được ra tù trước thời hạn có thể đánh dấu sự trở lại của chính trị gia rất có ảnh hưởng ở Thái Lan này.
Trong suốt hai thập kỷ qua, ông Thaksin cùng các thành viên trong gia tộc Shinawatra đã trở thành đối thủ lớn của tầng lớp tinh hoa thân quân đội và hoàng gia ở Thái Lan, những người coi đường lối dân túy của ông là mối đe dọa đối với trật tự xã hội truyền thống.
Đảng Pheu Thai của ông, cùng các tiền thân trước đó, từng là đảng thành công nhất Thái Lan trong thế kỷ 21. Gia tộc Shinawatra đã có 4 người lên làm thủ tướng và nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cử tri vùng nông thôn, những người thường mặc áo đỏ biểu tượng cho phong trào.
Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử hồi tháng 2, Pheu Thai ghi nhận kết quả tệ nhất từ trước đến nay khi rơi xuống vị trí thứ ba, làm dấy lên câu hỏi về tương lai của gia tộc Shinawatra. Dẫu vậy, việc Pheu Thai tham gia liên minh cầm quyền của Thủ tướng Anutin Charnvirakul vẫn để ngỏ khả năng đảng này tái xuất chính trường.
Cháu của ông Thaksin, Yodchanan Wongsawat, là ứng viên thủ tướng của đảng Pheu Thai trong cuộc bầu cử hồi tháng 2 và hiện là Bộ trưởng Giáo dục Đại học trong nội các của Thủ tướng Anutin.
Theo giảng viên khoa học chính trị Wanwichit Boonprong, đối với những người ủng hộ trung thành, việc ông Thaksin được trả tự do "sẽ củng cố vị thế của Pheu Thai trong ngắn hạn vì mọi người sẽ cảm thấy lãnh đạo của đảng đã trở lại". Tuy nhiên, ông Wanwichit cho rằng "những đối thủ cũ" thuộc phe bảo thủ sẽ tập hợp quanh ông Anutin, người "có được sự tin cậy của giới tinh hoa".
