Mới đây, Thái Lan cảnh báo khẩn bệnh “sốt đất” sau khi ghi nhận 732 ca mắc, 23 ca tử vong, chủ yếu ở người làm nông, tiếp xúc đất và nước.
Trước nguy cơ dịch bệnh bùng phát tại Thái Lan, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh, nhận biết các triệu chứng sớm, đến cơ sở y tế kịp thời.
Theo Cục Phòng bệnh, Whitmore là bệnh ít gặp, chủ yếu liên quan đến phơi nhiễm từ môi trường, không phải là bệnh lây truyền phổ biến từ người sang người. Bệnh ghi nhận nhiều tại khu vực Đông Nam Á và Bắc Úc.
Tại Việt Nam, hằng năm vẫn ghi nhận một số ca bệnh rải rác, thường tăng nguy cơ sau mưa lớn, ngập lụt, bão lũ.
Theo đó, bệnh Whitmore (còn gọi là Melioidosis) là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn này tồn tại tự nhiên trong đất, bùn và nước bề mặt bị ô nhiễm.
Người có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với đất, bùn, nước có chứa vi khuẩn qua các vết trầy xước, vết thương hở trên da; do hít phải bụi hoặc giọt nước bị nhiễm khuẩn; hoặc do sử dụng nguồn nước, thực phẩm bị ô nhiễm.
Bệnh Whitmore có biểu hiện lâm sàng đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, gây khó khăn cho chẩn đoán sớm.
Bệnh có thể diễn biến nặng với các biểu hiện như viêm phổi, áp xe ở nhiều cơ quan, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch và người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Để chủ động phòng bệnh Whitmore, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện 8 biện pháp sau:
1. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất, bùn, nước đọng, nước bẩn, nhất là tại khu vực ô nhiễm, khu vực bị ngập úng sau mưa lớn, bão lũ.
2. Sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp như giày, ủng, găng tay khi lao động, làm ruộng, làm vườn, dọn vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, bùn đất sau mưa lũ hoặc khi phải thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn.
3. Che kín và chăm sóc tốt các vết thương hở, vết loét, vết bỏng; tránh để vết thương tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn. Trường hợp bắt buộc phải tiếp xúc, cần băng kín bằng vật liệu chống thấm và vệ sinh sạch sẽ ngay sau đó.
4. Không đi chân trần tại khu vực đất ẩm ướt, bùn lầy, vùng ngập nước; hạn chế tắm, bơi, ngụp lặn ở ao, hồ, sông, kênh rạch, vùng nước đọng nghi bị ô nhiễm, đặc biệt khi có vết thương hở.
5. Giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi lao động, sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn và trước khi ăn, uống.
6. Sử dụng nước sạch trong sinh hoạt, ăn uống; bảo đảm an toàn thực phẩm, không sử dụng nguồn nước hoặc thực phẩm nghi bị ô nhiễm.
7. Người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính, bệnh gan, suy giảm miễn dịch cần đặc biệt lưu ý thực hiện các biện pháp phòng bệnh nêu trên và chủ động bảo vệ các vết thương trên da để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
8. Sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn, nhất là sau mưa bão, ngập lụt, nếu có biểu hiện sốt, ho, đau ngực, khó thở, nổi áp xe, nhiễm trùng da hoặc tình trạng nhiễm trùng kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, tư vấn, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân không hoang mang, nhưng cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Uống cà phê mỗi ngày không chỉ giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung và giảm cảm giác mệt mỏi mà còn có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe thận. Tuy nhiên, tác động này phụ thuộc vào lượng tiêu thụ, cách pha chế cùng tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Hỗ trợ bảo vệ chức năng thận
Theo Mayo Clinic, cà phê chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol và các chất chống oxy hóa, có thể giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào. Những tác động này được cho là góp phần bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Một nghiên cứu công bố năm 2019 trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation đã phân tích dữ liệu của hơn 4.860 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn tại Mỹ. Người tham gia được chia thành 4 nhóm theo lượng caffeine tiêu thụ hằng ngày. Nhóm uống ít nhất tiêu thụ dưới 28,2 mg caffeine mỗi ngày (tương đương chưa đến 1/3 tách cà phê), nhóm thứ hai tiêu thụ 28,2-103 mg, nhóm thứ ba 103-213,5 mg và nhóm cao nhất trên 213,5 mg mỗi ngày (xấp xỉ từ hai tách cà phê trở lên).
Trong thời gian theo dõi 5 năm, có khoảng 1.280 người tử vong. Sau khi điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu, kết quả cho thấy cả ba nhóm tiêu thụ caffeine nhiều hơn đều có nguy cơ tử vong thấp hơn so với nhóm uống ít nhất, với mức giảm dao động từ 22% đến 26%.
Lợi tiểu nhưng không gây mất nước
Caffeine trong cà phê có tác dụng lợi tiểu nhẹ, khiến cơ thể đi tiểu nhiều hơn trong thời gian ngắn sau khi uống. Điều này khiến nhiều người cho rằng cà phê có thể gây mất nước hoặc làm thận phải hoạt động nhiều hơn.
Tuy nhiên, theo Harvard Health, ở những người thường xuyên uống cà phê, cơ thể dần thích nghi với tác động của caffeine. Lượng chất lỏng từ cà phê vẫn góp phần vào tổng lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày và thường không gây mất nước đáng kể nếu người dùng vẫn uống đủ nước.
Dù vậy, cà phê không nên thay thế hoàn toàn nước lọc. Uống đủ nước vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ thận đào thải chất thải và duy trì các chức năng sinh lý bình thường.
Giảm sỏi thận
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, caffeine có thể làm tăng thể tích nước tiểu, từ đó giúp giảm sự lắng đọng và kết tinh của các khoáng chất tạo sỏi trong đường tiết niệu. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận giảm nguy cơ sỏi thận ở những người thường xuyên tiêu thụ cà phê. Tuy nhiên, lợi ích này không đồng nghĩa với việc uống càng nhiều cà phê càng tốt, theo Very Well Health. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, bồn chồn, hồi hộp hoặc đánh trống ngực ở một số người.
Với đa số người khỏe mạnh, uống cà phê điều độ không gây hại cho thận và thậm chí có thể mang lại một số lợi ích. Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành khỏe mạnh nên giới hạn lượng caffeine ở mức khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương 3-4 tách cà phê pha thông thường. Tuy nhiên, cà phê không phù hợp với tất cả mọi người.
Caffeine có thể làm huyết áp tăng nhẹ trong thời gian ngắn sau khi uống, đặc biệt ở những người nhạy cảm với chất này. Ngoài ra, lợi ích của cà phê cũng có thể giảm đi nếu thường xuyên thêm nhiều đường, sữa đặc, kem béo hoặc siro hương vị, làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào cơ thể. Người mắc bệnh thận, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý nền khác nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.
Ông Nguyễn Minh Nhựt, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam TP HCM, nêu thực trạng trên tại lễ ký kết hợp tác xây dựng mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng giữa các đơn vị y tế Việt Nam và Pháp, ngày 2/6. Báo cáo của Ban An toàn giao thông Quốc gia cho thấy năm 2025 cả nước xảy ra hơn 18.000 vụ tai nạn giao thông, khiến hơn 10.000 người tử vong và khoảng 12.000 người bị thương. Trung bình mỗi ngày có khoảng 28 người chết và 33 người bị thương do tai nạn giao thông.
"Những con số này cho thấy sơ cấp cứu không chỉ là kỹ năng y tế mà còn là một hành động nhân đạo", ông Nhựt nói, thêm rằng việc người dân được trang bị kiến thức và kỹ năng sơ cứu cơ bản có thể giúp bảo vệ bản thân cũng như hỗ trợ người xung quanh trong các tình huống khẩn cấp trước khi lực lượng chuyên môn tiếp cận hiện trường.
Trong nhiều tình huống như ngừng tim, đột quỵ, sốc phản vệ, hóc dị vật hay tai nạn giao thông nghiêm trọng, vài phút đầu tiên sau sự cố thường được xem là "thời gian vàng". Việc xử trí đúng cách có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống và giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh. Tuy nhiên, kỹ năng sơ cứu trong cộng đồng hiện vẫn còn hạn chế. Nhiều người chứng kiến tai nạn nhưng lúng túng, không biết cách xử trí hoặc thực hiện các thao tác không phù hợp, khiến tình trạng nạn nhân trở nên nghiêm trọng hơn.
Để tăng năng lực ứng phó ban đầu, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Quỹ Urgo Foundation (Pháp), Đại học Y Dược TP HCM, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch và hệ thống nhà thuốc Long Châu đã ký kết hợp tác xây dựng mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng. Chương trình dự kiến triển khai hàng trăm điểm hỗ trợ sơ cứu, đồng thời đào tạo kỹ năng cấp cứu ban đầu cho sinh viên y dược và nhân viên y tế tuyến đầu thông qua Học viện Sơ cứu (First-Aid Academy). Các bên cũng sẽ đẩy mạnh truyền thông cộng đồng, phổ biến kỹ năng sơ cứu trong các tình huống khẩn cấp thường gặp như đột quỵ, tai nạn giao thông, hóc dị vật, bỏng...
GS.TS Nguyễn Đức Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường Dược, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng một hệ thống chăm sóc sức khỏe bền vững không chỉ dựa vào các kỹ thuật điều trị chuyên sâu trong bệnh viện mà còn cần bắt đầu từ năng lực tự bảo vệ và sơ cứu cơ bản của cộng đồng.
"Một hành động sơ cứu đúng cách, kịp thời có thể quyết định mạng sống của một con người trước khi họ tiếp cận được cơ sở điều trị", ông nói.
Cùng quan điểm, PGS.TS.DS Võ Quang Trung, Trưởng khoa Dược, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho rằng đào tạo nhân lực y tế hiện nay không thể chỉ diễn ra trong phạm vi nhà trường. Sinh viên cần được tiếp cận nhiều hơn với các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng, y tế dự phòng và kỹ năng hỗ trợ người dân tại tuyến đầu.
Theo ông Trung, đây là những nội dung chưa được tích hợp đầy đủ trong nhiều chương trình đào tạo hiện nay, trong khi nhu cầu ứng phó với các tình huống khẩn cấp ngày càng lớn.
Bà Nguyễn Đỗ Quyên, Phó tổng giám đốc FPT Retail kiêm Giám đốc Điều hành Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, cho biết hơn 22.000 dược sĩ và nhân viên y tế của hệ thống sẽ trở thành tình nguyện viên sơ cấp cứu trong cộng đồng, hỗ trợ người dân trong những tình huống khẩn cấp trước khi được chuyển đến bệnh viện. Đội ngũ y tế tại hệ thống nhà thuốc thời gian qua đã nhiều lần hỗ trợ sơ cứu, chuyển viện kịp thời cho các trường hợp sặc sữa, sốc phản vệ, đột quỵ, nghi nhồi máu cơ tim, hóc dị vật...
Theo thông tin từ Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Sơn La, trên địa bàn bản Nà Hiên (xã Phiêng Pằn, Sơn La) vừa xảy ra vụ nghi ngộ độc thực phẩm do ăn nấm rừng, khiến 1 người tử vong, 5 người khác đang được điều trị tích cực.
Trước đó khoảng 11h30 ngày 2-5, tại nhà của gia đình bà Lò Thị Phương ở bản Nà Hiên, có 24 người cùng ăn bữa trưa với các món gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng.
Sau bữa ăn, có 6 người ra khu vực sàn ngoài nhà tiếp tục ăn thêm canh nấm hái từ tự nhiên.
Đến khoảng 20h cùng ngày, những người ăn canh nấm bắt đầu xuất hiện triệu chứng đau bụng, buồn nôn, nôn nhiều lần, đi ngoài...
Sau khi xuất hiện các triệu chứng ngộ độc kéo dài, đến khoảng 10h ngày 4-5, nạn nhân V.T.D. (16 tuổi) đã tử vong tại nhà.
5 người còn lại có biểu hiện ngộ độc đã được đưa đi cấp cứu và điều trị.
Trong đó, 4 trường hợp được chuyển từ Bệnh viện Đa khoa khu vực Mai Sơn lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La, sau đó chuyển tuyến xuống Bệnh viện Bạch Mai để tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Qua điều tra ban đầu, cơ quan chức năng xác định trong số 24 người cùng ăn bữa trưa, chỉ có 6 người ăn canh nấm bị ngộ độc, 18 người còn lại không ăn canh nấm thì cơ bản sức khỏe ổn định.
Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Sơn La nhận định, thức ăn nghi là nguyên nhân gây ngộ độc là món canh nấm và tác nhân nghi ngờ do độc tố tự nhiên trong nấm rừng...
