Giới chức Mỹ hồi đầu tháng 4 thông báo giải cứu thành công một đại tá là phi công buồng sau trên tiêm kích F-15E bị bắn hạ ở miền nam Iran. Đại tá này sau khi nhảy dù đã phải lẩn trốn lực lượng Iran trong khoảng hai ngày trước khi được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) phát hiện vị trí ẩn nấp ở một khe núi.
Giám đốc CIA John Ratcliffe cho biết phi công trên “vô hình với kẻ thù, nhưng với CIA thì không”. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lực lượng nước này có thể nhìn thấy “thứ gì đó chuyển động” trên sườn núi vào ban đêm ở khoảng cách xa tới gần 65 km.
Giới chức Mỹ không tiết lộ đã sử dụng công nghệ gì. Dù vậy, báo New York Post dẫn hai nguồn tin giấu tên cho biết CIA đã dùng một hệ thống bí mật được gọi là Ghost Murmur (Tiếng thì thầm của Bóng ma), do hãng Lockheed Martin phát triển, để tìm kiếm phi công. Công cụ này có khả năng phát hiện tín hiệu điện từ được phát ra từ nhịp tim con người ở khoảng cách rất xa.
Tổng thống Trump sau đó xác nhận với New York Post rằng Ghost Murmur đã đóng vai trò “rất quan trọng” trong chiến dịch tìm kiếm phi công F-15 bị mắc kẹt ở Iran. Ông tuyên bố đây là công cụ chưa từng được biết đến trước đó.
“Mọi người đều ngạc nhiên”, Tổng thống Mỹ cho hay. “Chúng tôi có rất nhiều thứ mà chưa ai nghe đến bao giờ, cũng như các thiết bị mà chưa ai từng nghĩ tới”. Dù vậy, ông không xác nhận phương thức hoạt động của Ghost Murmur.
Haley Fuller, cựu đại úy thủy quân lục chiến Mỹ và hiện là bình luận viên trên trang Military.com, trong bài phân tích ngày 21/4 cho rằng Ghost Murmur có thể là “bước nhảy vọt lớn” trong công nghệ cảm biến.
Theo Fuller, tim người khi đập tạo ra xung điện, từ đó sản sinh ra từ trường. Giới khoa học đo từ trường này bằng kỹ thuật gọi là từ tâm đồ, vốn được sử dụng làm công cụ nghiên cứu và y học trong hàng thập kỷ qua.
Dù vậy, tín hiệu từ mà tim người sinh ra rất yếu. Ngay cả trên bề mặt cơ thể, tín hiệu này cũng yếu hơn hàng triệu lần so với từ trường Trái Đất, nên rất khó đo được trong điều kiện bình thường.
“Trên thực tế, các nhà khoa học chỉ đo được tín hiệu đó ở khoảng cách rất ngắn, thường là cách ngực trong vòng khoảng 10 cm, và chỉ cần tăng một chút cũng khiến tín hiệu nhanh chóng mờ đi và lẫn vào nhiễu nền”, Fuller cho hay.
Patrick Maletinsky, chủ nhiệm khoa vật lý tại Đại học Basel ở Thụy Sĩ, cũng cho biết các công nghệ đã được công khai chỉ có thể phát hiện nhịp tim ở khoảng cách rất ngắn, không quá vài cm. “Hạn chế chính là từ trường của tim sẽ suy yếu rất nhanh theo khoảng cách”, ông nói.
Trong trường hợp mục tiêu ở cách hàng chục km, cường độ tín hiệu sẽ yếu hơn từ hàng tỷ đến hàng tỷ tỷ lần so với độ nhạy của cả những từ kế hiện đại nhất, trong đó có cảm biến lượng tử, theo Maletinsky.
“Nếu một hệ thống như vậy thật sự tồn tại, đây sẽ là bước đột phá vượt xa mọi thứ đã được ghi nhận trong các tài liệu khoa học”, ông nhận định.
Fuller cho biết các hệ thống từ tâm đồ truyền thống sử dụng những thiết bị giao thoa lượng tử siêu dẫn (SQUID), đòi hỏi phải làm lạnh ở nhiệt độ rất thấp và vận hành trong môi trường được che chắn để lọc bỏ nhiễu nền.
Tuy nhiên, hệ thống Ghost Murmur của CIA ứng dụng cách tiếp cận mới là đo từ trường bằng tâm khiếm khuyết Nitrogen-Vacancy (NV). Đây là kỹ thuật sử dụng các khiếm khuyết trong kim cương nhân tạo để phát hiện từ trường bằng cách đo sự thay đổi về độ quay của electron khi được chiếu tia laser.
Ưu điểm của phương pháp này là cảm biến NV có thể hoạt động ở nhiệt độ phòng và nhỏ gọn hơn, nên dễ ứng dụng hơn so với các hệ thống cũ, theo Fuller.
Nguồn tin của New York Post cho biết cảm biến NV đã được CIA sử dụng kết hợp với công nghệ trí tuệ nhân tạo để lọc bỏ nhiễu nền, từ đó phát hiện được tín hiệu nhịp tim của phi công ở khoảng cách lớn hơn nhiều so với bình thường.
Người này thêm rằng vùng nông thôn ở Iran, nơi phi công được tìm thấy, là môi trường lý tưởng nhất có thể để ứng dụng Ghost Murmur vì có mức độ nhiễu điện từ thấp, đồng thời hầu như không có người ở nên không phát ra tín hiệu gây nhiễu. Sự tương phản nhiệt vào ban đêm giữa cơ thể người và bề mặt sa mạc giúp lực lượng Mỹ có thêm dữ liệu để xác định vị trí phi công.
“Thông thường tín hiệu này rất yếu, chỉ có thể đo được trong môi trường bệnh viện khi đặt cảm biến gần sát ngực”, nguồn tin cho hay. “Thiết bị này hoạt động tốt nhất trong môi trường hoang vu, ít nhiễu và cần rất nhiều thời gian để xử lý”.
Dựa trên thông tin được mô tả, Thad Walker, giáo sư vật lý tại Đại học Wisconsin-Madison ở Mỹ, dự đoán Ghost Murmur là từ kế NV, có thể là dạng cụm, được gắn trên thiết bị bay không người lái.
Ông cho hay các từ kế NV dân sự mà ông từng tiếp cận không thể đo được nhịp tim ở khoảng cách trên 100 m và phải mất nhiều ngày xử lý tín hiệu.
Chris Duncan, người viết luận án tiến sĩ về từ kế tiên tiến tại Đại học Capitol Technology ở Mỹ hồi năm 2025, cho rằng có khả năng Ghost Murmur đã thực sự hoạt động được như mô tả vì CIA sở hữu “nhiều công nghệ mà chúng ta chưa biết”, song cho rằng khoảng cách phát hiện tối đa chỉ là 2-3 km.
Fuller nêu ra vài khả năng, một trong số đó là giới chức Mỹ đã phóng đại thông tin hoặc che giấu phương pháp thật sự được sử dụng trong chiến dịch giải cứu. Khả năng thứ hai là hệ thống này không chỉ dựa vào nhịp tim để hoạt động, mà còn cả các tín hiệu khác như chuyển động, nhiệt và do thiết bị chuyên dụng phát ra.
Các nguồn tin của New York Post cho biết Ghost Murmur đã được kết hợp sử dụng với thiết bị phát tín hiệu định vị do phi công F-15 mang theo. Một nguồn tin nói phi công này được Ghost Murmur phát hiện khi rời khỏi khe núi để sử dụng thiết bị phát tín hiệu định vị do Boeing sản xuất. Quân nhân Mỹ trước đó chỉ dùng thiết bị này một cách hạn chế để tránh bị lực lượng Iran phát hiện.
Dmitry Budker, giảng viên tại Đại học California ở Mỹ, cho rằng bên cạnh Ghost Murmur, CIA có thể đã kết hợp nhiều công nghệ như camera hồng ngoại để phát hiện hơi thở từ xa, hoặc dùng vệ tinh có khả năng chụp ảnh cận cảnh để tìm kiếm phi công.
“Tôi không biết nhiều về những thứ được giữ bí mật, song sẽ rất ngạc nhiên. Đây sẽ là bước đột phá rất lớn”, Budker nói, đề cập năng lực được mô tả của Ghost Murmur.
Fuller cũng cho rằng có khả năng Ghost Murmur “thật sự tồn tại và được tích hợp những bước tiến chưa được tiết lộ, vượt xa những gì được nghiên cứu công khai”.
Trong một cuộc họp báo hôm 1.6, cảnh sát trưởng Muscatine Anthony Kies cho hay cảnh sát được gọi đến một ngôi nhà ở thành phố Muscatine và phát hiện 4 người bị bắn chết, theo AP.
Cảnh sát sau đó đã tìm thấy nghi phạm, Ryan Willis McFarland (52 tuổi) đến từ Muscatine, trên một con đường trong thành phố, theo ông Kies.
"Trong khi nói chuyện với [nghi phạm] Ryan Willis McFarland, ông ta đã tự sát. Cảnh sát và nhân viên cấp cứu đã sơ cứu. Tuy nhiên, ông ta đã được xác nhận tử vong tại hiện trường", ông Kies cho hay.
Trong quá trình điều tra, cảnh sát phát hiện có thể có thêm nạn nhân và sau đó tìm thấy hai người đàn ông chết vì vết thương do bị bắn, theo Đài ABC dẫn lời giới chức. Một nạn nhân được tìm thấy tại một ngôi nhà khác và nạn nhân còn lại tại một cơ sở kinh doanh gần đó.
"Kết quả điều tra sơ bộ cho thấy vụ nổ súng xuất phát từ một tranh chấp gia đình. Tất cả các nạn nhân được cho là thành viên gia đình của nghi phạm đã chết", Đơn vị Cảnh sát Muscatine cho hay trong một thông cáo báo chí. Cảnh sát chưa công bố tên hay tuổi của các nạn nhân.
Cảnh sát trưởng Kies khẳng định nghi phạm có tiền án tiền sự, nhưng không nêu chi tiết. Ông Kies cho hay không có mối đe dọa nào đối với cộng đồng.
Lực lượng chức năng đang tiếp tục điều tra vụ xả súng, xử lý hiện trường và tiến hành thẩm vấn. Cảnh sát đã yêu cầu bất cứ ai có thông tin hãy liên hệ với đơn vị điều tra tội phạm nghiêm trọng, theo AP.
Hãng AFP ngày 4.4 dẫn lời phi hành gia người Canada Jeremy Hansen chia sẻ cảm giác khi tàu vũ trụ Orion đưa ông và 3 đồng nghiệp người Mỹ theo quỹ đạo phức tạp để bay về phía mặt trăng.
Bốn phi hành gia trên sứ mệnh Artemis II đã vượt qua điểm giữa chặng đường từ trái đất đến mặt trăng, cách trái đất hơn 241.000 km, khi tiến về phía trước để thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên ngang qua mặt trăng trong hơn nửa thế kỷ.
Ông Hansen, một cựu phi công chiến đấu 50 tuổi và là người lần đầu bay vào vũ trụ, cho biết ông đã chứng kiến "một số điều phi thường" trong những giờ đầu tiên trên tàu Orion.
"Đến lúc chúng tôi chợp mắt một chút rồi tỉnh dậy, trái đất đã ở quá xa rồi", ông Hansen cùng với các phi hành gia người Mỹ Victor Glover và Reid Wiseman cho biết trong một phiên hỏi đáp video do Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA) tổ chức.
Ông Hansen mô tả quá trình đốt nhiên liệu để chuyển hướng lên mặt trăng, thao tác đưa tàu Orion đến gần trái đất trong phạm vi 200 km trước khi chuyển hướng sang quỹ đạo mới và lao về phía mặt trăng.
"Cảm giác như chúng tôi đang rơi từ trên trời xuống trái đất... Thật đáng kinh ngạc là chúng tôi thực sự sẽ bay vòng qua và tránh được vật thể đó. Nó đã ở rất gần và việc chứng kiến tất cả điều đó thực sự phi thường", ông chia sẻ.
Ông Hansen, người gia nhập CSA năm 2009 sau sự nghiệp phi công chiến đấu trong Không quân Hoàng gia Canada, sẽ là phi hành gia không phải người Mỹ đầu tiên bay vòng quanh mặt trăng.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), cột mốc tiếp theo của tàu Orion, dự kiến diễn ra vào ngày thứ 5 của sứ mệnh kéo dài 10 ngày, sẽ là đi vào vùng ảnh hưởng của mặt trăng, nơi lực hấp dẫn của mặt trăng mạnh hơn so với trái đất.
Phi hành gia Hansen cho biết ông rất mong được quan sát cận cảnh phía bị khuất của mặt trăng và chứng kiến "hiện tượng nhật thực khi ở phía sau mặt trăng, điều đó sẽ rất thú vị".
Yahya Saree, phát ngôn viên nhóm vũ trang Houthi, hôm 13/7 thông báo lực lượng này đã tấn công Sân bay Quốc tế Abha tại Arab Saudi bằng các tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV), nhằm đáp trả đòn không kích mà Houthi cáo buộc là do Riyadh tiến hành nhằm vào sân bay quốc tế ở thủ đô Sanaa của Yemen.
Sân bay Quốc tế Abha nằm ở thủ phủ cùng tên của tỉnh miền nam Asir, giáp biên giới với Yemen.
Phát ngôn viên Houthi yêu cầu tất cả hãng hàng không tránh bay qua không phận Arab Saudi cho đến khi "chiến dịch phong tỏa sân bay quốc tế Sanaa" được dỡ bỏ, thêm rằng các hãng cần nghiêm túc coi trọng cảnh báo này.
Liên quân do Arab Saudi dẫn đầu thông báo đã đánh chặn các tên lửa đạn đạo do Houthi phóng vào miền nam nước này, song không đề cập UAV.
Đây là lần đầu Houthi tuyên bố tập kích Arab Saudi kể từ khi lệnh đình chiến không chính thức có hiệu lực vào tháng 3/2022.
Nhóm vũ trang Yemen trước đó cáo buộc Arab Saudi không kích Sân bay Quốc tế Sanaa, gọi cuộc tấn công là hành động "gây hấn trắng trợn" và tuyên bố chấm dứt thời kỳ giảm leo thang.
Chính phủ Yemen lưu vong, được quốc tế công nhận đã nhận trách nhiệm về cuộc tập kích sân bay quốc tế Sanaa. Chính quyền này được Arab Saudi hậu thuẫn mạnh mẽ và có nhiều thành viên đang sống ở Riyadh.
Bộ Quốc phòng Yemen cho biết đường băng tại sân bay quốc tế Sanaa bị nhắm mục tiêu nhằm ngăn máy bay Iran hạ cánh, điều mà cơ quan này cho là vi phạm chủ quyền đất nước. Giới chức Yemen tuyên bố sẽ sử dụng "mọi biện pháp sẵn có" để đáp trả máy bay thù địch xâm phạm không phận quốc gia, đồng thời quy trách nhiệm cho Iran.
Một phát ngôn viên quân đội Yemen sau đó cho biết máy bay đã đáp xuống thành phố Hodeidah. Đô thị này nằm cách Sanaa khoảng 150 km về phía tây nam và do nhóm vũ trang Houthi kiểm soát. Không rõ có nỗ lực nào được tiến hành nhằm chặn phi cơ hạ cánh xuống đây hay không.
Nội chiến bùng phát tại Yemen vào năm 2014 sau khi lực lượng Houthi chiếm được thủ đô Sanaa, buộc chính phủ được quốc tế công nhận phải di dời về phía nam. Nhóm vũ trang hiện kiểm soát miền bắc Yemen.
Liên quân do Arab Saudi dẫn đầu hồi năm 2015 can thiệp vào cuộc nội chiến nhằm chống lại lực lượng Houthi, dẫn đến một trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới.
Bạo lực bùng phát trở lại từ cuối năm ngoái sau khi lực lượng ly khai do Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hậu thuẫn chiếm nhiều lãnh thổ ở miền nam Yemen, khiến liên minh chống Houthi do Arab Saudi dẫn đầu bị chia rẽ.
Dù vậy, lệnh ngừng bắn hồi năm 2022 giữa Arab Saudi và Houthi nhìn chung vẫn được duy trì, bất chấp căng thẳng leo thang ở khu vực liên quan xung đột ở Dải Gaza và chiến dịch tấn công do Mỹ - Israel tiến hành nhằm vào Iran.
Reuters nhận định cuộc tập kích hôm 13/7 có thể khiến xung đột bùng phát trở lại ở biên giới phía nam Arab Saudi, sau khi các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV từ Iran nhằm vào thủ đô Riyadh và miền đông nước này lắng xuống nhờ lệnh ngừng bắn hồi tháng 4.
Do có diện tích lớn hơn nhiều so với các quốc gia vùng Vịnh khác, Arab Saudi ít bị xung đột Trung Đông gây ảnh hưởng. Nước này có thể tiếp tục xuất khẩu dầu mỏ thông qua đường ống nối từ miền đông sang bờ biển phía tây giáp với biển Đỏ, không phải sử dụng eo biển Hormuz.
Dù vậy, một cuộc xung đột lớn với Houthi, lực lượng từng tấn công tàu hàng đi qua biển Đỏ, sẽ khiến lợi thế này của Arab Saudi bị đe dọa, theo Reuters.
