Lựa chọn thực phẩm hợp lý, kiểm soát đường, muối, chất béo và đảm bảo đủ nước là những yếu tố cốt lõi giúp bảo vệ gan, thận và tim mạch, đặc biệt ở người có bệnh nền.
Theo thạc sĩ – bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, lựa chọn thực phẩm không phù hợp vào mùa nóng có thể dẫn đến tăng đường huyết nhanh, gia tăng gánh nặng chuyển hóa cho hệ tim mạch. Do đó cần lưu ý:
Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp – trung bình, giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt (ổi, táo, bưởi, thanh long), giúp làm chậm hấp thu glucose (đường) và ổn định đường huyết.
Hạn chế đồ uống có đường tự do (nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai). Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lượng đường tự do nên nhỏ hơn 10% tổng năng lượng/ngày, tốt nhất ít hơn 5%.
Bổ sung đủ nước, ưu tiên nước lọc. Mất nước trong mùa nóng có thể làm tăng độ cô đặc máu, ảnh hưởng đến huyết áp và chức năng tim mạch.
Kết hợp trái cây với đạm hoặc chất béo lành mạnh (ví dụ sữa chua không đường, hạt), giúp giảm tốc độ hấp thu đường.
Tránh quan niệm “ăn càng nhiều trái cây càng tốt”, vì đường tự nhiên (fructose) nếu tiêu thụ quá mức vẫn góp phần gây rối loạn chuyển hóa.
Bác sĩ Tố Hi cho biết, trên thực tế, gan và thận đã có chức năng thải độc tự nhiên; chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ và giảm gánh nặng chuyển hóa, chứ không “thải độc” theo nghĩa trực tiếp. Một số nhóm thực phẩm có lợi gồm:
Rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ: Rau dền, cải xanh, bầu, bí, mướp… giúp hỗ trợ tiêu hóa và giảm áp lực chuyển hóa. Người bệnh thận mạn cần chú ý kiểm soát lượng kali theo khuyến cáo từ bác sĩ.
Trái cây giàu nước, ít đường: Dưa hấu, bưởi, cam, thanh long giúp bổ sung nước và điện giải, hỗ trợ chức năng thận. Tuy nhiên cần kiểm soát khẩu phần ở người bị tiểu đường.
Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Cà chua, cà rốt, củ dền, các loại đậu… giúp giảm stress oxy hóa – một yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ và tim mạch.
Thực phẩm dễ tiêu, giàu nước: Canh, súp, cháo loãng giúp cơ thể hấp thu tốt hơn trong điều kiện nóng, giảm gánh nặng tiêu hóa.
“Trong mùa nắng nóng, các phương pháp chế biến đơn giản, ít dầu mỡ như luộc, hấp, nấu canh hoặc hầm nhẹ thường được ưu tiên vì giúp giữ được dinh dưỡng tự nhiên của thực phẩm, hạn chế chất béo bão hòa và giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan, thận, tim mạch. Nên hạn chế các món chiên, xào nhiều dầu, món quá mặn hoặc nhiều gia vị, vì có thể làm tăng áp lực lên gan, thận và mạch máu”, bác sĩ Tố Hi khuyên.
Từ đó, bác sĩ gợi ý các món ăn phù hợp mà mọi người có thể nấu tại nhà:
Canh bí xanh nấu tôm hoặc thịt nạc: Bí xanh giàu nước, ít năng lượng, hỗ trợ cân bằng dịch và giảm tải chuyển hóa; việc kết hợp đạm nạc cũng giúp đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng mà không làm tăng gánh nặng cho tim mạch.
Cá hấp gừng hoặc cá hấp rau củ: Cá cung cấp đạm chất lượng cao; các loại cá béo còn giàu omega-3, có lợi cho tim mạch (theo khuyến cáo của Hội Tim mạch châu Âu – ESC). Phương pháp hấp còn giúp hạn chế dầu mỡ và bảo toàn dưỡng chất.
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030).
Trong đó, Bộ Y tế đưa ra yêu cầu về chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi và tư vấn sức khỏe toàn diện, nêu đề xuất 100% trạm y tế triển khai Nền tảng Trạm Y tế xã trước 31/12/2027.
Nền tảng Trạm Y tế xã sẽ là hệ thống thông tin thống nhất trên toàn quốc, phục vụ việc tạo lập, cập nhật dữ liệu sức khỏe cá nhân ngay từ tuyến y tế cơ sở. Hệ thống cũng sẽ quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, sổ sức khỏe điện tử và kết nối với các nền tảng khác để đáp ứng yêu cầu quản lý đặc thù của từng địa phương.
Dự thảo dự kiến triển khai đồng bộ Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID và Hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân. Người dân khi đi khám sẽ sử dụng Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID, không phải cung cấp lại thông tin hành chính, tiền sử bệnh tật hay lịch sử khám chữa bệnh đã được cập nhật trong hệ thống. Hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ được quản lý theo vòng đời của mỗi người dân.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng dịch vụ tư vấn khám chữa bệnh từ xa. Người dân có thể gửi yêu cầu tư vấn sức khỏe qua nền tảng số, được cán bộ y tế hướng dẫn chăm sóc tại nhà, theo dõi bệnh mạn tính hoặc tư vấn sử dụng dịch vụ y tế phù hợp.
Dự thảo cũng định hướng triển khai mô hình bác sĩ gia đình gắn với hồ sơ sức khỏe điện tử và nền tảng tư vấn khám, chữa bệnh từ xa, từng bước hiện thực hóa sáng kiến "mỗi người dân có một bác sĩ" theo Quyết định 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Theo đó, người dân sẽ được quản lý sức khỏe liên tục thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, ưu tiên các nhóm như người cao tuổi, người mắc bệnh không lây nhiễm, phụ nữ mang thai, trẻ em, người khuyết tật và người sau điều trị nội trú.
Dự thảo khuyến khích ứng dụng các thiết bị y tế thông minh và thiết bị theo dõi sức khỏe từ xa để cập nhật các chỉ số sức khỏe vào hồ sơ điện tử. Trên cơ sở đó, cán bộ y tế có thể theo dõi, cảnh báo sớm nguy cơ, tư vấn chăm sóc sức khỏe tại nhà và hướng dẫn người dân đến cơ sở khám chữa bệnh hoặc chuyển tuyến khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm bảo đảm hạ tầng công nghệ thông tin cho toàn bộ trạm y tế xã, phường, đặc khu.
Theo lộ trình, việc đầu tư hạ tầng phải hoàn thành trước ngày 30/9/2027. Sau đó, toàn bộ trạm y tế cấp xã phải triển khai Nền tảng Trạm Y tế xã trước ngày 31/12/2027.
Các ca nhiễm được ghi nhận tại 9 trên tổng số 16 vùng của cả nước, tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung và miền Nam gồm: Metropolitana (vùng thủ đô), O'Higgins, Maule, Ñuble, Bío Bío, La Araucanía, Los Ríos, Los Lagos và Aysén.
Hãng thông tấn EFE dẫn số liệu từ Bộ Y tế cho hay năm 2025, Chile ghi nhận 44 ca mắc và 8 ca tử vong, với tỷ lệ tử vong là 18%. Các dữ liệu dịch tễ học công cộng cho thấy trong giai đoạn 5 năm từ 2020 đến 2024, mỗi năm nước này có từ 30 đến 70 ca nhiễm, với tỷ lệ tử vong trung bình trong giai đoạn này là 26%.
Bộ Y tế Chile nhận định: "Tỷ lệ tử vong tăng cao trong năm nay có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe riêng của từng bệnh nhân và tính thời điểm trong việc chẩn đoán. Điều này càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đi khám bác sĩ ngay khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào".
Biến thể Andes, một trong những chủng nguy hiểm nhất có khả năng lây truyền từ người sang người, hiện chiếm ưu thế tại Chile và Argentina. Đây cũng là khu vực khởi hành của tàu du lịch MV Hondius vào ngày 1/4 vừa qua, nơi vừa ghi nhận một đợt bùng phát Hantavirus khiến 8 người nhiễm, trong đó có 3 ca tử vong.
Loại virus này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng về tim mạch và hô hấp. Vật chủ trung gian truyền bệnh là loài chuột đuôi dài, một loài động vật chủ yếu sinh sống ở các khu rừng ẩm ướt phía Nam Chile và Argentina. Hầu hết ca bệnh tại Chile thường được ghi nhận vào mùa hè. Bệnh lây truyền trực tiếp từ động vật sang người thông qua việc hít phải các hạt virus có trong phân, nước tiểu và nước bọt của loài gặm nhấm.
Bộ Y tế cho biết thêm trường hợp lây nhiễm từ người sang người cuối cùng được ghi nhận tại đây là từ năm 2019 và đó là một tình huống đơn lẻ đã được kiểm soát. Cơ quan này cũng đã duy trì tình trạng cảnh báo y tế trên toàn quốc kể từ tháng 1 vừa qua.
Theo một trong những giả thuyết của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khả năng hành khách trong số 8 người trên tàu du lịch đã bị nhiễm bệnh tại Argentina trước khi lên tàu. Chính phủ Argentina đang điều tra liệu hai người đầu tiên xuất hiện triệu chứng trên tàu có bị lây nhiễm từ đất liền hay không. Đó là một cặp vợ chồng người Hà Lan (cả hai đều đã tử vong) sau khi dành 4 tháng du lịch qua các nước Argentina, Chile và Uruguay.
Tuy nhiên, Bộ Y tế Chile khẳng định: "Hiện tại chưa có bằng chứng nào cho thấy các ca bệnh xác nhận từ tàu du lịch từng đi qua lãnh thổ Chile". Cơ quan này cũng cho biết thêm: "Trung tâm Liên lạc Quốc gia thuộc Bộ Y tế đã yêu cầu WHO cung cấp thêm thông tin về vấn đề này theo Điều lệ Y tế Quốc tế".
Nhiều cha mẹ từng nghe một lời khuyên quen thuộc như trẻ dùng sữa công thức có thể no lâu hơn, ngủ dài hơn, còn trẻ bú mẹ dễ tỉnh giấc vì sữa mẹ được tiêu hóa nhanh.
Một nghiên cứu quy mô lớn tại Nhật vừa đưa ra kết quả theo hướng ngược lại, góp thêm bằng chứng làm giảm nỗi lo trẻ bú mẹ sẽ ngủ ít hơn.
Nghiên cứu do nhóm chuyên gia Đại học Toyama thực hiện, công bố trên tạp chí European Journal of Clinical Nutrition, đã phân tích dữ liệu từ 82.918 cặp mẹ con trong Nghiên cứu Trẻ em và Môi trường Nhật.
Đây là một nghiên cứu thuần tập sinh sản lớn, theo dõi sức khỏe mẹ và trẻ trong thời gian dài.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, sau đó ăn bổ sung phù hợp và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Dù vậy, trong thực tế, không ít phụ huynh vẫn băn khoăn rằng trẻ bú mẹ có thể ngủ ngắn hơn trẻ dùng sữa công thức.
Bà Yuri Nakagawa - nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành y sinh và y học lâm sàng tại Trường Sau đại học Y và Dược (Đại học Toyama), đồng thời là tác giả đầu tiên của nghiên cứu - cho biết nhóm muốn cung cấp thêm bằng chứng để làm rõ quan niệm phổ biến này.
Trong nghiên cứu, trẻ được chia thành 4 nhóm dựa trên cách nuôi dưỡng trong 6 tháng đầu đời: chỉ dùng sữa công thức, bú mẹ dưới 6 tháng, bú mẹ đủ 6 tháng có kết hợp sữa công thức và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng. Khi trẻ tròn 1 tuổi, cha mẹ báo cáo tổng thời lượng ngủ của con trong ngày.
Nhóm nghiên cứu dùng mốc dưới 11 giờ mỗi ngày để xác định tình trạng ngủ ngắn, dựa theo khuyến nghị của Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Mỹ dành cho trẻ nhỏ.
Kết quả cho thấy nhóm trẻ chỉ dùng sữa công thức có tỉ lệ ngủ ngắn cao nhất, ở mức 12,2%. Tỉ lệ này giảm còn 10,2% ở nhóm bú mẹ dưới 6 tháng, 9,7% ở nhóm bú mẹ đủ 6 tháng có bổ sung sữa công thức và 8,8% ở nhóm bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
Sau khi điều chỉnh nhiều yếu tố có thể tác động từ mẹ, trẻ và môi trường sống, nhóm nghiên cứu ghi nhận trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu có khả năng rơi vào nhóm ngủ ngắn thấp hơn khoảng 23% so với trẻ chỉ dùng sữa công thức.
Các nhóm có bú mẹ, kể cả bú mẹ kết hợp sữa công thức, đều có nguy cơ ngủ ngắn thấp hơn nhóm chỉ dùng sữa công thức.
Theo bà Nakagawa, kết quả này có thể giúp trấn an các gia đình trước nhận thức phổ biến rằng trẻ bú mẹ ngủ ít hơn vì sữa mẹ được tiêu hóa nhanh hơn. Những lo ngại như vậy, theo nhóm nghiên cứu, không nên khiến cha mẹ nản lòng khi cân nhắc nuôi con bằng sữa mẹ.
Các tác giả cũng đưa ra một số giả thuyết để giải thích mối liên hệ trên. Sữa mẹ không có thành phần cố định trong cả ngày. Vào ban đêm, sữa mẹ có thể chứa nhiều melatonin hơn, loại hormone liên quan đến cảm giác buồn ngủ và nhịp thức - ngủ.
Sữa mẹ cũng chứa tryptophan, một axit amin tham gia vào quá trình tạo melatonin.
Một khả năng khác nằm ở hệ vi sinh đường ruột. Việc bú mẹ có thể hỗ trợ hình thành hệ vi sinh đường ruột khác biệt ở trẻ. Thông qua trục ruột - não, mạng lưới liên lạc giữa đường ruột và não bộ, sự khác biệt này có thể liên quan đến cách trẻ phát triển nhịp sinh học và chất lượng giấc ngủ.
Dù vậy, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh cần thận trọng khi diễn giải kết quả. Đây là nghiên cứu quan sát, dữ liệu về giấc ngủ và cách nuôi dưỡng trẻ dựa trên báo cáo của cha mẹ.
Vì vậy, nghiên cứu cho thấy mối liên hệ đáng chú ý giữa bú mẹ và thời lượng ngủ khi trẻ lên 1 tuổi, nhưng chưa đủ để khẳng định sữa mẹ trực tiếp làm trẻ ngủ dài hơn.
GS danh dự Hidekuni Inadera, Trung tâm khu vực Toyama của Nghiên cứu Trẻ em và Môi trường Nhật, cho biết nhóm nghiên cứu muốn tiếp tục theo dõi tác động dài hơn của cách nuôi dưỡng đầu đời, trong đó có giấc ngủ của trẻ ở giai đoạn 2-3 tuổi.
