“Tiên lượng của bệnh nhân nguy kịch trong khi ngoài cửa phòng có mẹ và anh trai bệnh nhân chờ tôi bằng ánh mắt lo lắng”, bác sĩ Hà nhớ lại hôm 21/4.
Bác sĩ Hà quyết định không đọc thẳng các con số cho người nhà bệnh nhân. Thay vào đó, anh mời cả gia đình vào một căn phòng riêng và bắt đầu giải thích từng phần, “đúng nhưng không đột ngột”. Hai tháng sau, bệnh nhân vẫn đang chiến đấu với di chứng. Nhưng gia đình, nhờ được chuẩn bị tâm lý từ những ngày đầu, vẫn đứng vững bên cạnh bệnh nhân và êkíp điều trị.
“Cuộc chiến khó khăn nhất không chỉ nằm ở phác đồ điều trị, mà là giây phút đối diện với nỗi đau của người thân bệnh nhân”, chuyên gia chia sẻ.
Trong y học, kỹ năng thông báo tin xấu cho bệnh nhân và gia đình, được gọi là “breaking bad news”, từ lâu đã được xem là một năng lực lâm sàng riêng biệt, không kém phần quan trọng so với chẩn đoán hay phẫu thuật. Giáo sư Stewart Dunn, chuyên gia Y học Tâm lý tại Trường Y Sydney, Bệnh viện Royal North Shore, ước tính một bác sĩ chuyên khoa ung thư sẽ thông báo khoảng 20.000 tin xấu trong suốt sự nghiệp. Hành động đó có thể đẩy nhịp tim người thông báo lên tới 168 lần mỗi phút, hơn gấp đôi mức bình thường.
Tại Việt Nam, áp lực đó diễn ra thầm lặng hơn, và phần lớn bác sĩ phải tự tìm cách ứng phó. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, một nghịch lý phổ biến trong thực hành lâm sàng là bác sĩ có xu hướng thổi phồng rủi ro để bảo vệ bản thân trước khiếu kiện.
Câu nói quen thuộc kiểu “ca này chỉ còn 1% hy vọng, nhưng nếu gia đình quyết tâm chúng tôi vẫn làm” được sử dụng như một lá chắn pháp lý. Nếu bệnh nhân tử vong, bác sĩ đã cảnh báo trước. Nếu bệnh nhân sống, bác sĩ thành “bàn tay vàng”. Song, hệ quả là nhiều gia đình khi nghe tỷ lệ thành công chỉ 1 đến 10% đã chọn đưa người thân về nhà. Cơ hội điều trị mất đi không phải vì bệnh, mà vì cách truyền đạt.
Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, bác sĩ Hiếu dựa vào dữ liệu thực tế từ hệ thống bệnh án điện tử mà bệnh viện triển khai gần 5 năm nay. Thay vì trích dẫn số liệu y văn, ông nói thẳng từ kết quả của chính mình: “Trong 5 năm qua, tôi đã bít dù ống động mạch cho 200 ca và chỉ có một ca gặp biến chứng rơi dụng cụ. Tỷ lệ biến chứng của tôi là 0,5%”. Cách nói đó vừa chính xác, vừa cụ thể, vừa tạo được niềm tin thực sự.
Trên thế giới, các trung tâm y tế lớn chuẩn hóa quy trình này qua mô hình SPIKES, gồm 6 bước là tạo không gian riêng tư, tìm hiểu mức độ hiểu biết của gia đình, hỏi xem họ muốn biết bao nhiêu, cung cấp thông tin chia nhỏ theo từng phần, phản hồi cảm xúc và cuối cùng cùng lập kế hoạch hành động. Mô hình này được thiết kế để giảm sốc, không phải để che giấu sự thật.
Bác sĩ Hà áp dụng tinh thần đó theo cách riêng. Trước mỗi ca nặng, anh dành thời gian đọc kỹ hồ sơ bệnh nhân, không chỉ về mặt y khoa mà cả gia cảnh, tính cách, hoàn cảnh sống. Với người trẻ, nguy cơ tàn phế là một cú sốc tâm lý đặc biệt nặng nề, cần được tiếp cận khác với bệnh nhân lớn tuổi. Anh chủ động tập hợp toàn bộ người thân vào một buổi giải thích duy nhất, thay vì thông báo lẻ tẻ gây nhiễu thông tin.
“Thông tin đưa ra phải chính xác tuyệt đối về chuyên môn, nhưng cách truyền đạt phải thật sự nhẹ nhàng, từ tốn”, bác sĩ nói.
Sự chuẩn bị tâm lý đó có thể tạo ra khác biệt rõ rệt ngay cả khi kết cục tồi tệ nhất xảy ra. Một bệnh nhân nam 30 tuổi nhập viện sau cơn đau đầu đột ngột, nhanh chóng rơi vào hôn mê do vỡ túi phình mạch. Từ lúc nhập viện đến khi tử vong chỉ vỏn vẹn ba tiếng. Trong suốt khoảng thời gian đó, êkíp liên tục trấn an người vợ và giải thích từng diễn biến. Khi chồng mất, người phụ nữ không kích động, không la hét. Chị bám vào tay bác sĩ, xin được vào ICU nhìn mặt chồng lần cuối.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, tiếp cận theo hướng ngôn ngữ. Anh hạn chế tối đa các từ có thể gây sốc trực tiếp như “ung thư”, “di căn”, “tiên lượng xấu”, thay vào đó chia thông tin theo từng nấc cảm xúc, tùy khả năng tiếp nhận của từng người. Anh cũng luôn dẫn chứng các trường hợp phục hồi có thực để giữ cho hy vọng không tắt hoàn toàn.
“Tin xấu không đơn giản là một lời nói. Đó là lời cam kết đồng hành”, anh nói.
Với bác sĩ Hà, người đang theo dõi nữ bệnh nhân 26 tuổi qua từng tuần điều trị, ranh giới giữa thông báo y khoa và đồng hành tâm lý ngày càng mờ đi. Anh hiểu rằng mình là điểm tựa cuối cùng mà gia đình bệnh nhân bám vào.
“Vai trò của người thầy thuốc không chỉ dừng lại ở tấm áo blouse trắng, mà còn là người soi đường, tiếp sức giúp cả bệnh nhân và gia đình bước qua những ngày giông bão nhất”, bác sĩ Hà tâm sự.
Theo đó, công ty này bị xử phạt đối với các hành vi vi phạm phát sinh từ hoạt động của Chi nhánh Công ty TNHH Kotrans tại Hà Nội. Tổng số tiền phạt là 147,5 triệu đồng.
Cụ thể, công ty đã kinh doanh sản phẩm mỹ phẩm VT Reti-a Reedle Shot 700 có nhãn không ghi đầy đủ các nội dung bắt buộc theo quy định. Giá trị hàng hóa đã bán ra thị trường của sản phẩm này là hơn 96,5 triệu đồng. Với hành vi này, doanh nghiệp bị xử phạt 22,5 triệu đồng, đồng thời nộp lại toàn bộ số tiền thu được từ việc bán hàng.
Ngoài ra, công ty còn kinh doanh 3 sản phẩm mỹ phẩm có nhãn ghi không đúng bản chất, không đúng sự thật về hàng hóa. Cụ thể gồm: Torriden Cellmazing Pore Perfecting Ampoule (tinh chất chống lão hóa), VT Cica Collagen mask (mặt nạ giấy dưỡng da), Unove Deep Damage Repair Shampoo Sweet Breeze (dầu gội đầu). Giá trị hàng hóa đã bán là hơn 353 triệu đồng.
Với hành vi này, công ty bị phạt 70 triệu đồng. Đồng thời, doanh nghiệp bị buộc thu hồi hàng hóa, ghi nhãn đúng quy định trước khi tiếp tục lưu thông trên thị trường, phải nộp lại toàn bộ số tiền thu được từ việc bán các sản phẩm.
Cục Quản lý Dược cũng xác định công ty kinh doanh 4 sản phẩm mỹ phẩm có Hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF) nhưng không đầy đủ theo quy định của pháp luật. Các sản phẩm vi phạm gồm COSRX The Retinol 0.5 Oil, SKINFOOD Yuja C Dark Spot Clear Cream, SKINFOOD Black Cherry Retinol 0.1 Eye Cream, Paparecipe Collagen Peptide Serum.
Công ty bị xử phạt 55 triệu đồng đối với nhóm vi phạm này. Đồng thời, Cục cũng yêu cầu thu hồi và tiêu hủy toàn bộ các sản phẩm vi phạm.
Tuy nhiên, mỗi loại hình tập luyện lại cần cách bổ sung dinh dưỡng khác nhau để đạt hiệu quả tốt nhất, theo trang sức khỏe health.
Bà Kimberley Rose-Francis, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết mục tiêu chính của các bài tập sức mạnh và nâng tạ là phát triển cơ bắp.
Carb giúp cơ thể có năng lượng để hoàn thành buổi tập, trong khi protein cung cấp các axit amin cần thiết để sửa chữa và tái tạo mô cơ sau vận động.
Trước buổi tập, người tập nên ăn một bữa cân bằng gồm carb, protein và chất béo lành mạnh. Trường hợp không có thời gian cho bữa chính, một bữa phụ giàu carb vẫn giúp cơ thể duy trì năng lượng.
Bà Rose-Francis khuyến nghị nên ăn bữa chính trước khi tập từ 2 đến 4 giờ hoặc ăn nhẹ khoảng 1 giờ trước khi bắt đầu.
Carb là nguồn năng lượng chính của cơ thể nên đặc biệt quan trọng đối với các bài tập sức bền như chạy bộ và đạp xe.
Theo bà Rose-Francis, cơ bắp có thể sử dụng chất béo, protein hoặc carb để tạo năng lượng. Tuy nhiên, việc bổ sung thực phẩm giàu carb trước khi tập sức bền giúp cải thiện hiệu suất vận động.
Bà Michelle Routhenstein, chuyên gia dinh dưỡng tim mạch dự phòng và chuyên gia giáo dục bệnh tiểu đường tại Mỹ, cho biết người tập nên chọn các loại carb dễ tiêu hóa, kết hợp với một lượng nhỏ protein. Thực phẩm chứa quá nhiều chất béo hoặc chất xơ có thể gây khó chịu cho dạ dày khi vận động.
Một bữa phụ giàu carb từ 30 đến 60 phút trước khi tập có thể giúp cơ thể nhanh chóng được tiếp thêm năng lượng.
Các bài tập cường độ cao như HIIT đòi hỏi cơ thể duy trì năng lượng liên tục và tạo ra những đợt vận động mạnh trong thời gian ngắn.
Theo bà Routhenstein, carb cung cấp nguồn năng lượng nhanh, còn protein hỗ trợ phục hồi cơ bắp sau khi tập.
Bà Rose-Francis cho biết cơ thể mất nước và nhiều khoáng chất quan trọng như natri, kali, canxi và magie trong quá trình tập HIIT. Vì vậy, người tập cần uống đủ nước và bổ sung thực phẩm chứa các khoáng chất này.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn trước buổi tập từ 1 đến 3 giờ tùy theo lượng thức ăn của từng bữa.
Yoga, Pilates và các bài tập cường độ thấp không yêu cầu một bữa ăn trước khi tập.
Theo bà Routhenstein, một bữa phụ đơn giản có thể giúp cơ thể có thêm năng lượng mà không tạo cảm giác nặng bụng khi vận động.
Bệnh viện Tim mạch Lục Thành vừa tiếp nhận một bệnh nhân nữ 23 tuổi trong tình trạng suy nhược nghiêm trọng. Với chiều cao 1,7 m, cô gái này hiện chỉ nặng 44 kg. Trước đó, từ mức cân nặng 55 kg - con số lý tưởng trong mắt nhiều người, cô đã tự ý tiêm các loại "kim giảm cân" (thuốc giảm cân dạng tiêm) đang gây sốt trên mạng xã hội để theo đuổi thân hình "người giấy". Chỉ trong vòng 2 tháng, cô sụt tới 11 kg, khiến cơ thể biến dạng và mất kinh nguyệt.
Bác sĩ Ngô Nghiên, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng của bệnh viện, cho biết kết quả phân tích thành phần cơ thể của bệnh nhân khiến đội ngũ y tế phải giật mình. Tổng lượng mỡ toàn thân của cô gái chỉ còn khoảng 8 kg, trong khi mức trung bình khỏe mạnh ở phụ nữ trưởng thành dao động từ 11 đến 16 kg.
Bên cạnh việc thiếu hụt mỡ trầm trọng, tình trạng mất cơ (muscle wasting) diễn ra nặng nề khiến các chức năng cơ bản của cơ thể gần như sụp đổ. Việc nhịn ăn cực đoan kết hợp với lạm dụng thuốc trong thời gian dài không chỉ khiến cô luôn trong trạng thái kiệt sức mà còn dẫn đến rối loạn nội tiết tố nghiêm trọng, biểu hiện rõ nhất là tình trạng mất kinh kéo dài.
Đáng ngại hơn, bác sĩ Ngô Nghiên chỉ ra rằng ngay cả khi cơ thể đã phát ra những tín hiệu cầu cứu khẩn cấp, cô gái vẫn khăng khăng cho rằng mình "chưa đủ gầy". Đây là dấu hiệu điển hình của việc giảm cân không lành mạnh, thậm chí đã chớm sang hội chứng Mặc cảm ngoại hình (Body Dysmorphic Disorder). Ở trạng thái này, người bệnh có nhận thức sai lệch về ngoại hình của bản thân, không thể đánh giá khách quan về cân nặng và vẻ ngoài.
Bác sĩ Ngô đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng việc giảm cân phải dựa trên cơ sở khoa học. Người dân tuyệt đối không được chạy theo trào lưu, tự ý sử dụng các loại thuốc hoặc tiêm các hoạt chất giảm cân khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
"Giảm cân cực đoan không mang lại vẻ đẹp khỏe mạnh mà chỉ dẫn đến những tổn thương không thể đảo ngược như loãng xương, suy giảm chức năng sinh sản và rối loạn chuyển hóa", bác sĩ Ngô nhấn mạnh.
Hiện tại, cô gái phải điều trị cả về dinh dưỡng lẫn tâm lý tại bệnh viện. Tuy nhiên, hành trình hồi phục được dự báo sẽ còn rất gian nan.
Sự việc làm bùng nổ những cuộc thảo luận gay gắt trên các nền tảng mạng xã hội tại Trung Quốc. Nhiều cư dân mạng bày tỏ sự xót xa: "Gầy không đồng nghĩa với đẹp, khỏe mạnh mới là số một", "Gầy mà không do vận động chỉ là một trạng thái bệnh lý", "Xin đừng tạo thêm áp lực về hình thể cho phụ nữ nữa".
