Với kỳ thi có tính cạnh tranh căng thẳng như kỳ thi vào lớp 10, yếu tố tâm lý và kỹ năng trong quá trình làm bài được đánh giá là rất quan trọng và đôi khi giúp thí sinh chiến thắng trong cuộc cạnh tranh giữa những học sinh (HS) có năng lực học tập tương đồng.
Thầy Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội), nhắc nhở: "Khi nhận đề, các em không vội làm bài ngay mà cần bình tĩnh đọc kỹ một hai lượt tổng thể cả đề, tư duy và ghi nhanh ra giấy nháp những tự lưu ý của bản thân về từng câu hỏi". Theo thầy Cường, thường thì đề thi cũng đã sắp xếp thứ tự các nội dung từ dễ đến khó. Sau khi làm những câu hỏi dễ thì thực hiện làm các câu hỏi khó mang tính phân loại. HS cần có chiến lược cho các câu này về thời gian, quá 8 - 10 phút không có ý tưởng cần chuyển câu hỏi khác. Trong trường hợp không làm được cả câu, cần bóc tách các ý của câu hỏi để được điểm.
Khi còn 15 phút nữa là hết giờ làm bài, nếu HS không thể làm được tiếp các câu hỏi khó thì dành thời gian đó để kiểm tra lại toàn bộ bài làm. HS cần kiểm tra kết quả các câu hỏi độc lập ra ngoài nháp. Câu nào thấy sai, gạch trước bằng bút chì, kiểm tra kỹ thì mới gạch bỏ bằng bút mực và sửa, tránh trường hợp gạch phần đúng mà không có cơ hội sửa lại. Trước khi nộp bài, cần kiểm tra kỹ thông tin của mình trên tờ giấy thi như họ và tên, ngày sinh, số báo danh, số tờ giấy thi.
Cụ thể hơn, với môn toán trong buổi thi sáng 31.5, cô Lê Thị Hương, giáo viên Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội), căn dặn dành thời gian để kiểm tra lại một lần nữa đáp án để tránh sai sót đáng tiếc rất quan trọng. Theo kinh nghiệm của cô Hương, HS thường bị mất điểm ở các phần như: sai điều kiện của ẩn, thiếu đơn vị, viết sai tên điểm, suy luận thiếu căn cứ, chưa đọc kỹ đề dẫn đến vẽ hình sai…
Cô Nguyễn Thu Thủy, giáo viên Trường THCS Lê Ngọc Hân (Hà Nội), chia sẻ: Nhiều HS chỉ làm bài thi một môn chưa tốt đã mất tinh thần cho những môn sau. Những lúc đó, bố mẹ hãy là người ở bên cạnh để động viên con tiếp tục. Một bài thi không được phép lấy hết tinh thần của cả một hành trình. Môn đã thi xong thì hãy khép nó lại, phía trước vẫn cần một tâm thế vững vàng và bố mẹ hãy trao cho con điều đó.
Cha mẹ cũng cần giúp con hiểu rằng: "Điểm số rất quan trọng, nhưng con còn quan trọng hơn điểm số". Câu nói này, theo cô Thủy, không phải để con xem nhẹ kết quả mà để biết rằng giá trị của con không nằm ở một bài thi. Kỳ thi quan trọng, nhưng sức khỏe, tinh thần, sự cố gắng và hành trình trưởng thành của con cũng quan trọng không kém. Một đứa trẻ biết mình được yêu thương cả khi chưa hoàn hảo sẽ không vì thế mà lười đi, ngược lại, con có thêm sức mạnh để cố gắng, từ đó tốt hơn. Đừng đặt thêm gánh nặng lên vai con, hãy đặt vào đó một niềm tin vừa đủ và nếu có thể hãy nói với con một câu thật đời, thật gần gũi, thật tình cảm: "Thi xong dù thế nào, bố mẹ cũng ở đây và mình sẽ về nhà nghỉ ngơi, con nhé!".
Theo cô Thủy, mỗi HS đều cần được biết rằng sau cánh cửa phòng thi vẫn có một gia đình, một nơi để trở về và có những người luôn thương yêu, mong chờ mình hơn mọi điểm số. Còn thầy Nguyễn Cao Cường thì khuyên HS sau mỗi buổi thi, cần dành thời gian nghỉ ngơi, chuẩn bị cho buổi thi sau.
Theo thống kê của Sở GD-ĐT Hà Nội, 615 thí sinh vắng mặt trong buổi làm thủ tục thi lớp 10 sáng 29.5, nhiều hơn 120 em so với năm ngoái. Trước đó, trong khoảng 147.000 HS lớp 9 xét tốt nghiệp năm nay, chỉ có gần 125.000 em đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Sở GD-ĐT nhận định điều đó đồng nghĩa với việc khoảng 17.000 HS đã chủ động lựa chọn hướng đi khác như học nghề, học trường tư thục hoặc giáo dục thường xuyên. Thực tế này cho thấy, nhận thức của một bộ phận phụ huynh, HS đang dần thay đổi, khi trường công lập không còn là con đường duy nhất dẫn tới tương lai.
TP.HCM đã nêu dự kiến xây dựng phương án mở rộng xét tuyển học bạ vào lớp 10 từ năm học 2026 - 2027, hướng tới lộ trình phổ cập bậc THPT và bỏ dần kỳ thi tuyển sinh. Mục tiêu của định hướng này là giảm áp lực học tập và thi cử nặng nề cho HS. Hà Nội, nơi áp lực của kỳ thi này căng thẳng nhất, chưa nêu phương án nào giảm tải mạnh mẽ cho kỳ thi năm tới.
Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học tâm lý - giáo dục VN, cho rằng để nhanh chóng đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập của người dân trong bối cảnh quy mô HS tăng nhanh là điều không dễ dàng. Theo ông, Hà Nội không thiếu chỗ học, vấn đề là người dân vẫn tập trung vào mục tiêu con phải học trường công lập. Chính điều đó tạo ra "cơn sốt" vào lớp 10 công lập nhiều năm nay. Đây là câu chuyện không thể giải quyết ngay trong một sớm một chiều, nhưng nếu thành phố có giải pháp đúng và kiên trì thực hiện trong một số năm thì hoàn toàn có thể từng bước tháo gỡ.
Ông Lâm cho rằng cần nhìn nhận áp lực giáo dục một cách toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào kỳ thi lớp 10 trường THPT công lập. Chẳng hạn, tại các khu công nghiệp, khu đông lao động, hệ thống trường học đã đáp ứng đủ nhu cầu học tập của con em công nhân hay chưa? Hay với HS khuyết tật, số lượng trường chuyên biệt hiện vẫn rất hạn chế. Đây cũng là những vấn đề cần được quan tâm trong bài toán công bằng giáo dục. "Điều quan trọng là cả người dân và cơ quan quản lý đều cần thay đổi cách tiếp cận. Mục tiêu không chỉ là vào được trường công, mà phải là bảo đảm mọi HS đều có môi trường học tập phù hợp để phát triển năng lực, phẩm chất của mình", tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm nói.
Tiến sĩ Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông VN, nêu quan điểm: Giảm áp lực thi vào lớp 10 không chỉ là giảm một kỳ thi, mà còn là thay đổi tư duy về giáo dục, hướng nghiệp và cơ hội phát triển của mỗi HS. Theo ông, mô hình THPT nghề mở ra triển vọng nghề nghiệp rộng hơn cho nhiều HS. Trong khi đó, nếu cố theo học THPT nhưng không đủ năng lực cạnh tranh vào các trường đại học chất lượng cao, nhiều em có thể phải theo học các trường chất lượng thấp vừa phải, cơ hội việc làm hạn chế, cuối cùng vẫn phải làm những công việc giản đơn hoặc lao động phổ thông.
Ông Ân đề xuất Bộ GD-ĐT cần tập trung xây dựng hệ thống trường THPT nghề hiện đại, đồng bộ về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên, đủ sức hấp dẫn đối với HS 14 - 15 tuổi. Đồng thời, cần rút ngắn giai đoạn chuyển tiếp để sớm đưa chất lượng giáo dục THPT nghề tiệm cận chuẩn khu vực và quốc tế.
Đại diện lãnh đạo Sở GD-ĐT Hà Nội cũng nêu thực tế, việc giải quyết bài toán quá tải trong tuyển sinh cần sự kết hợp đồng bộ giữa quy hoạch dài hạn, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới công tác tư vấn, phân luồng. Đây là hướng đi cần thiết để bảo đảm sự phát triển bền vững của giáo dục thủ đô trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ.
Vị này cũng bày tỏ lo ngại nếu xét tuyển trong bối cảnh nhiều trường top trên vẫn có tỷ lệ chọi căng thẳng như hiện nay thì sẽ khó mang lại kết quả chính xác, công bằng.
Thời gian tới, sở GD-ĐT sẽ tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng quy mô trường lớp, tăng cường xây mới và bổ sung các điều kiện dạy và học, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của HS. Cạnh đó, sẽ triển khai nhiều giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các khu vực. Đồng thời, ngành sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các trường THPT ngoài công lập phát triển, qua đó mở rộng thêm cơ hội học tập cho HS.
Tin Gốc: Thanh Niên
