Tôi sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Tây Đô (Cần Thơ), ở một vùng quê cách xa sự nhộn nhịp của trung tâm thành phố đến 50km.
Con đường học vấn của tôi đứt gánh giữa chừng khi mới lên lớp 6. Không phải vì tôi không thể tiếp thu bài vở, mà vì tôi không thể chịu đựng nổi những lời trêu chọc ác ý từ bạn bè. Họ gọi tôi là “khùng”, là kẻ bất bình thường.
Tôi bỏ học, thu mình lại trong bốn bức tường, ngày qua ngày lầm lũi phụ giúp gia đình những công việc vặt vãnh không tên. Tương lai của tôi lúc đó mờ mịt và u tối, giống hệt như cái cách bà con lối xóm vẫn thường tặc lưỡi khi nhắc về những đứa trẻ khiếm khuyết.
Nhưng cuộc đời đã cho tôi một trang mới từ một chuyến đi truyền thông của Hội Người khuyết tật về tận xã. Hôm đó, cha tôi may mắn gặp được cô Lê Thái Thị Phương Thảo – Phó chủ tịch hội. Bằng sự thấu hiểu, cô không trao cho gia đình tôi một món quà từ thiện để ăn vội vàng qua ngày, mà trao một cơ hội thay đổi cuộc đời bằng lời đề nghị: “Có muốn cho em nó đi học nghề không?”.
Sự kết nối của cô và cái gật đầu của cha ngày hôm ấy đã phá vỡ bức tường định kiến giam cầm tôi suốt bao năm.
Hành trình từ một người chỉ mang vốn liếng học vấn lớp 6 đến lúc chạm tay vào nghề thiết kế đồ họa và chỉnh sửa ảnh là một chuỗi ngày đầy mồ hôi và nước mắt.
Rào cản không chỉ là cơ thể khiếm khuyết, mà còn là lỗ hổng kiến thức quá lớn.
Những ngày đầu tiếp xúc với máy tính, nhìn những dòng lệnh tiếng Anh, những công cụ cắt ghép (layer), phối màu trên phần mềm… tôi choáng ngợp và tưởng chừng như mình đang đứng trước một ngọn núi không thể vượt qua.
Đã có lúc tôi gục mặt xuống bàn, muốn bỏ cuộc vì thấy mình quá kém cỏi, cộng thêm những cơn đau nhức khi phải ngồi lâu trước màn hình.
Nhưng trong những giờ phút đen tối nhất, tôi đã không bị bỏ lại. Nhờ sự kiên nhẫn cầm tay chỉ việc của các thầy cô, sự động viên không ngừng của những người đi trước, tôi lồm cồm đứng dậy. Những đêm thức trắng tự mày mò học thêm trên mạng, học từ những video hướng dẫn nhỏ nhất, cuối cùng tôi cũng dần làm chủ được công cụ.
Tôi bắt đầu nhận được những dự án thiết kế đầu tiên, rồi tự học và dấn thân sâu hơn vào con đường Digital Marketing.
Sự nỗ lực đó đơm hoa kết trái khi tôi chính thức đảm nhiệm vai trò cộng tác viên thiết kế tại mạng lưới RTT Online – một tập thể chuyên nghiệp từng được Đài Truyền hình Việt Nam khu vực Tây Nam Bộ (VTV10) vinh danh trong phóng sự “Hành trình về dân: Thắp sáng niềm tin cho người khuyết tật”.
Tại đây, môi trường làm việc trực tuyến đã xóa nhòa mọi rào cản vật lý. Tôi không chỉ có nguồn thu nhập ổn định để tự lo cho bản thân, san sẻ gánh nặng gia đình mà còn được các trưởng nhóm và đồng nghiệp tận tình chỉ dạy.
Tôi được trực tiếp tham gia vào các chiến dịch truyền thông, tự tay thiết kế các ấn phẩm quảng cáo, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) và thực hành marketing hiện đại.
Thái độ của bà con xóm giềng cũng từ đó mà thay đổi hoàn toàn. Tôi vẫn nhớ ánh mắt ngỡ ngàng của những người từng chê cười mình khi thấy tôi không còn ru rú trong nhà, mà có thể tự mua sắm đồ đạc, phụ giúp cha mẹ bằng chính đồng tiền mình làm ra từ chiếc máy tính.
Những lời xì xầm “đồ khùng”, “gánh nặng” ngày xưa dần biến mất, thay vào đó là những cái gật đầu tôn trọng, nể phục trước một người thợ có chuyên môn đàng hoàng.
Sự công nhận ấy là món quà tinh thần lớn nhất mà tôi từng nhận được. Tôi nhận ra, nếu công nghệ số và một nghề có thể cứu rỗi cuộc đời tôi, nó cũng có thể giúp đỡ những người đồng cảnh ngộ khác.
Với vai trò là Trưởng ban vận động Chi hội Người khuyết tật huyện Cờ Đỏ hiện tại, tôi không muốn người khuyết tật quê mình chỉ dừng lại ở việc chờ đợi sự trợ cấp. Chúng tôi cần “cần câu” và một hệ sinh thái để tự câu cá.
Cùng với các cộng sự trong chi hội, chúng tôi đang triển khai dự án “Lục bình tiếp lực”. Trong dự án này, tôi vận dụng chính chuyên môn của mình để hỗ trợ bà con: không chỉ dừng ở việc dạy nghề đan tết lục bình thủ công truyền thống, tôi trực tiếp hướng dẫn hội viên cách chụp ảnh sản phẩm sao cho bắt mắt, cách thiết kế hình ảnh, sáng tạo nội dung và đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội (như Zalo, TikTok) để mở rộng đầu ra.
Tâm huyết lớn nhất của tôi hiện nay là dự án “Cờ Đỏ kết nối”. Chúng tôi đang dồn lực xây dựng một nền tảng Zalo mini app và website chuyên biệt dành riêng cho địa phương, nhằm số hóa việc phân phối nông sản, sản phẩm thủ công và đặc biệt là tạo ra một kênh kết nối việc làm linh hoạt cho người yếu thế ngay trên không gian mạng.
Cuối tháng 4, một tài khoản Douyin đăng thông báo tuyển nhân viên chăn đàn cừu 3.000 con của gia đình trên đồng cỏ rộng 2.000 ha. Yêu cầu người ứng tuyển phải là cặp vợ chồng và ở cả năm trong trang trại cách thành phố Tích Lâm Hạo Đặc khoảng 300 km.
Chủ trang trại trả mức lương 16.000 nhân dân tệ (2.350 USD)mỗi tháng cho hai người. Chế độ đãi ngộ gồm tiền ăn, chỗ ở trong lều truyền thống.
Thu nhập này cao hơn mặt bằng chung. Hiện nhân sự khu vực tư nhân ở Nội Mông nhận trung bình 5.000 nhân dân tệ mỗi tháng, trong khi khu vực công trả khoảng 10.000 nhân dân tệ.
Đơn vị tuyển dụng cho biết nhận được hàng nghìn tin nhắn ứng tuyển. Họ đã chọn 14 cặp đôi để phỏng vấn, hơn một nửa trong số này sinh sau năm 1990.
Ngày 9/5, một cặp vợ chồng 8X tại miền bắc Trung Quốc trúng tuyển và ký hợp đồng một năm.
Ông Zuo, chủ trang trại, phân công người chồng đảm nhận các công việc như chăn thả, cho ăn. Người vợ phụ trách nấu nướng, dọn dẹp.
Theo chủ trang trại, vào mùa hè, cừu tự do ăn cỏ. Vào mùa đông kéo dài gần nửa năm, nhiệt độ giảm xuống âm 40 độ C, người lao động phải cho cừu ăn hai lần mỗi ngày, lái máy nông nghiệp vận chuyển các bao thức ăn. Khu vực này thiếu hạ tầng giải trí và sóng điện thoại rất yếu.
Theo các chuyên gia, sức hút của công việc chăn cừu xuất phát từ bối cảnh thị trường lao động đang cạnh tranh khốc liệt. Năm 2026, Trung Quốc dự kiến có 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học gia nhập lực lượng lao động. Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên 16-24 tuổi dao động từ 16,1% đến 16,9% trong những tháng đầu năm, trong khi nhóm 25-29 tuổi cũng chạm mức 7,7% vào tháng 3.
Bên cạnh áp lực tìm việc, thời gian làm việc trung bình tại các doanh nghiệp hiện lên tới 48-49 giờ mỗi tuần. Thực trạng này khiến nhiều người trẻ đối mặt với tình trạng kiệt sức. Việc chấp nhận đến môi trường khắc nghiệt như thảo nguyên Nội Mông được xem là một lối thoát để tránh né áp lực chốn công sở.
Một ứng viên cho biết công việc chăm sóc gia súc khó khăn, nhất là việc đỡ đẻ cho cừu cái. "Tôi sẵn sàng chịu vất vả để kiếm tiền trả nợ, rời khỏi thành phố", ứng viên này nói.
Một gia đình sống tại Chobham, Surrey (Anh) đang gây chú ý khi đăng tuyển giúp việc chăm sóc biệt thự rộng lớn cùng 2 chú chó cưng với mức lương lên tới 50.000 bảng Anh mỗi năm (hơn 1,7 tỷ đồng).
Công việc sẽ bắt đầu từ tháng 9/2026, làm việc 40 giờ mỗi tuần từ thứ Hai đến thứ Sáu, có thể linh hoạt về thời gian.
Công việc chính bao gồm chăm sóc 2 chú chó của gia đình như dắt đi dạo, cho ăn và theo dõi sinh hoạt thường ngày. Người này cũng sẽ đảm nhận việc dọn dẹp, sắp xếp nhà cửa, giặt giũ, là ủi và quản lý tủ quần áo.
Bản mô tả công việc nhấn mạnh đây là vị trí phù hợp với người có khả năng làm việc độc lập, chủ động xử lý các công việc thường ngày.
Gia đình này có 4 người con trong độ tuổi từ 12 đến 22. Trong các kỳ nghỉ hè của trẻ, người giúp việc sẽ hỗ trợ đưa đón trẻ đến các hoạt động thể thao, dự tiệc, mua sắm, hoặc các lịch trình cá nhân khác.
Khi gia đình đi vắng, người giúp việc sẽ chịu trách nhiệm trông coi toàn bộ căn nhà cũng như chăm sóc 2 chú chó.
Theo yêu cầu, ứng viên cần có kinh nghiệm làm việc trong các hộ gia đình, khả năng tự quản lý công việc hiệu quả, kinh nghiệm lái xe tốt, sử dụng tiếng Anh lưu loát và có quyền làm việc hợp pháp tại Anh. Mức lương gia đình đưa ra khoảng 50.000 bảng Anh/năm. Chủ nhà cho biết đây là công việc ổn định và lâu dài, làm việc trong môi trường thân thiện và hỗ trợ lẫn nhau.
Trước đó, vào năm 2023, mạng xã hội Trung Quốc cũng từng "dậy sóng" khi biết tin một quý bà ở Thượng Hải đăng tuyển "giúp việc riêng" với mức lương trên trời 140.000 nhân dân tệ (hơn 500 triệu đồng)/tháng.
Tuy nhiên, để nhận được mức lương đó, người giúp việc phải đáp ứng nhiều yêu cầu "quái chiêu" của bà chủ như: sẵn sàng quỳ chân xuống khi phục vụ giống như các hầu gái thời cổ đại. Ngoài ra, người giúp việc phải tinh ý, không có lòng tự trong cao, biết đón ý chủ ví như khi chủ duỗi chân ra là phải đi giày vào cho chủ, khi chủ lắc vai là phải hiểu đó là tín hiệu chủ muốn cởi quần áo.
Chưa hết, quý bà Thượng Hải còn yêu cầu nữ giúp việc phải cao trên 1,65m và nặng không quá 55kg, trình độ học vấn từ cấp 2 trở lên, khuôn mặt ưa nhìn, biết bơi và nhảy giỏi.
Theo Hongxing News, quảng cáo tìm người giúp việc này được đăng bởi một công ty dịch vụ dọn nhà chuyên phục vụ hầu hết khách hàng "tầng lớp trung lưu", có trụ sở ở Thượng Hải.
Khi một phóng viên Hongxing News đóng giả là khách hàng gọi điện tới cho công ty môi giới dịch vụ này, nhân viên của công ty tên Lisa cho biết quý bà này đã tuyển hai giúp việc làm việc theo ca, mỗi ca 12 tiếng và không sống cùng chủ nhà. Mỗi người giúp việc được trả lương 140.000 nhân dân tệ (gần 500 triệu đồng)/tháng.
Theo Lisa, giúp việc ban ngày của quý bà này làm việc từ 7h sáng đến 7h tối ngoài các yêu cầu dọn dẹp nhà cửa thông thường sẽ phải làm thêm việc là đi tất cho chủ nhân và đứng đợi ngoài cửa 10 phút trước khi chủ nhân về nhà để cởi giày cho nữ chủ.
Giúp viên ban đêm phải rửa và xoa bóp chân cho nữ chủ nhân, chuẩn bị nước và trái cây bất cứ lúc nào cô ấy yêu cầu. Lisa cho biết công việc không hề dễ dàng nhưng các bảo mẫu đã "làm việc chăm chỉ để giữ công việc".
"Bây giờ tôi mà quay về thì dang dở", Phương Nhi, 31 tuổi, sống tại bang Illinois, Mỹ nói.
Năm 2004, bà Tô Thị Hồng (mẹ Nhi) ở phường Phú Định, TP HCM được chị ruột bảo lãnh sang Mỹ định cư theo diện F4 (chị em ruột bảo lãnh nhau). Hồ sơ cho phép chồng và các con dưới 21 tuổi độc thân đi kèm. Lúc đó, gia đình có 6 thành viên, gồm vợ chồng bà Hồng và bốn người con, trong đó Phương Nhi là con út.
Sau 15 năm chờ đợi, năm 2019 hồ sơ của bà Hồng được duyệt nhưng ba người con đã quá tuổi đi kèm. Vợ chồng bà và Phương Nhi, 24 tuổi (được tính dưới 21 tuổi nhờ Đạo luật CSPA cho phép trừ thời gian hồ sơ chờ phê duyệt) đủ điều kiện định cư.
Để đưa ba người con còn lại sang Mỹ, vợ chồng bà Hồng nộp hồ sơ diện F2B (con trên 21 tuổi chưa kết hôn của thường trú nhân). Họ dự kiến chờ 5 năm, nhưng đến nay hồ sơ vẫn chưa hoàn tất.
Tại Mỹ, vợ chồng bà Hồng không biết tiếng Anh để giao tiếp, không nghề nghiệp và thu nhập. Họ phụ thuộc hoàn toàn vào tiền từ Việt Nam gửi sang.
Ban đầu, bà Hồng thích không khí trong lành, yên tĩnh của nước Mỹ, nhưng sự hào hứng dần phai. Hàng ngày, bà đi bộ một vòng công viên rồi về nấu ăn, cuối tuần chờ con chở đi siêu thị châu Á. Chồng bà, ông Minh, nhiều lần học lái xe nhưng đều bỏ dở vì sợ tốc độ cao trên cao tốc. Không có bằng lái, ông ví mình như "người mất chân". Nơi họ sống thưa dân và hiếm người Việt.
Cách đây bốn năm, người chị đứng đơn bảo lãnh qua đời vì ung thư khiến động lực ở lại Mỹ của vợ chồng bà Hồng không còn như trước. Cứ khoảng 6 tháng, họ lại bay về Việt Nam. Việc không ở Mỹ liên tục, ông bà không đủ điều kiện thi lấy quốc tịch.
Về phần Phương Nhi, sau khi bỏ dở chương trình thạc sĩ tại Việt Nam cô học lại bằng đại học chuyên ngành marketing trong hai năm để tìm việc. Sau giờ làm, cô chỉ xem phim, đọc truyện.
Ba anh chị của Nhi ở lại Việt Nam hơn 20 năm qua không dám kết hôn vì sợ ảnh hưởng đến việc xét duyệt hồ sơ định cư.
Nhớ Việt Nam, Phương Nhi muốn về nước. Nhưng cuối năm 2022, luật sư thông báo hồ sơ của ba anh chị em đã bước vào giai đoạn xử lý tại Trung tâm Thị thực Quốc gia (NVC). Cô tiếp tục ở lại Mỹ chờ đợi.
Tình cảnh của gia đình Nhi không hiếm gặp trên các hội nhóm của những người chuẩn bị di cư Mỹ. Dữ liệu năm 2025 của Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) ghi nhận khoảng 2,4 triệu đơn I-130 (công dân hoặc thường trú nhân Mỹ bảo lãnh người thân sang định cư) đang chờ xét duyệt.
Nghiên cứu của Viện Cato (Mỹ) chỉ ra thời gian chờ trung bình cho các diện bảo lãnh gia đình tăng từ 4 năm 3 tháng (năm 1991) lên 8 năm 1 tháng (năm 2018). Trong đó, diện F4 có thời gian chờ lâu nhất, trung bình 14 năm 7 tháng. Chờ đợi khiến nhiều người bỏ lỡ các cột mốc quan trọng cuộc đời như học hành, kết hôn, sinh con, chăm sóc cha mẹ.
Ông José Latour, Luật sư trưởng của Văn phòng Luật di trú LatourLaw, trụ sở ở TP HCM, cho biết nhóm hồ sơ toàn cầu diện F4 hiện mới giải quyết đến các đơn nộp trước năm 2008.
"Trong nền văn hóa coi trọng gia đình như Việt Nam, sự chậm trễ này tạo ra áp lực lớn", luật sư nói. Trong 33 năm hỗ trợ các gia đình chuẩn bị hồ sơ định cư Mỹ, ông từng chứng kiến nhiều người phải hoãn việc học của con, hoãn nghỉ hưu, đám cưới hay lễ tốt nghiệp. "Họ không biết mình nên chờ đợi cơ hội định cư hay từ bỏ để ổn định cuộc sống tại quê nhà", ông José Latour nói.
Ông dẫn chứng trường hợp một người cha nộp hồ sơ diện F4, luôn giữ tâm thế sẵn sàng lên máy bay nên dừng mọi kế hoạch đầu tư dài hạn tại Việt Nam với hy vọng các con được sang Mỹ học tập. Khi con ông đã tốt nghiệp đại học, đi làm và quá 21 tuổi khi người cha được cấp thị thực và không còn đủ điều kiện đi cùng. Người con này rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc chờ khiếu nại để giữ cơ hội định cư Mỹ hay kết hôn ở Việt Nam để ổn định cuộc sống và chấp nhận từ bỏ quyền lợi di trú.
Từ thực tế trên, đại diện LatourLaw khuyên các gia đình nên chủ động chuẩn bị kế hoạch học tập, nghề nghiệp và tài chính theo kịch bản thời gian chờ kéo dài, thay vì phụ thuộc vào mốc xét duyệt của cơ quan di trú.
Ông José Latour tin rằng Mỹ quy trình xử lý hồ sơ bảo lãnh gia đình của Mỹ sẽ hiệu quả hơn trong vài năm tới.
