Trong lĩnh vực việc làm, chỉ 7,8% người khuyết tật nặng có việc làm, so với hơn 78% ở người không khuyết tật.
Những con số này không chỉ phản ánh khoảng trống và sự thiếu hụt những cơ hội cho người khiếm thính, mà còn cho thấy một hệ thống vẫn còn nhiều khoảng cách để giúp người khiếm thính hòa nhập.
Tại Việt Nam, mặc dù đã có những chính sách hỗ trợ người khuyết tật, việc phát hiện và can thiệp sớm đối với trẻ khiếm thính vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở cấp cộng đồng.
Nhiều trẻ khuyết tật nghe, nói tại Việt Nam không được phát hiện và can thiệp sớm. Việc thiếu tiếp cận ngôn ngữ (ngôn ngữ ký hiệu hoặc ngôn ngữ nói có hỗ trợ) trong những năm đầu đời dẫn đến “nghèo ngôn ngữ”, ảnh hưởng trực tiếp đến tư duy và khả năng học tập.
Hệ quả là trẻ khó theo kịp chương trình học hòa nhập, tỉ lệ bỏ học cao, cơ hội học nghề bị thu hẹp ngay từ đầu.
Về cơ hội việc làm, nhiều người khuyết tật nghe, nói có khả năng làm việc tốt, thậm chí có những lợi thế như tập trung cao, khéo léo, nhưng họ vẫn gặp rào cản trong việc tiếp cận việc làm. Có thể kể đến thiếu dịch vụ phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (hoặc kinh phí cao và rất khó có thể chi trả cho các khoản này), doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận và điều chỉnh môi trường làm việc, định kiến không giao tiếp được nghĩa là không làm việc được,
Điều này khiến nhiều người phải chọn tự làm việc nhỏ lẻ, không ổn định, không được bảo vệ quyền lợi lao động.
Trong không gian công cộng, người khiếm khuyết như bị “vô hình hóa”.
Ở nhiều nơi công cộng như nhà ga, sân bay chưa có các điều chỉnh tiếp cận thông tin với người khuêts tật nghe, nói, thông báo thiếu phụ đề, thiếu ngôn ngữ ký hiệu, thiết kế dịch vụ chưa tính đến người không nghe được. Khi đó, người khiếm thính trở thành người ngoài cuộc ngay trong chính xã hội của mình.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là nhận thức. Gần đây các chương trình trên tivi có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, mọi người đã biết hơn về cộng đồng này. Nhưng vẫn còn đó quan điểm rằng người khuyết tật nghe, nói “kém thông minh”, không thể học cao, không thể làm việc chuyên môn.
Thực tế trên thế giới đã có nhiều chứng minh về khả năng của người điếc/khiếm thính có thể trở thành giáo viên, nghệ sĩ, kỹ sư, doanh nhân. Tại Việt Nam cũng có một số bạn điếc/khiếm thính đã tốt nghiệp đại học, đi làm và thậm chí có bạn còn đi du học, lấy bằng thạc sĩ tại nước ngoài. Con số tuy chưa cao nhưng đấy cũng là một điều khích lệ và điều đó cũng chỉ ra vấn đề không phải là khả năng – mà là cơ hội và môi trường.
Phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp trẻ điếc/khiếm thính và gia đình định hướng sớm và thực hiện việc can thiệp sớm nhằm rút ngắn khoảng cách về ngôn ngữ cho trẻ so với các trẻ không khiếm thính khác.
Ngoài ra cần có chính sách sàng lọc sơ sinh, hỗ trợ cha mẹ học giao tiếp với con (ký hiệu hoặc nói).
Giao tiếp là chìa khóa của thành công, vì vậy nếu chúng ta giải quyết được các vấn đề trên thì đây là “chìa khóa vàng” quyết định 70-80% khả năng hòa nhập sau này của trẻ.
• Đào tạo giáo viên giáo dục đặc biệt – chuyên ngành.
• Có trợ giảng hoặc phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.
• Phát triển song ngữ: ngôn ngữ ký hiệu và tiếng Việt.
• Nên thống nhất ngôn ngữ ký hiệu phổ thông tại Việt Nam.
• Có các chương trình hướng dẫn cha mẹ giúp trẻ khuyết tật nghe, nói phát triển giao tiếp và ngôn ngữ tại gia đình, nâng cao năng lực cho cha mẹ trong việc đồng hành nuôi dạy trẻ khiếm thính.
• Đào tạo nội bộ về giao tiếp với người khuyết tật nghe, nói.
• Có chính sách tuyển dụng rõ ràng.
Người khuyết tật nghe, nói chiếm một lực lượng không nhỏ, vì vậy nếu khai khác được và giúp họ các kiến thức kỹ năng để có thể bước chân vào thị trường lao động thì sẽ giải quyết được hơn cả một vấn đề việc làm mà cả vấn đề an sinh, hướng đến cuộc sống độc lập, bình đẳng cho người khuyết tật nghe, nói và tận dụng được nguồn nhân lực đang bị bỏ quên.
• Tăng nội dung có phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu.
• Kể câu chuyện thành công.
• Đưa hình ảnh người khuyết tật vào đời sống bình thường, không phải “ngoại lệ”.
Người khuyết tật nghe, nói không cần sự thương hại. Họ cần cơ hội để được lắng nghe, theo cách của riêng mình. Một xã hội hòa nhập không phải là nơi người khuyết tật nghe, nói phải nỗ lực gấp đôi để “theo kịp”, mà là nơi mọi người cùng bước chậm lại một chút để đi cùng nhau.
Những cơn ngứa khắp cơ thể thường dễ bị xem nhẹ và cho rằng chỉ là vấn đề da liễu thông thường. Thế nhưng, với một người đàn ông 63 tuổi, triệu chứng tưởng chừng vô hại ấy lại mở ra hành trình phát hiện một căn bệnh nguy hiểm.
Ban đầu chỉ là những cơn ngứa râm ran khắp cơ thể, nhưng không ai ngờ đó lại là dấu hiệu mở đầu cho một chẩn đoán ung thư tuyến tụy, một trong những căn bệnh có tỷ lệ sống sót thấp nhất hiện nay.
Câu chuyện của ông Michael, 63 tuổi, là lời cảnh tỉnh về những tín hiệu sức khỏe tưởng chừng rất "bình thường" nhưng lại vô cùng nguy hiểm.
Ông Michael chia sẻ, mọi chuyện bắt đầu sau một chuyến nghỉ ngắn ngày cùng vợ vào năm 2016. Không lâu sau khi trở về, ông bắt đầu bị ngứa dữ dội khắp người.
"Cảm giác giống như bị hàng nghìn vết cắn của muỗi vằn. Tôi không thể ngủ nổi, càng nóng thì càng ngứa, và chỉ có thể thiếp đi khi kiệt sức," ông kể lại.
Tình trạng ngày càng tồi tệ, cơn ngứa lan từ đầu đến chân, kéo dài liên tục và không thuyên giảm.
Sau đó, cơ thể ông xuất hiện vàng da – một trong những triệu chứng điển hình liên quan đến bệnh lý gan mật và ung thư tuyến tụy. Tình trạng này còn đi kèm nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu bất thường.
Ban đầu, các bác sĩ nghi ngờ ông bị vàng da đơn thuần. Tuy nhiên, sau khi thực hiện sinh thiết, kết quả khiến cả gia đình bàng hoàng: ung thư tuyến tụy.
Ông Michael phải trải qua ca phẫu thuật lớn để loại bỏ khối u, đồng thời cắt bỏ một phần dạ dày, hệ tiêu hóa và khoảng 30% tuyến tụy. Sau đó là 6 tháng hóa trị đầy mệt mỏi với hàng loạt tác dụng phụ nặng nề.
"Tôi trông như một con bù nhìn – tóc rụng, da bong tróc, quần áo rộng thùng thình. Đó là quãng thời gian không hề dễ dàng," ông chia sẻ.
Dù vậy, sau nhiều năm điều trị và theo dõi định kỳ bằng chụp CT mỗi 3 tháng, sức khỏe ông hiện đã ổn định và chưa ghi nhận dấu hiệu tái phát.
Câu chuyện của ông Michael cho thấy, đôi khi những triệu chứng tưởng chừng nhỏ nhặt lại chính là "tín hiệu đỏ" của cơ thể, không nên xem nhẹ.
Như bước tập dượt, kiểm tra kỹ năng nghề của các bạn trẻ yêu và chọn học nghề, hội thi Học sinh, sinh viên giỏi nghề do Thành Đoàn cùng Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phối hợp tổ chức nhiều năm qua đã góp phần đánh giá tay nghề, thẩm định năng lực để các bạn trẻ tự tin bước vào thị trường lao động.
Nói cách khác, phần thực hành chính là bước kiểm tra kỹ năng lần cuối, đánh giá mức độ thành thạo của tay nghề trước khi các bạn chính thức rời trường đi làm.
Buổi thi thực hành nghề lắp cáp mạng thông tin kiểm tra ba module gồm đồng, quang và bấm dây tốc độ. Tín hiệu báo giờ thi, thí sinh đeo găng tay, mang kính bảo hộ cẩn thận xử lý từng sợi cáp được cắt tỉ mỉ, luồn vào hệ thống.
Trần Hồng Phát, Trường CĐ Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM, khoe mê máy tính, điện tử từ nhỏ và hứng thú với ngành công nghệ thông tin song nhận ra ngành này có tư duy và mức độ cạnh tranh cao.
Vậy là Phát chuyển hướng sang điện tử viễn thông với suy nghĩ "có thể làm thực tế với hệ thống mạng, thiết bị điện tử và liên quan công nghệ thông tin". Từng thi tay nghề trước đó cộng với ôn luyện kỹ nên Phát lần này còn nhận nhiệm vụ hỗ trợ các bạn mới trong đội.
"Tụi mình ôn cả tuần, chia đều thời gian cho các module như yêu cầu của đề thi sao cho đảm bảo kỹ năng đồng đều, luyện tập thuần thục và đúng thời gian yêu cầu làm bài", Phát kể.
Hoàn thành bài thi, Phát nói khó nhằn nhất là module cáp quang vì đòi hỏi độ chính xác và khéo léo rất cao. Sợi quang rất dễ gãy mà chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể làm tín hiệu không truyền được. Đó cũng là phần thi phải tập trung cao độ và thao tác cẩn thận nhất.
Còn Tiết Quốc Triệu, Trường trung cấp nghề Quang Trung, cho biết đã tiếp xúc với máy tính và làm quen Internet từ sớm. Bạn bè giới thiệu, Triệu tìm hiểu kỹ và thấy thú vị nên chọn ngành quản trị mạng.
"Trường tổ chức ôn thi hai tuần, mỗi tuần hai buổi và ôn từ sáng đến chiều. Nội dung khá nhiều và các thầy cô cùng anh chị khóa trên hỗ trợ, cả chia sẻ kinh nghiệm làm bài thi thực tế", Triệu kể.
Với Triệu, phải hoàn thành việc bấm tám cặp dây cáp trong thời gian 1 tiếng khá căng não, khó nhất là bấm đầu mạng (đầu RG45). Lý do việc sắp xếp dây tốn nhiều thời gian mà nếu không chuẩn khi đưa vào đầu bấm sẽ bị rối nên phải luôn dặn mình giữ bình tĩnh, hít thở và tập trung nhất, giữ cho mình tâm thế cố gắng hết sức khi làm bài.
Phần thi thực hành nghề phục vụ nhà hàng và chế biến món ăn diễn ra trong không khí vui tươi tại Trường trung cấp Du lịch và khách sạn Saigontourist. Mỗi thí sinh phải hoàn thành bài thi bày bàn ăn, đón khách, phục vụ nước, bánh mì và bơ, cả chế biến cocktail sáng tạo. Còn ở phần thi kỹ thuật chế biến món ăn, thí sinh nấu món ăn Âu hoặc Việt đòi hỏi sự khéo léo.
Bạn Hồ Anh Kiệt, Trường trung cấp Kinh tế - du lịch TP.HCM, thi nghề kỹ thuật chế biến món ăn cho biết lý do học ngành bếp vì thích ăn ngon và cảm giác vào bếp tự tay cắt tỉa, chế biến theo ý mình.
"Bếp là nghề khá quan trọng vì ai cũng cần ăn uống. Tôi nghĩ mình học bếp sẽ góp phần mang đến dịch vụ và những giá trị thiết thực cho người khác mà bản thân cũng thấy phù hợp và thú vị", Kiệt nói.
Để dự thi, Kiệt đã nấu một vài món nhiều lần, nếm đi thử lại để điều chỉnh hương vị cho đến lúc hoàn thiện. Mỗi tuần có hai buổi thực hành từ chuẩn bị nguyên liệu, sơ chế, nấu thử đến thưởng thức và đánh giá món ăn. Kiệt bảo căng não nhất là làm xốt trong khi chuẩn bị, sơ chế nguyên liệu lại tốn nhiều thời gian hơn cả.
Trong khi đó động tác của Nguyễn Công Thành, Trường CĐ Kinh tế Đối ngoại TP.HCM, rất chuyên nghiệp khi bưng đĩa, rót rượu vang. Bạn là một trong năm thí sinh xuất sắc nhất vào chung kết nghề phục vụ nhà hàng.
Cơ duyên đưa Thành đến ngành học này từ một lần cả nhà cùng đi ăn tại nhà hàng. Thành kể mình choáng ngợp trước không gian, phong cách phục vụ chuyên nghiệp của nhân viên và mê nghề này lúc nào không hay.
Thành cho biết mỗi tuần có ba buổi luyện tập, 3-4 tiếng/buổi. Vì thực ra trong quá trình học đã được rèn luyện kỹ thuật bưng bốn đĩa, cách kéo ghế, trải bàn, phục vụ khách, gấp khăn ra sao. Song phải thừa nhận kỹ thuật rót rượu vang là khó nhất nhưng cũng ấn tượng nhất.
"Để có thể làm tốt kỹ thuật này mình phải luyện tập rất nhiều lần, thầy cô cũng hướng dẫn chi tiết và mình ghi nhớ, làm theo vì đúng chuẩn khi dòng rượu chảy đều, nhỏ và không bị tràn hay đứt quãng", Thành cười.
Ngày 24-4, ngày hội Trạng Nguyên nhỏ tuổi lần thứ 24 và Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người" đã diễn ra tại không gian Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội).
Qua 24 năm tổ chức, ngày hội đã trở thành sự kiện thường niên mang đến sân chơi bổ ích cho các em nhỏ lứa tuổi tiểu học và trung học cơ sở.
Phát biểu khai mạc sự kiện, nhà báo Nguyễn Phan Khuê - Tổng biên tập báo Thiếu Niên Tiền Phong và Nhi Đồng - chia sẻ từ những phần thi kiến thức đầy kịch tính, đến những nét chữ nắn nót, giàu cảm xúc, tất cả đã thể hiện tinh thần sáng tạo, ý chí vươn lên của các em học sinh.
"Các em chính là những minh chứng cho truyền thống hiếu học, khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ ngày hôm nay", ông Khuê nói.
Vòng chung kết Ngày hội Trạng Nguyên nhỏ tuổi và Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người" năm nay có sự tham gia của 348 sĩ tử đến từ 136 trường học (103 trường tiểu học và 33 trường THCS) trên cả nước.
Trong đó, 233 thí sinh cùng đua tài trong hội thi Trạng Nguyên nhỏ tuổi, 115 thí sinh tham dự hội thi Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người".
Sau phần tranh tài đầy kịch tính tại vòng chung kết, 22 sĩ tử xuất sắc nhất đã đoạt giải Trạng Nguyên. Trước phần trao giải, các Trạng Nguyên nhỏ tuổi đã được tham gia lễ rước Trạng vòng quanh Hồ Văn trong sự cổ vũ của các bậc phụ huynh và du khách.
Hội thi Trạng Nguyên nhỏ tuổi còn trao 34 giải Bảng Nhãn, 52 giải Thám Hoa và 157 giải Hoàng Giáp cho các thí sinh dự thi.
Cùng với đó, 4 giải Trạng Nguyên, 12 giải Bảng Nhãn, 16 giải Thám Hoa và 83 giải Hoàng Giáp đã được trao cho 115 thí sinh tham gia Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người".
Năm nay, lần đầu tiên vòng thi Sân khấu đồng đội được tổ chức với format hoàn toàn mới, mang đến một chặng đua học tập vừa sôi nổi, thú vị và hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa kiến thức, kỹ năng và hoạt động vận động.
Qua đó, chương trình mong muốn tạo nên một sân chơi để các bạn học sinh không chỉ thể hiện sự hiểu biết, trí tuệ mà còn rèn luyện sự nhanh nhẹn, tinh thần đồng đội và thể chất khỏe mạnh. Phần thi này đã tìm ra 7 gương mặt xuất sắc nhất đoạt giải Trạng Nguyên đồng đội.
