Theo Hãng tin Reuters ngày 25-4, phát biểu trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước Nga, Ngoại trưởng Sergei Lavrov cho rằng Washington đang đưa thế giới “trở lại thời kỳ không tồn tại luật pháp quốc tế”, nhất là trong cách tiếp cận đối với khu vực Mỹ Latin và Trung Đông.
Theo ông Lavrov, Mỹ đang hành xử như một quốc gia không chấp nhận bất kỳ sự ràng buộc nào từ bên ngoài.
“Mỹ đã tuyên bố không ai có thể áp đặt điều gì lên họ. Họ chỉ quan tâm đến lợi ích của mình và sẵn sàng bảo vệ điều đó bằng mọi cách”, ông Lavrov nhấn mạnh, cáo buộc Washington sử dụng các biện pháp như đảo chính, bắt cóc hoặc ám sát lãnh đạo các quốc gia sở hữu tài nguyên mà Mỹ cần.
Ngoại trưởng Nga cho rằng các diễn biến tại Venezuela và Iran là minh chứng cho cách tiếp cận này, khi theo ông, các hành động gần đây của Mỹ đều liên quan trực tiếp đến lợi ích dầu mỏ.
Ông nhấn mạnh Washington đang theo đuổi một “học thuyết thống trị thị trường năng lượng toàn cầu”.
Ông Lavrov cũng chỉ trích vai trò của Mỹ tại châu Âu, cho rằng Washington đã “cắt đứt” mối liên kết năng lượng giữa Nga và lục địa này.
Theo đó, Ngoại trưởng Nga đề cập đến việc Mỹ thúc ép các nước châu Âu từ bỏ đường ống khí đốt Nord Stream nối giữa Nga với Đức, ủng hộ các nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) nhằm hạn chế việc Hungary và Slovakia tiếp tục nhập khẩu khí đốt từ Nga.
“Đây không phải là cách tiếp cận trong quan hệ quốc tế, mà là nỗ lực đưa thế giới quay lại thời kỳ thuộc địa”, ông Lavrov nhận định, cho rằng chính sách của châu Âu hiện bị chi phối bởi “sự kiêu ngạo và coi thường các nước khác”.
Liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine, Ngoại trưởng Nga nói ngay cả trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình, Mỹ vẫn nhấn mạnh đến những “cơ hội kinh tế khổng lồ” có thể đạt được.
Theo ông, trong khi các hoạt động ngoại giao diễn ra, Nga vẫn đang bị đẩy ra khỏi các thị trường năng lượng toàn cầu. Ông nhấn mạnh Matxcơva sẵn sàng triển khai các dự án hợp tác cùng có lợi, nhưng yêu cầu lợi ích của Nga cũng phải được tôn trọng.
“Nếu chúng tôi triển khai các dự án cùng có lợi trên lãnh thổ của mình và cung cấp cho phía Mỹ những gì họ quan tâm, thì lợi ích của chúng tôi cũng phải được tôn trọng. Cho đến nay, chúng tôi chưa thấy điều đó”, ông Lavrov khẳng định.
Tổng thống Trump không đưa ra nhiều chi tiết về kế hoạch hỗ trợ các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz và đang cạn kiệt nhu yếu phẩm hơn hai tháng kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bắt đầu vào ngày 28.2, theo Reuters.
"Chúng tôi đã nói với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ hướng dẫn tàu của họ ra khỏi các tuyến đường thủy bị hạn chế này một cách an toàn, để các tàu tự do và tiếp tục công việc của mình", ông Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social hôm 3.5.
Bộ chỉ huy thống nhất của lực lượng vũ trang Iran đã đáp trả bằng cách cảnh báo lực lượng Mỹ không được tiến vào eo biển Hormuz. Bộ chỉ huy này nhấn mạnh lực lượng Iran sẽ "đáp trả mạnh tay" đối với bất kỳ mối đe dọa nào, đồng thời yêu cầu các tàu thương mại và tàu chở dầu không được di chuyển nếu không có sự phối hợp với quân đội Iran.
"Chúng tôi đã nhiều lần khẳng định an ninh của eo biển Hormuz nằm trong tay chúng tôi và việc đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi lại cần được phối hợp với lực lượng vũ trang", thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran, tuyên bố.
Ông Abdollahi còn nhấn mạnh: "Chúng tôi cảnh báo rằng bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào, đặc biệt là quân đội Mỹ, sẽ bị tấn công nếu họ có ý định tiếp cận và tiến vào eo biển Hormuz".
Trước đó, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo họ sẽ điều động 15.000 quân nhân, hơn 100 máy bay, cùng với nhiều tàu chiến và máy bay không người lái để hỗ trợ nỗ lực đưa những tàu bị mắc kẹt ra khỏi eo biển Hormuz.
Hàng trăm tàu thuyền và khoảng 20.000 thủy thủ đã không thể đi qua eo biển này trong suốt cuộc xung đột, theo Reuters dẫn số liệu từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO).
Có báo cáo rằng một số tàu cố gắng đi qua eo biển Hormuz đã bị bắn, và Iran đã bắt giữ một số tàu khác. Trong tháng trước, Mỹ đã áp đặt lệnh phong tỏa riêng đối với các tàu đi và đến các cảng của Iran.
Chính quyền Tổng thống Trump đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ các quốc gia khác để thành lập một liên minh quốc tế nhằm đảm bảo an ninh vận chuyển hàng hóa trong eo biển Hormuz. CENTCOM cho hay nỗ lực mới nhất sẽ kết hợp "hành động ngoại giao với sự phối hợp quân sự".
Hiện vẫn chưa rõ chiến dịch của Mỹ sẽ hỗ trợ những quốc gia nào hay chiến dịch sẽ hoạt động như thế nào. Chiến dịch này không nhất thiết bao gồm các tàu hải quân Mỹ hộ tống những tàu thương mại, theo phóng viên Barak Ravid của trang tin Axios viết trên mạng xã hội X.
Theo ông Bessent, một phần lớn trong số tài sản đóng băng được giải phóng của Iran sẽ dùng để mua thực phẩm và thuốc men từ Mỹ.
Ban đầu, số tài sản đóng băng này có khả năng sẽ được giải phóng từ Qatar, sau đó giới chức Qatar sẽ phụ trách quy trình phân bổ các khoản tiền. Cơ chế này sẽ "tuần hoàn" trở lại vào các sản phẩm của Mỹ.
Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh bất kỳ khoản tiền nào Iran nhận được đều xuất phát từ quỹ tài sản đóng băng của nước này và trước tiên sẽ được sử dụng “vì lợi ích của người dân Iran”.
Tuy nhiên ông Bessent không nêu rõ bao nhiêu tiền sẽ được giải phóng, cũng như tiền sẽ được giữ ở đâu, Iran có vai trò gì trong việc định hướng các giao dịch mua bán, hay Qatar sẽ dùng công cụ nào để đảm bảo dòng tiền không bị chuyển hướng.
Trước đó, cùng ngày 24-6, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ không gửi khoản tiền mặt nào cho Tehran, tuy nhiên sẽ giải phóng một phần tài sản của Iran.
“Chúng tôi sẽ giải phóng một phần tài sản của họ, hiện do chúng tôi hoàn toàn kiểm soát, gửi đến các nông dân và chủ trang trại Mỹ để mua ngô, lúa mì, đậu nành và các mặt hàng khác. Iran đang rất cần lương thực và chúng tôi sẽ mua cho họ, độc quyền từ Mỹ”, ông nói thêm.
Ở chiều ngược lại, giới chức Iran ngày 23-6 đã bác bỏ ý tưởng Mỹ và các đối tác trong khu vực quyết định cách chi tiêu tài sản được giải phóng, đồng thời nhấn mạnh mọi giao dịch mua nông sản sẽ dựa trên giá cả và chất lượng, thay vì dựa vào những điều kiện do Mỹ áp đặt.
Theo biên bản ghi nhớ Mỹ - Iran được ký kết vào tuần trước, Washington cam kết các khoản tiền và tài sản bị đóng băng hoặc bị hạn chế của Iran sẽ được giải phóng và cung cấp đầy đủ, căn cứ vào tiến triển của quá trình đàm phán sau đó.
"Tôi muốn được bồi hoàn vì chúng ta đang bảo vệ một khu vực rất giàu có trên thế giới", Tổng thống Donald Trump ngày 13/7 nói tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng. "Chúng ta bỏ tiền ra, nên phải được trả lại chi phí bảo vệ".
"Chúng ta không cần đến nó, nhưng xét từ góc độ bảo vệ đồng minh thì việc này là cần thiết", ông nói thêm, đồng thời khẳng định Mỹ đã làm "rất hiệu quả" công việc bảo vệ Israel, Arab Saudi, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Phát biểu của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh những lo ngại về chi phí đắt đỏ khi duy trì các hoạt động quân sự nhằm vào Iran đang ngày một tăng lên tại Mỹ. Trước đó, Tổng thống thông báo sẽ nối lại hoạt động phong tỏa các cảng của Iran, đồng thời gợi ý rằng Mỹ sẽ cung cấp dịch vụ bảo vệ tại eo biển Hormuz, tuyến thương mại huyết mạch nơi Iran liên tục tấn công tàu hàng, với mức phí bằng 20% giá trị hàng hóa vận chuyển.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngay lập tức bác bỏ tuyên bố từ Tổng thống Trump, cho rằng Tehran mới là bên canh giữ eo biển và xứng đáng được bồi hoàn chi phí.
"Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất kỳ ai đảm bảo an ninh và an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz đều nên được trả công cho dịch vụ này", ông viết trên mạng xã hội. "Iran luôn là bên gác cổng eo biển và sẽ mãi mãi như vậy".
Ông Araghchi cho biết thêm rằng Iran sẽ đưa ra mức giá "công bằng" và con số 20% là quá đắt.
Kể từ khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hồi cuối tháng 2, các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman, đã phải đối mặt với hàng trăm cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran, khiến dân thường thiệt mạng và làm hư hại hàng loạt khách sạn, sân bay, cũng như cơ sở hạ tầng dầu khí quan trọng.
Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính GDP của các nền kinh tế vùng Vịnh chỉ tăng trưởng 1,3% trong năm nay, giảm mạnh so với mức 4,5% vào năm 2025. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu dầu khí, buộc các nhà sản xuất Trung Đông phải giảm sản lượng dầu thô hơn 11 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 5 so với mức trước xung đột.
Tuần trước, ông Trump quyết định chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran với lý do chính quyền nước này liên tục tấn công tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Từ đó đến nay, Mỹ đã nối lại các đợt tấn công, nhắm vào hệ thống tên lửa, phòng không, cùng các tàu nhỏ thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Tổng thống nói với các phóng viên tại Nhà Trắng rằng một thỏa thuận với Iran vẫn có thể đạt được, song nhấn mạnh rằng cuối cùng Mỹ sẽ kiểm soát "toàn bộ" eo biển Hormuz.
