Thị trường lao động toàn cầu vừa đón nhận một cú sốc mang tính bước ngoặt. Meta tuyên bố cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương khoảng 8.000 người.
Cùng thời điểm, Microsoft, lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm hoạt động, đưa ra chương trình nghỉ việc tự nguyện cho gần 9.000 nhân sự.
Không dừng lại ở đó, hàng loạt tên tuổi lớn như Nike, Snap, Oracle hay Salesforce cũng đồng loạt thu hẹp quy mô.
Theo CNBC, những động thái này không đơn thuần là việc cắt giảm chi phí sau đại dịch mà là hệ quả trực tiếp của một cuộc chạy đua vũ trang mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại toàn bộ cấu trúc nền kinh tế.
AI bùng nổ, hàng loạt việc làm “biến mất”
Bức tranh tài chính của các tập đoàn công nghệ đang bộc lộ một nghịch lý lớn. Trong khi sa thải hàng loạt nhân viên, Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon dự kiến đổ tới gần 700 tỷ USD chỉ trong năm nay để xây dựng hạ tầng AI. Các doanh nghiệp đang tận dụng chính công nghệ này để tối ưu hóa vận hành, đồng nghĩa với việc họ cần ít sức người hơn.
Theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, tính đến cuối tháng 4, hơn 92.000 lao động công nghệ đã mất việc, nâng tổng số nhân sự bị sa thải từ năm 2020 lên con số gần 900.000. Chuyên gia lãnh đạo Anthony Tuggle nhận định trên CNBC rằng đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc căn bản. Thị trường đang chứng kiến sự chuyển đổi vĩnh viễn trong cách thức tổ chức công việc.
Đáng chú ý, AI đang tạo ra một chuẩn mực mới về hiệu suất kinh doanh. Trong hệ sinh thái khởi nghiệp, mô hình doanh nghiệp tăng trưởng nhanh với bộ máy tinh gọn đang lên ngôi. Giờ đây, một ứng dụng quản lý khách hàng (CRM) hoàn chỉnh có thể được xây dựng chỉ trong 24 giờ.
Thị trường bắt đầu xuất hiện những công ty đạt doanh thu 50 triệu USD chỉ với 50 nhân viên, thay vì cần tới 250 người như trước đây. Xu hướng này mở ra viễn cảnh về những “kỳ lân” công nghệ tỷ USD vận hành chỉ với chưa tới 100 nhân sự.
Khi doanh nghiệp cần ít người hơn để tạo ra lợi nhuận khổng lồ, câu hỏi đặt ra là lực lượng lao động dôi dư sẽ đi về đâu.
Thu nhập cơ bản phổ quát: Lưới an toàn mới
Trong bối cảnh AI có nguy cơ xóa sổ việc làm và nới rộng khoảng cách giàu nghèo, giới lãnh đạo công nghệ đang quay lại với một ý tưởng từng bị xem là viển vông: Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI). Theo Business Insider, đây là khoản tiền mặt chi trả định kỳ cho mọi người trưởng thành, không ràng buộc điều kiện hay cách chi tiêu.
CEO OpenAI Sam Altman từ lâu đã là người ủng hộ mạnh mẽ UBI. Ông từng đóng góp 14 triệu USD vào một nghiên cứu trị giá 60 triệu USD để thử nghiệm phát 1.000 USD/tháng cho người thu nhập thấp tại Mỹ. Kết quả cho thấy, nhóm nhận tiền đã giảm rõ rệt mức độ căng thẳng trong năm đầu tiên và tăng chi tiêu chủ yếu cho thực phẩm, tiền thuê nhà.
Tuy nhiên, Altman cũng thừa nhận tiền mặt không giải quyết được các vấn đề cốt lõi như chi phí y tế hay nhà ở. Do đó, ông đang phát triển mạng định danh Worldcoin để làm nền tảng phân phối tiền, đồng thời đề xuất ý tưởng “quyền truy cập tính toán cơ bản”. Theo đó, thay vì nhận tiền, người dân sẽ được cấp quyền sử dụng tài nguyên AI để tự tạo ra giá trị.
Tỷ phú Elon Musk cũng chung góc nhìn. Ông cho rằng AI và robot sẽ tạo ra sự dư thừa hàng hóa, khiến công việc trở thành một lựa chọn thay vì nghĩa vụ để mưu sinh. Musk gọi đây là “thu nhập cao phổ quát”, nơi con người tự do hơn trong việc sử dụng thời gian và tiền bạc.
Dưới góc độ đầu tư, nhà tài phiệt Vinod Khosla đánh giá AI khác biệt hoàn toàn với internet hay điện thoại. Nếu các công nghệ cũ hỗ trợ con người, thì AI lại “khuếch đại trí não” giống như động cơ hơi nước từng thay thế sức cơ bắp.
Điều này khiến lao động con người trở nên chậm chạp và đắt đỏ hơn, biến UBI thành một “tấm lưới an toàn” bắt buộc phải có.
Dù nhận được sự ủng hộ từ giới tinh hoa, UBI vẫn vấp phải nhiều tranh cãi. Các ý kiến phản đối lo ngại chính sách này sẽ làm giảm động lực làm việc, đồng thời tạo gánh nặng khổng lồ lên ngân sách và tiền thuế.
CEO Anthropic Dario Amodei nhận định UBI chỉ là một phần rất nhỏ của lời giải. Theo ông, AI sẽ thay đổi thế giới ở mức căn bản, đòi hỏi nhân loại phải có những cách tiếp cận toàn diện và chưa từng có tiền lệ để giải quyết bất bình đẳng.
Trong khi đó, “cha đỡ đầu AI” Geoffrey Hinton đã trực tiếp khuyến nghị chính phủ Anh nên xem xét UBI trước nguy cơ mất việc làm trên diện rộng.
Thực tế thị trường lao động đang chứng minh những lo ngại này là có cơ sở. Nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment chỉ ra rằng AI đang làm đình trệ việc tuyển dụng ở các vị trí đầu vào. Mức lương ngành công nghệ nhìn chung đi ngang, ngoại trừ sự tăng vọt ở một số vai trò chuyên biệt như kỹ sư AI.
Khoảng cách giữa việc làm bị phá hủy và việc làm mới được tạo ra đang ngày càng nới rộng. Năng suất khổng lồ từ AI chắc chắn sẽ tạo ra lượng của cải lớn chưa từng có, nhưng cơ chế nào để phân bổ dòng tiền đó vào túi người dân vẫn là một dấu hỏi.
Như nhà kinh tế trưởng Daniel Zhao của Glassdoor chia sẻ trên CNBC, tốc độ thay đổi chóng mặt đang tạo ra một bầu không khí bất an chưa từng có. “Đây là một làn sóng công nghệ khá đặc biệt bởi chính những người tham gia tạo ra nó lại đang cảm thấy lo lắng và mắc kẹt”, ông nhận định.
Tôi đầu tư chứng khoán cũng được vài năm nhưng bản thân tự nhận thấy một "tật" rất lớn, đó chính là hay chốt lời "hụt". Ví dụ trường hợp gần nhất là với cổ phiếu NVL. Tôi mua từ hồi 10.000 đồng, đến cuối tháng 4, NVL lên hơn 20.000 đồng, tính bán nhưng sợ nó tăng tiếp, sau này sẽ tiếc, nên giữ lại và chờ đợi thêm. Kết quả là mã này giảm về 16.000 đồng mấy ngày gần đây, tôi mới vội vàng bán ra, hụt mất 40 triệu tiền lãi.
Có cách nào để tôi hạn chế việc này không?
Chuyên gia tư vấn:
Đây là tâm lý rất phổ biến của nhiều nhà đầu tư, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường chứng khoán biến động mạnh hoặc cổ phiếu tăng nóng. Tôi sẽ chia sẻ một số góc nhìn chung về tâm lý học hành vi của con người và cách giảm áp lực trong đầu tư để bạn có thể hiểu rõ hơn.
Trước hết, trong behavioral finance (tài chính hành vi) có một khái niệm gọi là "hiệu ứng mỏ neo" (anchoring heuristic). Hiểu đơn giản, não bộ thường bám vào một mức giá nào đó rồi xem đó là mốc chuẩn để đưa ra quyết định.
Trong trường hợp của bạn, có thể tồn tại cùng lúc hai "mỏ neo" tâm lý. Mỏ neo đầu tiên là giá mua 10.000 đồng. Vì mua ở vùng giá thấp nên khi cổ phiếu điều chỉnh từ 20.000 về 16.000 đồng, nhà đầu tư vẫn có xu hướng nghĩ rằng "mình còn lời nhiều", từ đó trì hoãn quyết định bán ra.
Tuy nhiên, mỏ neo mạnh hơn lại là vùng giá hơn 20.000 đồng mà NVL từng đạt được. Từ thời điểm cổ phiếu lên mức này, não bộ bắt đầu mặc định đây mới là "giá trị hợp lý" của khoản đầu tư. Vì vậy, khi cổ phiếu giảm dần, cảm giác không còn là "vẫn đang có lãi", mà chuyển thành "mình đang mất đi khoản lợi nhuận từng có". Đây là lý do nhiều nhà đầu tư cảm thấy rất tiếc nuối dù thực tế vẫn đang sinh lời khá lớn so với giá vốn ban đầu.
Ngoài hiệu ứng mỏ neo, yếu tố FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) cũng ảnh hưởng lớn. Khi cổ phiếu tăng mạnh, nhà đầu tư thường lo rằng nếu bán quá sớm, cổ phiếu có thể tiếp tục tăng và mình sẽ "bỏ lỡ" phần lợi nhuận phía sau. Điều này khiến nhiều người không bán trong lúc hưng phấn, nhưng lại bán khi cảm xúc bắt đầu áp lực và khó chịu hơn. Nói cách khác, quyết định bán lúc đó không còn hoàn toàn dựa trên chiến lược đầu tư, mà là để giải tỏa áp lực tâm lý.
Một điều quan trọng là ngay cả các chuyên gia đầu tư hay quỹ chuyên nghiệp cũng không thể liên tục dự đoán chính xác "đỉnh" và "đáy" của thị trường. Việc mua chưa đúng "đáy" hoặc bán chưa đúng "đỉnh" thực tế là điều rất bình thường trong đầu tư. Vì vậy, thay vì cố tìm "điểm bán hoàn hảo", nhà đầu tư nên tập trung vào việc xây dựng một hệ thống đầu tư phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính của mình.
Để hạn chế cảm giác tiếc nuối hoặc bị cảm xúc chi phối quá mạnh, nhà đầu tư có thể chia nhỏ các lần chốt lời thay vì bán toàn bộ trong một lần; xác định trước nguyên tắc bán khi mua cổ phiếu; hạn chế lấy mức giá cao từng đạt được làm cơ sở cho quyết định hiện tại. Bên cạnh đó, bạn có thể tự đặt câu hỏi: Nếu hôm nay chưa sở hữu cổ phiếu này, bản thân có còn muốn mua ở vùng giá hiện tại hay không?
Cuối cùng, nhà đầu tư cũng nên lưu ý rằng thị trường chứng khoán luôn vận động theo chu kỳ kinh tế. Ở các giai đoạn thanh khoản dồi dào và tâm lý hưng phấn, nhiều cổ phiếu có thể tăng rất mạnh trong thời gian ngắn. Ngược lại, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại hoặc dòng tiền suy yếu, áp lực điều chỉnh thường xuất hiện.
Do đó, thay vì chỉ tập trung vào biến động giá của một mã cổ phiếu riêng lẻ, nhà đầu tư nên quan sát thêm xu hướng lãi suất, tăng trưởng kinh tế, dòng tiền trên thị trường và vị trí hiện tại của chu kỳ kinh tế.
Một số người lựa chọn đầu tư dài hạn hơn thông qua hình thức tích sản cổ phiếu, quỹ mở cổ phiếu hoặc quỹ ETF để giảm áp lực phải liên tục "mua đúng đáy - bán đúng đỉnh" nhưng vẫn đảm bảo lợi nhuận tốt về dài hạn. Khi nhìn theo chu kỳ dài hạn và đa dạng hóa danh mục, tâm lý đầu tư thường ổn định hơn và ít bị cảm xúc ngắn hạn chi phối quá mạnh.
Trên thị trường chứng khoán, điều khó nhất thường không phải tìm được cổ phiếu tăng giá, mà là giữ được sự tỉnh táo khi cảm xúc bắt đầu bị kéo theo biến động lợi nhuận.
Hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số: Bối cảnh mới, hành động mới” được báo Dân trí tổ chức vào 13h30 ngày 27/5, tại khách sạn Pullman (Hà Nội). Hội thảo nằm trong chuỗi sự kiện của Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 với chủ đề "Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng".
Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp để phân tích bối cảnh kinh tế mới, nhận diện cơ hội và thách thức, đồng thời làm rõ vai trò trung tâm của doanh nghiệp và các động lực then chốt cho tăng trưởng cao gắn với phát triển bền vững.
Ban tổ chức dành các suất tiêu chuẩn (Standard) và VVIP cho doanh nghiệp quan tâm phát triển bền vững đăng ký tham dự.
Doanh nghiệp đăng ký tham dự tại đây. Ban tổ chức sẽ gửi lại email xác nhận đã đăng ký thành công kèm QR code, để đại diện doanh nghiệp thuận tiện check-in (làm thủ tục) tham dự chương trình vào chiều 27/5.
Vì số lượng vé có hạn, link đăng ký tham gia có thể đóng sớm, khi hết vé.
Quyền lợi của hạng Standard là được ngồi ở vị trí đẹp, dễ dàng theo dõi toàn bộ sự kiện; sử dụng tea break (thức ăn nhẹ) phục vụ tại sự kiện; nước suối và giấy bút tiêu chuẩn hội nghị. Đồng thời được nhận trọn bộ tài liệu hội thảo và quà tặng từ ban tổ chức khi làm thủ tục (check-in).
Quyền lợi của hạng VVIP là ngồi vị trí VIP, có khu vực check-in riêng; sử dụng tea break (thức ăn nhẹ) phục vụ tại sự kiện; nước suối và giấy bút tiêu chuẩn hội nghị; trọn bộ tài liệu hội thảo. Đặc biệt sẽ được nhận quà tặng độc quyền từ ban tổ chức khi làm thủ tục (check-in).
Tham dự hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số: Bối cảnh mới, hành động mới” sẽ được báo Dân trí tổ chức vào 13h30 ngày 27/5 là cơ hội để doanh nghiệp kết nối trực tiếp với chuyên gia hàng đầu về kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững trong nước và quốc tế, chia sẻ các “điểm nghẽn” cần tháo gỡ để tạo dư địa phát triển trong giai đoạn tới tại chính đơn vị của mình và nhận lời khuyên hữu ích.
Sự kiện này hứa hẹn mang đến góc nhìn đa chiều, trao đổi thẳng thắn, kiến nghị thiết thực cho quá trình hoạch định chính sách, tạo sự đồng thuận giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới chuyên gia cho mục tiêu tăng trưởng GDP cao giai đoạn 2026-2031.
Diễn đàn ESG Việt Nam là sự kiện thường niên do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức từ năm 2024. Điểm nhấn của Diễn đàn là chuỗi hoạt động hội thảo, tọa đàm, company tour và lễ vinh danh Vietnam ESG Awards tôn vinh các đơn vị thực thi tốt ESG.
Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 có chủ đề "Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng" . Chủ đề của Diễn đàn được lựa chọn trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào tính cấp thiết của việc hành động sớm mà còn đặt trọng tâm vào vai trò tiên phong của doanh nghiệp và tổ chức trong việc chuyển hóa thách thức thành động lực dẫn dắt tăng trưởng bền vững.
Mở cửa phiên giao dịch 8/4, giá dầu thô Mỹ WTI có thời điểm giảm gần 19% về 91,64 USD một thùng. Hiện tại, giá dao động quanh 96 USD. Dầu Brent hạ 15% về sát 93 USD.
Thị trường đi xuống sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đồng ý lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, với điều kiện Tehran mở lại eo biển Hormuz. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cũng cho biết họ chấp thuận lệnh ngừng bắn.
Theo Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, việc đi lại qua eo biển Hormuz được cho phép trong hai tuần này, dưới sự quản lý của quân đội Iran. Ông khẳng định Iran sẽ ngừng tấn công nếu những hành động quân sự nhằm vào nước này kết thúc. Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán với Mỹ được tổ chức tại Pakistan vào 10/4.
Các thông báo được đưa ra khi còn chưa đầy hai giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Mỹ đặt ra với Iran hết hạn. Theo tối hậu thư, quốc gia vùng Vịnh phải đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước 20h giờ miền đông (7h giờ Hà Nội ngày 8/4) nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự bị tàn phá.
Chiến sự tại Trung Đông đã kéo dài hơn một tháng, làm gián đoạn 20% dòng chảy dầu, khí LNG toàn cầu khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Giá dầu thô, nhiên liệu máy bay, dầu diesel và xăng trên toàn cầu vì thế tăng vọt. Dầu thô từng lên sát 120 USD một thùng đầu tháng trước.
Trên thị trường vàng, giá vàng thế giới tăng 137 USD lên 4.849 USD một ounce.
Giá tăng khi xác suất các ngân hàng trung ương giảm lãi được cải thiện. Thời gian qua, kim loại quý này chịu sức ép khi chiến sự kéo lạm phát toàn cầu lên cao, khiến các nước ngần ngại nới lỏng chính sách tiền tệ. Từ khi chiến sự nổ ra, giá đã giảm khoảng 10%.
Thị trường chờ biên bản cuộc họp tháng 3 của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) công bố hôm nay. Trên thị trường vật chất, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã mua thêm vàng dự trữ tháng thứ 17 liên tiếp.
Ngoài vàng, các kim loại khác cũng đang tăng. Giá bạc, bạch kim và palladium đắt thêm 1-2% so với hôm qua.
