Thị trường lao động toàn cầu vừa đón nhận một cú sốc mang tính bước ngoặt. Meta tuyên bố cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương khoảng 8.000 người.
Cùng thời điểm, Microsoft, lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm hoạt động, đưa ra chương trình nghỉ việc tự nguyện cho gần 9.000 nhân sự.
Không dừng lại ở đó, hàng loạt tên tuổi lớn như Nike, Snap, Oracle hay Salesforce cũng đồng loạt thu hẹp quy mô.
Theo CNBC, những động thái này không đơn thuần là việc cắt giảm chi phí sau đại dịch mà là hệ quả trực tiếp của một cuộc chạy đua vũ trang mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại toàn bộ cấu trúc nền kinh tế.
AI bùng nổ, hàng loạt việc làm “biến mất”
Bức tranh tài chính của các tập đoàn công nghệ đang bộc lộ một nghịch lý lớn. Trong khi sa thải hàng loạt nhân viên, Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon dự kiến đổ tới gần 700 tỷ USD chỉ trong năm nay để xây dựng hạ tầng AI. Các doanh nghiệp đang tận dụng chính công nghệ này để tối ưu hóa vận hành, đồng nghĩa với việc họ cần ít sức người hơn.
Theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, tính đến cuối tháng 4, hơn 92.000 lao động công nghệ đã mất việc, nâng tổng số nhân sự bị sa thải từ năm 2020 lên con số gần 900.000. Chuyên gia lãnh đạo Anthony Tuggle nhận định trên CNBC rằng đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc căn bản. Thị trường đang chứng kiến sự chuyển đổi vĩnh viễn trong cách thức tổ chức công việc.
Đáng chú ý, AI đang tạo ra một chuẩn mực mới về hiệu suất kinh doanh. Trong hệ sinh thái khởi nghiệp, mô hình doanh nghiệp tăng trưởng nhanh với bộ máy tinh gọn đang lên ngôi. Giờ đây, một ứng dụng quản lý khách hàng (CRM) hoàn chỉnh có thể được xây dựng chỉ trong 24 giờ.
Thị trường bắt đầu xuất hiện những công ty đạt doanh thu 50 triệu USD chỉ với 50 nhân viên, thay vì cần tới 250 người như trước đây. Xu hướng này mở ra viễn cảnh về những “kỳ lân” công nghệ tỷ USD vận hành chỉ với chưa tới 100 nhân sự.
Khi doanh nghiệp cần ít người hơn để tạo ra lợi nhuận khổng lồ, câu hỏi đặt ra là lực lượng lao động dôi dư sẽ đi về đâu.
Thu nhập cơ bản phổ quát: Lưới an toàn mới
Trong bối cảnh AI có nguy cơ xóa sổ việc làm và nới rộng khoảng cách giàu nghèo, giới lãnh đạo công nghệ đang quay lại với một ý tưởng từng bị xem là viển vông: Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI). Theo Business Insider, đây là khoản tiền mặt chi trả định kỳ cho mọi người trưởng thành, không ràng buộc điều kiện hay cách chi tiêu.
CEO OpenAI Sam Altman từ lâu đã là người ủng hộ mạnh mẽ UBI. Ông từng đóng góp 14 triệu USD vào một nghiên cứu trị giá 60 triệu USD để thử nghiệm phát 1.000 USD/tháng cho người thu nhập thấp tại Mỹ. Kết quả cho thấy, nhóm nhận tiền đã giảm rõ rệt mức độ căng thẳng trong năm đầu tiên và tăng chi tiêu chủ yếu cho thực phẩm, tiền thuê nhà.
Tuy nhiên, Altman cũng thừa nhận tiền mặt không giải quyết được các vấn đề cốt lõi như chi phí y tế hay nhà ở. Do đó, ông đang phát triển mạng định danh Worldcoin để làm nền tảng phân phối tiền, đồng thời đề xuất ý tưởng “quyền truy cập tính toán cơ bản”. Theo đó, thay vì nhận tiền, người dân sẽ được cấp quyền sử dụng tài nguyên AI để tự tạo ra giá trị.
Tỷ phú Elon Musk cũng chung góc nhìn. Ông cho rằng AI và robot sẽ tạo ra sự dư thừa hàng hóa, khiến công việc trở thành một lựa chọn thay vì nghĩa vụ để mưu sinh. Musk gọi đây là “thu nhập cao phổ quát”, nơi con người tự do hơn trong việc sử dụng thời gian và tiền bạc.
Dưới góc độ đầu tư, nhà tài phiệt Vinod Khosla đánh giá AI khác biệt hoàn toàn với internet hay điện thoại. Nếu các công nghệ cũ hỗ trợ con người, thì AI lại “khuếch đại trí não” giống như động cơ hơi nước từng thay thế sức cơ bắp.
Điều này khiến lao động con người trở nên chậm chạp và đắt đỏ hơn, biến UBI thành một “tấm lưới an toàn” bắt buộc phải có.
AI tạo của cải, nhưng bài toán phân bổ vẫn bỏ ngỏ
Dù nhận được sự ủng hộ từ giới tinh hoa, UBI vẫn vấp phải nhiều tranh cãi. Các ý kiến phản đối lo ngại chính sách này sẽ làm giảm động lực làm việc, đồng thời tạo gánh nặng khổng lồ lên ngân sách và tiền thuế.
CEO Anthropic Dario Amodei nhận định UBI chỉ là một phần rất nhỏ của lời giải. Theo ông, AI sẽ thay đổi thế giới ở mức căn bản, đòi hỏi nhân loại phải có những cách tiếp cận toàn diện và chưa từng có tiền lệ để giải quyết bất bình đẳng.
Trong khi đó, “cha đỡ đầu AI” Geoffrey Hinton đã trực tiếp khuyến nghị chính phủ Anh nên xem xét UBI trước nguy cơ mất việc làm trên diện rộng.
Thực tế thị trường lao động đang chứng minh những lo ngại này là có cơ sở. Nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment chỉ ra rằng AI đang làm đình trệ việc tuyển dụng ở các vị trí đầu vào. Mức lương ngành công nghệ nhìn chung đi ngang, ngoại trừ sự tăng vọt ở một số vai trò chuyên biệt như kỹ sư AI.
Khoảng cách giữa việc làm bị phá hủy và việc làm mới được tạo ra đang ngày càng nới rộng. Năng suất khổng lồ từ AI chắc chắn sẽ tạo ra lượng của cải lớn chưa từng có, nhưng cơ chế nào để phân bổ dòng tiền đó vào túi người dân vẫn là một dấu hỏi.
Như nhà kinh tế trưởng Daniel Zhao của Glassdoor chia sẻ trên CNBC, tốc độ thay đổi chóng mặt đang tạo ra một bầu không khí bất an chưa từng có. “Đây là một làn sóng công nghệ khá đặc biệt bởi chính những người tham gia tạo ra nó lại đang cảm thấy lo lắng và mắc kẹt”, ông nhận định.
Chủ tịch HĐQT Tập đoàn PAN, đồng thời là người đứng đầu Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, cho biết hàng năm đều có cổ đông chất vấn ông về giá cổ phiếu. Ông luôn trả lời điều này do thị trường định đoạt, nên không bình luận hay khuyên ai mua bán cổ phiếu.
Theo ông, mỗi nhà đầu tư có quan điểm và cách tiếp cận khác nhau. Có người mua vào đợi giá cao để bán, nhưng cũng có người tích sản dài hạn. Ông chỉ tập trung vào việc minh bạch những gì đang làm và làm tốt nhất để giá trị cổ đông tích lũy qua từng năm.
"Tôi không tạo sóng hay tham gia mua bán cổ phiếu của chính mình. Tôi có thể nói giá trị cổ phiếu theo định giá, còn cam kết giá thì không thể", ông Nguyễn Duy Hưng chia sẻ tại phiên họp cổ đông thường niên của PAN ngày 21/4.
Trên sàn chứng khoán, cổ phiếu PAN đang quanh vùng 32.600 đồng, tương ứng vốn hóa thị trường hơn 6.800 tỷ đồng. Giá hiện tại tăng khoảng 23% so với đầu năm và có nhịp hồi phục mạnh từ khi công ty chốt thương vụ thoái vốn hãng bánh kẹo Bibica.
Nói về lý do thoái vốn Bibica, ông Hưng cho biết hãng bánh kẹo này đã có thể tự đứng vững với quy mô sản xuất tốt hơn nhiều thời điểm PAN mới tiếp quản. Ông ví von quá trình đầu tư hơn 10 năm vào Bibica cũng như hành trình nuôi con, "khi con lớn và tốt nghiệp đại học thì mình ở lại cũng không đóng góp được nhiều".
Theo ông Hưng, PAN là tập đoàn đầu tư và định hướng phát triển chính trong lĩnh vực nông nghiệp. Mảng bánh kẹo không nằm trong định hướng cốt lõi của doanh nghiệp nên việc chuyển nhượng là cần thiết. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh một trong những tiêu chí quan trọng khi lựa chọn đối tác chuyển nhượng là có thể giữ và phát triển thương hiệu hơn 70 năm tuổi.
PAN đặt mục tiêu năm nay doanh thu thuần hợp nhất đạt 18.000 tỷ đồng, tăng 2% so với năm trước. Nguồn thu sụt giảm sau khi thoái vốn Bibica được kỳ vọng bù đắp nhờ tăng trưởng của các đơn vị thành viên khác.
PAN đang có hàng chục công ty thành viên như Vinaseed, Sao Ta, Lafoco, Khử trùng Việt Nam, Nước mắm 584 Nha Trang... Họ dẫn đầu thị phần giống cây trồng, thuốc bảo vệ thực vật, khử trùng và kiểm soát dịch hại. Các mảng kinh doanh khác như xuất khẩu tôm, nước mắm, hạt dinh dưỡng cũng nằm trong top 5 của ngành.
PAN kỳ vọng lãi sau thuế hợp nhất năm nay đạt 1.780 tỷ đồng, gấp rưỡi so với cùng kỳ. Kế hoạch bao gồm lợi nhuận dự kiến ghi nhận từ chuyển nhượng Bibica. Nếu loại trừ phần này và các khoản liên quan, lãi sau thuế của cổ đông công ty mẹ tăng khoảng 18%. Quý đầu năm, họ ghi nhận lãi sau thuế trên báo cáo tài chính riêng đạt 1.094 tỷ đồng, gấp 40 lần cùng kỳ.
PAN dự kiến năm nay dành gần 630 tỷ đồng để chia cổ tức tiền mặt với tỷ lệ 30%, tức mỗi cổ phiếu nhận 3.000 đồng. Bên cạnh đó, công ty cũng phát hành cổ phiếu thưởng với tỷ lệ 20%.
Chiều 7-4, với 495/495 đại biểu, bằng 100% đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua nghị quyết về việc bầu ông Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, giữ chức Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Ngay sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã mời tân Thủ tướng Lê Minh Hưng lên tuyên thệ.
"Dưới cờ đỏ sao vàng thiêng liêng của Tổ quốc, trước Quốc hội và đồng bào, cử tri cả nước, tôi - Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - xin tuyên thệ: Tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nỗ lực, phấn đấu, hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước, Nhân dân giao phó", tân Thủ tướng Lê Minh Hưng tuyên thệ.
Tân Thủ tướng Lê Minh Hưng sinh năm 1970, quê Hà Tĩnh, từng có nhiều năm công tác tại Ngân hàng Nhà nước, trước khi đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong Đảng.
Cách đây 10 năm, ông đảm nhận vị trí Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và cũng là Thống đốc trẻ nhất trong lịch sử ngành ngân hàng.
Trong vai trò Thống đốc Ngân hàng Nhà nước giai đoạn từ tháng 4-2016 đến tháng 10-2020, ông Lê Minh Hưng đã điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, ổn định tỉ giá, kiểm soát lạm phát và đặc biệt là việc tập trung vào xử lý nợ xấu. Cũng trong thời gian này, dự trữ ngoại hối lên mức kỷ lục với 92 tỉ USD, cao hơn 13 tỉ USD so với cuối năm 2019.
Đồng thời nền kinh tế được hỗ trợ bởi các chính sách cắt giảm lãi suất và “nắn” dòng vốn vào các lĩnh vực được ưu tiên như sản xuất, kinh doanh…, tạo những nền tảng cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế trong giai đoạn vừa qua để vượt qua những "cơn gió ngược".
Kết thúc tuần giao dịch từ ngày 29/6 đến hết ngày 4/7, giá vàng miếng SJC được niêm yết ở mức 148,4-151,4 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra). Trước đó, giá vàng mở cửa tuần được niêm yết ở mức 145-148 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra).
Sau đó, chỉ trong 3 phiên đầu tuần này, giá vàng miếng đã liên tục lao dốc và mất hơn 2 triệu đồng/lượng. Tuy nhiên, nhờ 2 phiên phục hồi mạnh cuối tuần, giá vàng miếng đã lấy lại toàn bộ mức giảm kể từ đầu tuần. Mặc dù vậy, do các doanh nghiệp vẫn duy trì chênh lệch giá mua - bán ở mức 3 triệu đồng/lượng, người mua vàng từ đầu tuần đến nay chỉ lãi 400.000 đồng/lượng.
Trong khi đó, giá vàng thế giới kết thúc tuần này ở mức 4.171 USD/ounce. Tổng cộng cả tuần, giá tăng hơn 2%. Đây là lần đầu tiên kim loại quý ghi nhận tuần tăng sau 4 tuần giảm giá liên tục. Tuần này cũng chứng kiến cú đảo chiều ngoạn mục của giá vàng khi giá mặt hàng này đã phục hồi mạnh từ vùng 3.960 USD/ounce, cũng là mức thấp nhất kể từ tháng 11 năm ngoái lên mức giá hiện tại.
Ông Han Tan, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại Bybit, nhận định đà tăng của giá vàng được thúc đẩy bởi sự suy giảm mạnh số lượng việc làm mới tại Mỹ tháng trước. Theo ông, phản ứng tăng giá ngay lập tức của vàng là hợp lý trong bối cảnh thị trường tăng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ hạ lãi suất vào tháng 9.
Ngoài ra, đồng USD cũng đang hướng tới tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 4 sau báo cáo việc làm, qua đó giúp vàng - được định giá bằng đồng bạc xanh - trở nên rẻ hơn đối với những người nắm giữ các đồng tiền khác.
Ông Han Tan cho rằng trong dài hạn, các ngân hàng trung ương vẫn sẽ là một trụ cột quan trọng đối với nhu cầu vàng giao ngay, mặc dù gần đây một số ngân hàng đã bán bớt lượng vàng nắm giữ nhằm hỗ trợ đồng nội tệ.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương đã nối lại hoạt động mua vàng trong tháng 5, với lượng mua ròng đạt 41 tấn. Trên thị trường vật chất, sức mua vàng tại Ấn Độ suy yếu khi giá tăng lên, trong khi nhu cầu ở Trung Quốc có dấu hiệu cải thiện.
Ole Hansen, Trưởng bộ phận Chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, nhận định giá vàng nhiều khả năng sẽ tiếp tục dao động trong biên độ hẹp trong ngắn hạn, song vùng đáy của đợt điều chỉnh có thể đã được thiết lập.
Theo ông, dù xu hướng đã tích cực hơn, thị trường vẫn đang trong giai đoạn tích lũy khi một bộ phận nhà đầu tư tranh thủ các nhịp hồi phục để chốt lời. Chuyên gia này cho rằng sự suy yếu của đồng USD, lợi suất trái phiếu giảm, giá năng lượng hạ nhiệt cùng kỳ vọng lạm phát dịu bớt là những yếu tố giúp vàng tiến gần hơn tới việc hình thành đáy.
Alex Kuptsikevich, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại FxPro, dự báo giá vàng có thể tăng trong tuần tới. Ông đánh giá quý II vừa qua là giai đoạn kém tích cực nhất của vàng kể từ năm 2013, khi kim loại quý chịu áp lực từ giá dầu leo thang do căng thẳng tại Trung Đông và lo ngại lạm phát kéo dài, khiến thị trường kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ duy trì lãi suất cao lâu hơn.
Theo ông, lập trường chính sách cứng rắn của Fed dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh cũng từng khiến giá vàng có thời điểm lùi xuống dưới mốc 4.000 USD/ounce.
