Thị trường lao động toàn cầu vừa đón nhận một cú sốc mang tính bước ngoặt. Meta tuyên bố cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương khoảng 8.000 người.
Cùng thời điểm, Microsoft, lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm hoạt động, đưa ra chương trình nghỉ việc tự nguyện cho gần 9.000 nhân sự.
Không dừng lại ở đó, hàng loạt tên tuổi lớn như Nike, Snap, Oracle hay Salesforce cũng đồng loạt thu hẹp quy mô.
Theo CNBC, những động thái này không đơn thuần là việc cắt giảm chi phí sau đại dịch mà là hệ quả trực tiếp của một cuộc chạy đua vũ trang mới, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại toàn bộ cấu trúc nền kinh tế.
AI bùng nổ, hàng loạt việc làm “biến mất”
Bức tranh tài chính của các tập đoàn công nghệ đang bộc lộ một nghịch lý lớn. Trong khi sa thải hàng loạt nhân viên, Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon dự kiến đổ tới gần 700 tỷ USD chỉ trong năm nay để xây dựng hạ tầng AI. Các doanh nghiệp đang tận dụng chính công nghệ này để tối ưu hóa vận hành, đồng nghĩa với việc họ cần ít sức người hơn.
Theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, tính đến cuối tháng 4, hơn 92.000 lao động công nghệ đã mất việc, nâng tổng số nhân sự bị sa thải từ năm 2020 lên con số gần 900.000. Chuyên gia lãnh đạo Anthony Tuggle nhận định trên CNBC rằng đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc căn bản. Thị trường đang chứng kiến sự chuyển đổi vĩnh viễn trong cách thức tổ chức công việc.
Đáng chú ý, AI đang tạo ra một chuẩn mực mới về hiệu suất kinh doanh. Trong hệ sinh thái khởi nghiệp, mô hình doanh nghiệp tăng trưởng nhanh với bộ máy tinh gọn đang lên ngôi. Giờ đây, một ứng dụng quản lý khách hàng (CRM) hoàn chỉnh có thể được xây dựng chỉ trong 24 giờ.
Thị trường bắt đầu xuất hiện những công ty đạt doanh thu 50 triệu USD chỉ với 50 nhân viên, thay vì cần tới 250 người như trước đây. Xu hướng này mở ra viễn cảnh về những “kỳ lân” công nghệ tỷ USD vận hành chỉ với chưa tới 100 nhân sự.
Khi doanh nghiệp cần ít người hơn để tạo ra lợi nhuận khổng lồ, câu hỏi đặt ra là lực lượng lao động dôi dư sẽ đi về đâu.
Thu nhập cơ bản phổ quát: Lưới an toàn mới
Trong bối cảnh AI có nguy cơ xóa sổ việc làm và nới rộng khoảng cách giàu nghèo, giới lãnh đạo công nghệ đang quay lại với một ý tưởng từng bị xem là viển vông: Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI). Theo Business Insider, đây là khoản tiền mặt chi trả định kỳ cho mọi người trưởng thành, không ràng buộc điều kiện hay cách chi tiêu.
CEO OpenAI Sam Altman từ lâu đã là người ủng hộ mạnh mẽ UBI. Ông từng đóng góp 14 triệu USD vào một nghiên cứu trị giá 60 triệu USD để thử nghiệm phát 1.000 USD/tháng cho người thu nhập thấp tại Mỹ. Kết quả cho thấy, nhóm nhận tiền đã giảm rõ rệt mức độ căng thẳng trong năm đầu tiên và tăng chi tiêu chủ yếu cho thực phẩm, tiền thuê nhà.
Tuy nhiên, Altman cũng thừa nhận tiền mặt không giải quyết được các vấn đề cốt lõi như chi phí y tế hay nhà ở. Do đó, ông đang phát triển mạng định danh Worldcoin để làm nền tảng phân phối tiền, đồng thời đề xuất ý tưởng “quyền truy cập tính toán cơ bản”. Theo đó, thay vì nhận tiền, người dân sẽ được cấp quyền sử dụng tài nguyên AI để tự tạo ra giá trị.
Tỷ phú Elon Musk cũng chung góc nhìn. Ông cho rằng AI và robot sẽ tạo ra sự dư thừa hàng hóa, khiến công việc trở thành một lựa chọn thay vì nghĩa vụ để mưu sinh. Musk gọi đây là “thu nhập cao phổ quát”, nơi con người tự do hơn trong việc sử dụng thời gian và tiền bạc.
Dưới góc độ đầu tư, nhà tài phiệt Vinod Khosla đánh giá AI khác biệt hoàn toàn với internet hay điện thoại. Nếu các công nghệ cũ hỗ trợ con người, thì AI lại “khuếch đại trí não” giống như động cơ hơi nước từng thay thế sức cơ bắp.
Điều này khiến lao động con người trở nên chậm chạp và đắt đỏ hơn, biến UBI thành một “tấm lưới an toàn” bắt buộc phải có.
AI tạo của cải, nhưng bài toán phân bổ vẫn bỏ ngỏ
Dù nhận được sự ủng hộ từ giới tinh hoa, UBI vẫn vấp phải nhiều tranh cãi. Các ý kiến phản đối lo ngại chính sách này sẽ làm giảm động lực làm việc, đồng thời tạo gánh nặng khổng lồ lên ngân sách và tiền thuế.
CEO Anthropic Dario Amodei nhận định UBI chỉ là một phần rất nhỏ của lời giải. Theo ông, AI sẽ thay đổi thế giới ở mức căn bản, đòi hỏi nhân loại phải có những cách tiếp cận toàn diện và chưa từng có tiền lệ để giải quyết bất bình đẳng.
Trong khi đó, “cha đỡ đầu AI” Geoffrey Hinton đã trực tiếp khuyến nghị chính phủ Anh nên xem xét UBI trước nguy cơ mất việc làm trên diện rộng.
Thực tế thị trường lao động đang chứng minh những lo ngại này là có cơ sở. Nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment chỉ ra rằng AI đang làm đình trệ việc tuyển dụng ở các vị trí đầu vào. Mức lương ngành công nghệ nhìn chung đi ngang, ngoại trừ sự tăng vọt ở một số vai trò chuyên biệt như kỹ sư AI.
Khoảng cách giữa việc làm bị phá hủy và việc làm mới được tạo ra đang ngày càng nới rộng. Năng suất khổng lồ từ AI chắc chắn sẽ tạo ra lượng của cải lớn chưa từng có, nhưng cơ chế nào để phân bổ dòng tiền đó vào túi người dân vẫn là một dấu hỏi.
Như nhà kinh tế trưởng Daniel Zhao của Glassdoor chia sẻ trên CNBC, tốc độ thay đổi chóng mặt đang tạo ra một bầu không khí bất an chưa từng có. “Đây là một làn sóng công nghệ khá đặc biệt bởi chính những người tham gia tạo ra nó lại đang cảm thấy lo lắng và mắc kẹt”, ông nhận định.
Từ ngày 1-7-2026, các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, quán bar, karaoke, trung tâm thương mại... khi mở nhạc (phát bản ghi âm, ghi hình) phục vụ khách hàng đều phải trả tiền bản quyền âm nhạc theo quy định pháp luật.
Trao đổi với phóng viên báo Tuổi Trẻ anh Trần Thế Hiển - chủ một quán cà phê trên đường Phan Văn Trị (phường Gò Vấp, TP.HCM) - cho biết hiện vẫn duy trì việc mở nhạc thông qua nền tảng YouTube như nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ khác. Trước nay, anh chưa thực sự tìm hiểu sâu về các quy định liên quan đến bản quyền âm nhạc.
Khi tiếp cận thông tin về cách tính phí bản quyền dựa trên công thức tích hợp giữa mức lương cơ sở và hệ số điều chỉnh theo diện tích kinh doanh, anh Hiển không khỏi bất ngờ.
Với quy mô mặt bằng lên tới khoảng 1.000m² của quán, anh tính toán chi phí bản quyền âm nhạc mỗi năm có thể dao động ở mức gần 50 triệu đồng, tạo nên một áp lực tài chính không nhỏ.
"Trong bối cảnh ngành F&B vẫn chịu sức ép chi phí nguyên liệu, mặt bằng và sức mua của người tiêu dùng chưa phục hồi hoàn toàn, việc gánh thêm một khoản chi cố định mỗi năm khiến chúng tôi khó cân đối dòng tiền.
Nếu mức phí áp dụng đồng loạt theo diện tích sàn, đây sẽ là gánh nặng lớn cho các mô hình không gian rộng nhưng hiệu quả khai thác doanh thu thực tế chưa tương xứng", anh Hiển băn khoăn.
Một điểm nghẽn khác khiến nhiều chủ kinh doanh chưa đồng thuận là tiêu chí tính phí dựa vào tổng diện tích sàn.
Các chủ quán lập luận rằng không phải toàn bộ diện tích cơ sở đều phục vụ cho trải nghiệm nghe nhạc của khách hàng. Nhiều khu vực mang tính bổ trợ như kho chứa hàng, phòng kỹ thuật hay nhà vệ sinh hoàn toàn không liên quan đến việc khai thác giá trị âm nhạc nhưng vẫn bị gộp chung vào quy mô tính phí.
Theo ghi nhận thực tế, điều làm các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể lúng túng nhất lúc này là sự thiếu hụt các dòng thông tin hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng.
Anh Hiển cho biết bản thân chưa từng nhận được thông báo hay hướng dẫn nào về quy trình thực hiện, đơn vị có thẩm quyền thu phí, phạm vi áp dụng, hoặc cách thức phân biệt giữa việc dùng tài khoản cá nhân với phát nhạc thương mại.
Biên lợi nhuận ngành F&B hiện tại phụ thuộc mạnh vào yếu tố mùa vụ. Trong tình huống chi phí vận hành bị đẩy lên, anh buộc phải cân nhắc giảm tần suất mở nhạc hoặc chuyển sang dùng các nguồn nội dung thay thế tự do.
Tương tự, một chủ quán cà phê trên đường Lâm Văn Bền (phường Tân Hưng, TP.HCM) chia sẻ mọi thứ đối với họ hiện vẫn còn "rất mơ hồ". Quán chủ yếu mở nhạc nền nhẹ nhàng để tạo không gian thư giãn cho khách, chưa từng có đơn vị nào đến hướng dẫn việc sử dụng nhạc trong môi trường kinh doanh phải xin phép ra sao.
"Khi nghe thông tin chi phí tính theo diện tích và gắn với mức lương cơ sở, chúng tôi lo ngại hơn là chuẩn bị. Điều khiến tôi băn khoăn không chỉ là số tiền phải đóng mà quan trọng là đóng cho ai, phạm vi nào được tính và nếu mình đã trả tiền thuê bao định kỳ cho các nền tảng trực tuyến thì có được xem là hợp lệ hay chưa", vị này bày tỏ.
Trong khi đó, ông Nguyễn Phúc Hưng - Phó Giám đốc vận hành của chuỗi cửa hàng bánh Bread Talks - cho biết hệ thống đã ký hợp đồng và sử dụng dịch vụ bản quyền thông qua một đối tác hợp pháp. Thế nhưng thời gian qua, doanh nghiệp vẫn thường xuyên nhận được email, công văn, thậm chí là thông báo có nội dung phản ánh hoặc yêu cầu làm rõ về việc sử dụng âm nhạc chưa được cấp phép.
“Đội ngũ chúng tôi rất băn khoăn về cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các đơn vị quản lý, khai thác bản quyền vẫn chưa thực sự đồng bộ. Đồng thời, việc này cũng gây mất thời gian cho doanh nghiệp trong việc giải trình, dù doanh nghiệp đã thực hiện đúng nghĩa vụ của mình”, ông Hưng nói.
Nhiều hộ kinh doanh nhỏ mong muốn cơ quan quản lý xây dựng cơ chế thực thi bản quyền dễ tiếp cận, thiết kế các gói phí linh hoạt theo tháng, năm với danh mục tác phẩm minh bạch, kèm lộ trình triển khai rõ ràng để doanh nghiệp có thời gian thích ứng.
Tại hội nghị đầu tư năm 2026 do Chứng khoán Thiên Việt (TVS) tổ chức ngày 10/7, các chuyên gia tài chính đề cập nhiều về cách tối ưu hoạt động đầu tư trong bối cảnh nhiều biến động.
Theo ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), môi trường đầu tư hiện nay buộc nhà đầu tư phải thay đổi tư duy. Thay vì chỉ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, họ cần xem xét mỗi quyết định dưới góc độ quản trị tài sản. Do đó, trước khi rót tiền, nhà đầu tư cần trả lời 3 câu hỏi: khoản tiền này sẽ được sử dụng khi nào, mức rủi ro có thể chấp nhận đến đâu và tài sản đó đóng vai trò gì trong toàn bộ danh mục.
"Tài sản tốt chưa chắc là khoản đầu tư hời nếu được mua ở mức giá quá cao hoặc chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục", ông nói.
Điểm được nhiều diễn giả cùng nhấn mạnh là rủi ro lớn nhất của nhà đầu tư hiện nay không nằm ở việc lựa chọn sai tài sản mà ở cách phân bổ tài sản. Ông Nguyễn Triệu Vinh, Phó giám đốc Khối Đầu tư kiêm Giám đốc Đầu tư cổ phiếu Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), cho rằng không ít người chỉ gửi tiết kiệm vì ưu tiên sự an toàn.
Ngược lại, nhiều nhà đầu tư khác lại dồn phần lớn tài sản vào cổ phiếu hoặc bất động sản khi thị trường thuận lợi. Hai cách tiếp cận này đều khiến danh mục dễ mất cân bằng trước lạm phát hoặc những biến động trong chu kỳ kinh tế.
Theo ông, mỗi loại tài sản đều có vai trò riêng. Tiền gửi đáp ứng nhu cầu thanh khoản, trái phiếu giúp ổn định danh mục, trong khi cổ phiếu là động lực tăng trưởng dài hạn. Việc kết hợp các nhóm tài sản thay vì đặt cược vào một kênh duy nhất sẽ giúp nhà đầu tư đạt mục tiêu tài chính với mức biến động thấp hơn.
Tổng giám đốc SHS cũng cho rằng tâm lý "tất tay" vẫn là một trong những sai lầm phổ biến nhất mà ngay bản thân ông cũng từng mắc phải. Khi giá bất động sản tăng, dòng tiền lại đổ vào đất, còn lúc vàng lập đỉnh hay chứng khoán bứt phá, vốn tiếp tục dịch chuyển sang những tài sản đang "nóng". Theo chuyên gia, mỗi loại tài sản đều có chu kỳ tăng giảm riêng và việc liên tục chạy theo xu hướng khiến nhà đầu tư dễ mua ở vùng giá cao, bán khi thị trường điều chỉnh.
Đồng tình, ông Vũ Kim, Giám đốc Quản lý tài sản Standard Chartered Việt Nam, cho rằng cảm xúc là yếu tố chi phối phần lớn quyết định đầu tư. Trên thị trường, nhà đầu tư thường dao động giữa hai thái cực: sợ bỏ lỡ cơ hội và quá lo ngại khi giá tài sản giảm.
Ông Kim phân tích, nguyên tắc đầu tiên trong quản trị tài sản là hiểu nhu cầu của chính mình trước khi dự báo thị trường. Những khoản tiền dự kiến sử dụng trong 1-2 năm cần được rót vào tài sản an toàn, có tính thanh khoản cao. Ngược lại, nguồn vốn dành cho mục tiêu 5-10 năm có thể chấp nhận biến động lớn hơn để đổi lấy khả năng sinh lời.
Thay vì cố gắng dự báo "đỉnh" hay "đáy" của thị trường, Giám đốc Quản lý tài sản Standard Chartered Việt Nam khuyên nhà đầu tư định kỳ tái cân bằng danh mục về tỷ trọng mục tiêu. Khi một tài sản tăng quá mạnh, tỷ trọng của nó sẽ được giảm xuống, và bổ sung những tài sản giảm giá. Cách làm này giúp hạn chế việc mua đuổi ở vùng giá cao hoặc bán tháo khi thị trường điều chỉnh.
Ở góc độ quản lý quỹ, ông Nguyễn Triệu Vinh cho rằng thời gian đầu tư cũng cần được đặt lên trước câu hỏi "nên mua tài sản nào". Với khoản tiền chỉ nhàn rỗi dưới một năm, tiền gửi hoặc trái phiếu thường phù hợp hơn cổ phiếu do hạn chế rủi ro biến động. Trong khi đó, nếu mục tiêu đầu tư kéo dài từ 3 năm trở lên, cổ phiếu có nhiều cơ hội mang lại mức sinh lời tốt hơn nhờ khả năng phục hồi của thị trường qua các chu kỳ.
Ngoài việc phân bổ danh mục, các chuyên gia cũng lưu ý nhà đầu tư không nên chỉ tập trung vào biến động giá tài sản mà bỏ qua những rủi ro có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch tài chính. Lạm phát, tỷ giá, khả năng thanh khoản cá nhân, áp lực trả nợ hay những biến cố sức khỏe đều có thể buộc nhà đầu tư phải bán tài sản ngoài kế hoạch nếu không chuẩn bị nguồn dự phòng.
Ông Nguyễn Duy Linh cho rằng công nghệ và AI đang giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng không thể thay thế tư duy và tính kỷ luật. Do đó, sự khác biệt giữa một nhà đầu tư thành công và số đông nằm ở khả năng xây dựng danh mục hợp lý, kiên trì với chiến lược phân bổ tài sản và giữ kỷ luật trong quá trình đầu tư.
Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM đang có trạng thái hưng phấn với chuỗi tăng 4 phiên liên tiếp, qua đó thiết lập kỷ lục mới 1.915 điểm (tính theo giá đóng cửa). Trong báo cáo chiến lược tháng này, phần lớn công ty chứng khoán và quỹ đầu tư dự báo đà tăng tiếp diễn, sớm đưa chỉ số lên 2.000 điểm - cột mốc tâm lý quan trọng.
Theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), thị trường đang hội tụ nhiều tín hiệu kỹ thuật tích cực về ngắn hạn lẫn trung hạn. Các cổ phiếu trong "họ" Vingroup đóng vai trò dẫn dắt, còn các mã trụ thuộc nhóm ngân hàng, chứng khoán, thép... giữ vai trò nâng đỡ. Dòng tiền có dấu hiệu luân chuyển giữa các nhóm ngành, thay vì tập trung vào một vài cổ phiếu đơn lẻ như trước.
"Đây là diễn biến tích cực đối với vận động tăng giá của chứng khoán trong giai đoạn tới", ông Minh nói.
Chuyên gia cho rằng thị trường chưa thực sự hưng phấn do nhà đầu tư còn e dè, thể hiện qua thanh khoản thấp. Tuy nhiên, trong kịch bản cơ sở, khi VN-Index vượt qua vùng 1.920 điểm, dòng tiền đứng ngoài sẽ quay lại mạnh hơn. Nếu bỏ được tâm lý thận trọng, chỉ số có thể kéo dài mạch tăng lên vùng 1.950-2.018 điểm.
Dù vậy, chuyên gia để ngỏ kịch bản tiêu cực nếu xung đột Trung Đông kéo dài và gây ảnh hưởng đến triển vọng kinh tế toàn cầu. Trong trường hợp này, VN-Index nhiều khả năng quay lại kiểm định vùng hỗ trợ 1.750-1.800 điểm trước khi xác lập xu hướng mới.
Tương tự cách dự báo của ABS, nhóm phân tích Công ty Chứng khoán Tiên Phong (TPS) xây dựng ba kịch bản trong tháng này, trong đó đề cập khả năng chỉ số chạm 2.100 điểm.
Theo TPS, nền tảng vĩ mô gồm tăng trưởng GDP tích cực, định hướng điều hành lãi suất ổn định và xác nhận nâng hạng chứng khoán đóng vai trò hỗ trợ trung hạn. Ngược lại, những lực cản lớn nhất là lãi suất vẫn ở mức cao, áp lực lạm phát và tâm lý mùa vụ "sell in May" (bán trong tháng 5).
Nhóm phân tích dự báo kịch bản có xác suất cao nhất (65%) là chỉ số dao động trong vùng 1.864-1.925 điểm. Ở kịch bản tích cực với xác suất 20%, chỉ số được kỳ vọng lên vùng 1.985-2.100 điểm nếu áp lực xả hàng quanh vùng đỉnh cũ không quá lớn.
Ngược lại, ở kịch bản tiêu cực, chỉ số có thể dao động quanh vùng 1.760-1.800 điểm. Tuy nhiên, nhóm phân tích cho rằng thị trường sẽ không biến động cực đoan. Thay vào đó, VN-Index giằng co trong biên độ hẹp để vừa hấp thụ các yếu tố bất lợi, vừa phản ánh kỳ vọng tăng trưởng dài hạn.
Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) dự đoán biên độ dao động của VN-Index trong 3 tháng tới có thể rất rộng, từ 1.623 đến 2.317 điểm, tương ứng mức biến động giảm khoảng 11% đến tăng gần 25% so với cuối tháng trước.
Lý giải điều này, chuyên gia VDSC nhận định đà phục hồi và tăng điểm của VN-Index khoảng một tháng trở lại đây phụ thuộc lớn vào nhóm bất động sản, đặc biệt là "họ" Vingroup. VIC và VHM đóng góp đến 167 trong tổng mức tăng 179 điểm tháng trước. Do đó, nếu loại bỏ tác động nhóm này, chỉ số gần như đi ngang.
Yếu tố hỗ trợ cho thị trường thời gian tới, theo chuyên gia, là tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Sau mùa báo cáo tài chính quý đầu năm, P/E của VN-Index điều chỉnh về khoảng 14 lần, trong bối cảnh lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng 45% so với cùng kỳ. Loại trừ nhóm Vingroup, P/E chỉ khoảng 11,7 lần, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng. Định giá thấp đang mở ra dư địa tái định giá cho phần đông cổ phiếu nếu thị trường điều chỉnh.
Cùng quan điểm thận trọng, nhưng SSI Research không dự báo cụ thể điểm số VN-Index. Theo nhóm này, tháng 5 có thể là giai đoạn trống thông tin sau khi thị trường đã phản ánh hàng loạt yếu tố hỗ trợ trong tháng trước như triển vọng nâng hạng, kết quả kinh doanh quý I tích cực hay chính sách hỗ trợ từ Chính phủ.
"Dư địa tăng của thị trường có thể bị thu hẹp và mức độ biến động gia tăng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các nhịp điều chỉnh mạnh nếu xuất hiện vẫn mở ra cơ hội tích lũy cổ phiếu với định giá hấp dẫn hơn cho nhà đầu tư dài hạn", chuyên gia SSI Research nhận định.
Nhiều nhóm phân tích cũng cho rằng thị trường điều chỉnh sẽ mang đến cơ hội giải ngân cho nhà đầu tư trung và dài hạn, nhất là những người quản trị danh mục tốt trong giai đoạn thị trường tăng nóng. Ngược lại, khi VN-Index tiếp tục đi lên theo đà hiện tại, nhà đầu tư có thể tăng tần suất giao dịch dựa trên các mốc hỗ trợ và kháng cự của từng cổ phiếu.
"Yếu tố rủi ro với cổ phiếu giảm đi đáng kể, khá an toàn cho việc tiếp tục gia tăng vị thế nắm giữ trung hạn khi thị trường còn e dè xu hướng tăng", ông Thế Minh nói.
