Biến thể Covid-19 BA.3.2 còn gọi “Cicada” (Ve sầu) được phát hiện lần đầu tại Nam Phi vào tháng 11/2024. Đây là “hậu duệ” của BA.3, một nhánh phụ của biến thể Omicron xuất hiện từ năm 2022. Ryan Gregory, Giáo sư ngành sinh học tiến hóa tại Đại học Guelph, đặt biệt danh “Cicada” cho biến thể này do virus đã âm thầm tích lũy đột biến trong nhiều năm giống như loài ve sầu ẩn mình dưới lòng đất trước khi tăng tốc lây lan mạnh mẽ.
Tiến sĩ Andrew Pekosz, nhà vi trùng học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, cho biết BA.3 từng có giai đoạn mờ nhạt và tưởng chừng đã bị lấn lướt bởi các nhánh khác, thực tế nó chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Sau hai năm âm thầm tích lũy hàng chục đột biến, BA.3 tiến hóa thành BA.3.2, rồi tiếp tục phân nhánh thành hai biến thể phụ là BA.3.2.1 và BA.3.2.2.
Từ năm 2024, sự hiện diện của BA.3.2 tương đối mờ nhạt do sự áp đảo bởi các dòng biến thể chiếm ưu thế như Nimbus hay XFG (đều thuộc nhánh BA.2). Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi từ tháng 9 năm ngoái khi BA.3.2 bắt đầu ghi nhận sự tăng trưởng đột biến về số ca nhiễm. “Biến thể này từng ẩn mình để âm thầm nhân bản cho đến khi bắt đầu lây lan rộng hơn trong cộng đồng”, tiến sĩ Pekosz nói.
Cicada sở hữu khoảng 70-75 đột biến ở protein gai. Ông Pekosz đánh giá số lượng đột biến khổng lồ giúp biến thể thay hình đổi dạng hoàn toàn, khiến hệ miễn dịch khó nhận diện để kích hoạt cơ chế bảo vệ. Tuy nhiên, tiến sĩ Dana Mazo, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại NYU Langone Health, cho hay một số đột biến này dường như làm giảm khả năng liên kết của virus với tế bào người. Điều đó có nghĩa dù hệ miễn dịch gặp khó khăn trong việc nhận diện virus, bản thân virus cũng không còn nhạy bén trong việc tấn công và xâm nhập vào cơ thể người như trước.
Vậy biến thể Covid mới có gây bệnh nặng hơn không? Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận chính xác về độc lực của biến thể mới, theo PBS News. Các chuyên gia cho hay hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy nó gây bệnh nặng hơn các biến thể trước đó.
Tiến sĩ William Schaffner, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt, cho hay vì biến thể này còn quá mới, những hiểu biết hiện tại về cơ chế hoạt động của nó chủ yếu đến từ các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm thay vì dữ liệu lâm sàng. Tuy nhiên, các dữ liệu ban đầu cho thấy biến thể này không nguy hiểm hơn và không có biểu hiện lâm sàng nào khác biệt. “Đây là đặc điểm điển hình của các biến thể Covid-19 trong hai năm qua. Nhìn chung, độc lực của virus không tăng lên đáng kể và các triệu chứng vẫn duy trì sự ổn định, ít có sự thay đổi giữa các chủng virus khác nhau”, ông Schaffner giải thích.
Tính đến tháng 2, báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho thấy biến thể đã xuất hiện tại 23 quốc gia. Cicada hiện chiếm một tỷ lệ nhỏ trong số ca Covid-19 tại Mỹ, dưới 0,2% các trình tự gene được thu thập từ ngày 1/12/2025 đến ngày 11/2/2026. Tuy nhiên, tình hình tại châu Âu đáng chú ý hơn nhiều khi Ve sầu chiếm 30% tổng số ca nhiễm.
Tại Mỹ, chương trình CDC giám sát bộ gene lần đầu ghi nhận sự hiện diện của Cicada vào tháng 6 năm ngoái ở một hành khách đến từ Hà Lan. Theo báo cáo công bố ngày 19/3 trên tạp chí Morbidity and Mortality Weekly Report, biến thể này sau đó tiếp tục được tìm thấy trong mẫu dịch tỵ hầu của 4 hành khách, 3 mẫu nước thải trên máy bay, 5 mẫu lâm sàng từ bệnh nhân và 132 mẫu nước thải tại 25 bang khác nhau.
Các chuyên gia lưu ý rằng triệu chứng lâm sàng của BA.3.2 tương đồng với các chủng đang lưu hành hiện nay. Các biểu hiện phổ biến gồm sốt hoặc rùng mình ớn lạnh, ho, khó thở hoặc hụt hơi, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi. Ngoài ra, người bệnh có thể bị mất vị giác hoặc khứu giác, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn mửa và tiêu chảy. Theo tiến sĩ Robert H. Hopkins Jr., Giám đốc Y khoa của Hiệp hội Quốc gia về Bệnh Truyền nhiễm (Mỹ), triệu chứng được ghi nhận nhiều nhất vẫn là đau họng.
Các đột biến ở protein gai có khả năng làm giảm hiệu quả ngăn ngừa lây nhiễm của vaccine đối với biến thể Cicada, các chuyên gia khẳng định vaccine vẫn phát huy tác dụng bảo vệ người bệnh khỏi các biến chứng nặng. Bên cạnh việc tiêm chủng, các biện pháp như rửa tay sát khuẩn, đeo khẩu trang và giữ khoảng cách an toàn vẫn là những cách hiệu quả để phòng chống dịch Covid-19.
Bình Minh (Theo Today, Scientific American, Fox59)
Theo báo cáo tại hội nghị, đến tháng 4-2026, toàn tỉnh có 159.084 người tham gia bảo hiểm xã hội, đạt tỉ lệ bao phủ 36,15%. Riêng bảo hiểm y tế có hơn 2 triệu người tham gia, đạt 99,78% kế hoạch, tương đương gần 99% dân số toàn tỉnh; tăng so với mức bình quân 91,31% trước thời điểm hợp nhất tỉnh.
Việc giải quyết, chi trả chế độ được thực hiện thông qua 148 điểm chi trả cấp xã với tổng số tiền hơn 1.000 tỉ đồng. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội đã phối hợp xử lý 99,7% chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tồn đọng giai đoạn 2018 - 2022 cho 43 cơ sở y tế, với số tiền hơn 279 tỉ đồng.
Đáng chú ý, tình trạng chậm, trốn đóng bảo hiểm vẫn diễn ra, với tổng số tiền phát sinh hơn 365 tỉ đồng. Cùng với đó, chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tăng nhanh, khiến Cà Mau nằm trong nhóm địa phương có nguy cơ vượt dự toán được giao.
Phát biểu tại hội nghị, ông Chu Mạnh Sinh - Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam - đề nghị tỉnh tập trung đổi mới phương thức truyền thông, phát huy vai trò các tổ chức hỗ trợ trong phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm.
Ông Sinh cũng đề xuất ngành y tế chủ trì thành lập tổ công tác liên ngành nhằm tăng cường kiểm soát chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.
Phát biểu thêm, ông Nguyễn Minh Luân - Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - thông tin thời gian tới tỉnh sẽ tăng cường rà soát dữ liệu, đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra các đơn vị nợ đọng kéo dài; đồng thời kiến nghị cấp trên xem xét cơ chế phân bổ dự toán linh hoạt và tháo gỡ vướng mắc cho các cơ sở y tế sau sáp nhập.
Theo Cục An toàn thực phẩm, đơn vị nhận được thông tin từ ngày 29-4 đến ngày 1-5 trên địa bàn xã Tân Lập, tỉnh Quảng Trị ghi nhận 46 người nhập viện cấp cứu nghi do ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì với các triệu chứng như sốt cao, tiêu chảy, nôn mửa, đau bụng… và đang được điều trị tại Bệnh viện đa khoa khu vực Hướng Hóa (đến 15h ngày 1-5 có tổng cộng 64 người nghi ngộ độc thực phẩm do ăn bánh mì).
Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế tỉnh Quảng Trị khẩn trương triển khai chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân nghi ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc. Lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; điều tra và xử lý nghiêm các vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (nếu có), công khai kết quả để kịp thời cảnh báo cho cộng đồng.
Tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, nâng cao vai trò, trách nhiệm của người quản lý, người sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng.
Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, tập trung truyền thông vào nhóm cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm thực phẩm liên quan đến thức ăn đường phố.
Thực hiện nghiêm các nội dung chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Y tế về việc tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm; bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố.
Cục An toàn Thực phẩm cũng đề nghị các đơn vị theo dõi, cập nhật diễn biến tình hình vụ ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động truyền thông thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả điều tra ngộ độc thực phẩm đồng thời báo cáo về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Thời gian qua, tại nhiều tỉnh, thành phố liên tiếp ghi nhận ca ngộ độc sau khi ăn bánh mì. Mới đây, 29-4 Sở Y tế tỉnh Nghệ An tìm ra nguyên nhân gây ra vụ ngộ độc khiến 62 người nhập viện điều trị sau khi ăn bánh mì có vi khuẩn Salmonella.
Trước đó, đầu tháng 4, tại Vũng Tàu cũng xảy ra vụ ngộ độc bánh mì khiến 108 người (bao gồm trẻ em, người già, phụ nữ mang thai) đến khám và điều trị tại các bệnh viện Vũng Tàu, Bà Rịa và Tâm Anh.
Kết quả xét nghiệm bước đầu từ Sở Y tế TP.HCM cho thấy 28/51 mẫu phân (chiếm 54,9%) dương tính với vi khuẩn Salmonella. Đây là tác nhân gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa phổ biến liên quan đến thực phẩm.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết dù cùng có nguồn gốc từ mía hoặc củ cải đường và thành phần chính đều là sucrose, đường trắng và đường nâu lại có những điểm khác biệt rất rõ rệt về bản chất và hương vị.
Đường trắng là loại sucrose đã được tinh luyện gần như hoàn toàn, loại bỏ sạch mọi tạp chất để cho ra những hạt đường có màu trắng tinh khiết và vị ngọt sắc. Ngược lại, đường nâu thực chất là đường trắng nhưng còn giữ lại hoặc được phối trộn bổ sung thêm mật mía (molasses). Chính lớp mật mía đặc sánh này đã tạo nên màu sắc sẫm đặc trưng và mang lại cho đường nâu hương thơm caramel thoang thoảng. Nhờ thành phần mật mía này mà đường nâu cũng chứa một lượng nhỏ các khoáng chất tự nhiên như canxi, kali, sắt và magie.
Mặc dù đường nâu có chứa canxi, kali, sắt và magie nhờ lớp mật mía, nhưng hàm lượng của chúng cực kỳ không đáng kể. Ví dụ thực tế, một thìa cà phê đường nâu chỉ chứa lượng khoáng chất rất nhỏ, thường chưa tới vài % nhu cầu khuyến nghị hằng ngày của cơ thể.
"Để bạn dễ hình dung, nếu muốn nhận được lượng sắt hay magie đủ 'có ý nghĩa' cho sức khỏe từ đường nâu, bạn sẽ phải ăn hàng lạng, thậm chí hàng cân đường mỗi ngày. Lúc này, tác hại từ lượng calo rỗng và lượng đường quá tải nạp vào cơ thể (gây béo phì, tiểu đường, tim mạch) sẽ vượt xa hoàn toàn lợi ích nhỏ từ lượng ít khoáng chất kia", bác sĩ Châu Thị Anh phân tích.
Nói cách khác, đường nâu đúng là có nhiều vi chất hơn đường trắng, nhưng lượng quá nhỏ để tạo ra lợi ích sức khỏe thực tế.
Xét về lượng calo và khả năng gây tăng cân, đường trắng và đường nâu gần như không có sự khác biệt khi mỗi gram của 2 loại đều cung cấp khoảng 4 kcal. Do mức chênh lệch calo là không đáng kể, yếu tố quan trọng nhất đối với người ăn kiêng vẫn luôn là tổng lượng đường tiêu thụ, tổng năng lượng nạp vào và tần suất sử dụng đồ ngọt hằng ngày.
Tương tự, chỉ số đường huyết của 2 loại đường này cũng khác nhau rất ít. Dù đường nâu đôi khi có chỉ số đường huyết thấp hơn một chút nhờ thành phần mật mía, nhưng mức chênh này hoàn toàn không đủ lớn để tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc kiểm soát cân nặng, quản lý insulin hay giảm nguy cơ tiểu đường.
Nếu mục tiêu của bạn là giảm cân, kiểm soát đường huyết và hướng tới một lối sống lành mạnh, thì việc cắt giảm tổng lượng đường tiêu thụ hằng ngày quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ đổi từ đường trắng sang đường nâu. Hãy xem đường nâu như một lựa chọn mang tính cá nhân về hương vị với mùi caramel đặc trưng và rất phù hợp để làm bánh hay pha chế đồ uống chứ nó hoàn toàn không phải là một "phiên bản healthy" thực sự.
"Vì vậy, thay vì bận tâm về màu sắc của đường, chiến lược hiệu quả hơn nhiều cho người ăn kiêng là tập trung kiểm soát khẩu phần tổng thể: chủ động giảm đồ uống có đường, hạn chế thực phẩm siêu chế biến và ưu tiên các nguồn carbohydrate giàu chất xơ từ tự nhiên", bác sĩ Anh chia sẻ.
