Biến thể Covid-19 BA.3.2 còn gọi “Cicada” (Ve sầu) được phát hiện lần đầu tại Nam Phi vào tháng 11/2024. Đây là “hậu duệ” của BA.3, một nhánh phụ của biến thể Omicron xuất hiện từ năm 2022. Ryan Gregory, Giáo sư ngành sinh học tiến hóa tại Đại học Guelph, đặt biệt danh “Cicada” cho biến thể này do virus đã âm thầm tích lũy đột biến trong nhiều năm giống như loài ve sầu ẩn mình dưới lòng đất trước khi tăng tốc lây lan mạnh mẽ.
Tiến sĩ Andrew Pekosz, nhà vi trùng học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, cho biết BA.3 từng có giai đoạn mờ nhạt và tưởng chừng đã bị lấn lướt bởi các nhánh khác, thực tế nó chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Sau hai năm âm thầm tích lũy hàng chục đột biến, BA.3 tiến hóa thành BA.3.2, rồi tiếp tục phân nhánh thành hai biến thể phụ là BA.3.2.1 và BA.3.2.2.
Từ năm 2024, sự hiện diện của BA.3.2 tương đối mờ nhạt do sự áp đảo bởi các dòng biến thể chiếm ưu thế như Nimbus hay XFG (đều thuộc nhánh BA.2). Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi từ tháng 9 năm ngoái khi BA.3.2 bắt đầu ghi nhận sự tăng trưởng đột biến về số ca nhiễm. “Biến thể này từng ẩn mình để âm thầm nhân bản cho đến khi bắt đầu lây lan rộng hơn trong cộng đồng”, tiến sĩ Pekosz nói.
Cicada sở hữu khoảng 70-75 đột biến ở protein gai. Ông Pekosz đánh giá số lượng đột biến khổng lồ giúp biến thể thay hình đổi dạng hoàn toàn, khiến hệ miễn dịch khó nhận diện để kích hoạt cơ chế bảo vệ. Tuy nhiên, tiến sĩ Dana Mazo, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại NYU Langone Health, cho hay một số đột biến này dường như làm giảm khả năng liên kết của virus với tế bào người. Điều đó có nghĩa dù hệ miễn dịch gặp khó khăn trong việc nhận diện virus, bản thân virus cũng không còn nhạy bén trong việc tấn công và xâm nhập vào cơ thể người như trước.
Vậy biến thể Covid mới có gây bệnh nặng hơn không? Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận chính xác về độc lực của biến thể mới, theo PBS News. Các chuyên gia cho hay hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy nó gây bệnh nặng hơn các biến thể trước đó.
Tiến sĩ William Schaffner, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt, cho hay vì biến thể này còn quá mới, những hiểu biết hiện tại về cơ chế hoạt động của nó chủ yếu đến từ các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm thay vì dữ liệu lâm sàng. Tuy nhiên, các dữ liệu ban đầu cho thấy biến thể này không nguy hiểm hơn và không có biểu hiện lâm sàng nào khác biệt. “Đây là đặc điểm điển hình của các biến thể Covid-19 trong hai năm qua. Nhìn chung, độc lực của virus không tăng lên đáng kể và các triệu chứng vẫn duy trì sự ổn định, ít có sự thay đổi giữa các chủng virus khác nhau”, ông Schaffner giải thích.
Tính đến tháng 2, báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho thấy biến thể đã xuất hiện tại 23 quốc gia. Cicada hiện chiếm một tỷ lệ nhỏ trong số ca Covid-19 tại Mỹ, dưới 0,2% các trình tự gene được thu thập từ ngày 1/12/2025 đến ngày 11/2/2026. Tuy nhiên, tình hình tại châu Âu đáng chú ý hơn nhiều khi Ve sầu chiếm 30% tổng số ca nhiễm.
Tại Mỹ, chương trình CDC giám sát bộ gene lần đầu ghi nhận sự hiện diện của Cicada vào tháng 6 năm ngoái ở một hành khách đến từ Hà Lan. Theo báo cáo công bố ngày 19/3 trên tạp chí Morbidity and Mortality Weekly Report, biến thể này sau đó tiếp tục được tìm thấy trong mẫu dịch tỵ hầu của 4 hành khách, 3 mẫu nước thải trên máy bay, 5 mẫu lâm sàng từ bệnh nhân và 132 mẫu nước thải tại 25 bang khác nhau.
Các chuyên gia lưu ý rằng triệu chứng lâm sàng của BA.3.2 tương đồng với các chủng đang lưu hành hiện nay. Các biểu hiện phổ biến gồm sốt hoặc rùng mình ớn lạnh, ho, khó thở hoặc hụt hơi, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi. Ngoài ra, người bệnh có thể bị mất vị giác hoặc khứu giác, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn mửa và tiêu chảy. Theo tiến sĩ Robert H. Hopkins Jr., Giám đốc Y khoa của Hiệp hội Quốc gia về Bệnh Truyền nhiễm (Mỹ), triệu chứng được ghi nhận nhiều nhất vẫn là đau họng.
Các đột biến ở protein gai có khả năng làm giảm hiệu quả ngăn ngừa lây nhiễm của vaccine đối với biến thể Cicada, các chuyên gia khẳng định vaccine vẫn phát huy tác dụng bảo vệ người bệnh khỏi các biến chứng nặng. Bên cạnh việc tiêm chủng, các biện pháp như rửa tay sát khuẩn, đeo khẩu trang và giữ khoảng cách an toàn vẫn là những cách hiệu quả để phòng chống dịch Covid-19.
Bình Minh (Theo Today, Scientific American, Fox59)
Một số người khi tập thể dục quá mức có thể âm thầm phát triển tình trạng "tim vận động viên" - tim bị biến đổi cấu trúc do tập luyện kéo dài và cường độ cao.
Tiến sĩ Ruchit Shah, bác sĩ tim mạch tại Bệnh viện Saifee (Ấn Độ), giải thích lý do tại sao và điều gì xảy ra cho tim khi tập luyện quá mức.
Ông Ruchit Shah cho biết tình trạng này xảy ra ở các vận động viên thi đấu, thuộc top 1 - 2% hàng đầu. Cũng như cơ xương to ra thông qua tập luyện và tập gym thường xuyên, cơ tim cũng có thể thích nghi với sự gắng sức kéo dài, dẫn đến những thay đổi cấu trúc trong tim, theo tờ Hindustan Times.
Tiến sĩ Shah giải thích: Chủ yếu do cường độ, thời gian và tính nhất quán của việc luyện tập. Tập thể dục quá mức trong hơn 60 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần trong một thời gian dài, sẽ làm tăng đáng kể nhu cầu oxy và cung cấp máu của cơ thể, nhất là ở vận động viên thi đấu chuyên nghiệp theo lịch trình luyện tập nghiêm ngặt.
Bác sĩ Shah giải thích: Để đáp ứng nhu cầu tăng cao này, cơ tim trải qua quá trình thích nghi và trở nên dày hơn theo thời gian. Khi cơ tim dày lên, đặc biệt là cơ tâm thất trái, kích thước khoang tâm thất trái giảm nhẹ. Từ đó, lượng máu đổ đầy tâm thất trái cũng giảm nhẹ.
Những thay đổi cấu trúc trong tim ban đầu nghe có vẻ đáng lo ngại. Tuy nhiên, hội chứng này nói chung được coi là sự thích nghi sinh lý hơn là tình trạng nguy hiểm. Nó không gây ra vấn đề nghiêm trọng ở người khỏe mạnh. Vì vậy, không phải tất cả những thay đổi đều nhất thiết gây ra bệnh tim.
Một trong những dấu hiệu phổ biến nhất là nhịp tim khi nghỉ ngơi thấp, thường được gọi là "nhịp tim thích nghi". Bác sĩ Shah giải thích: Điều này xảy ra vì tim trở nên hiệu quả hơn do luyện tập liên tục. Trong hầu hết các trường hợp, những người có "tim vận động viên" không gặp phải các triệu chứng hoặc dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Và khi ngừng luyện tập cường độ cao, tim sẽ từ từ trở lại kích thước và chức năng bình thường trong vòng 3 - 6 tháng. Tuy nhiên, trong khoảng 20% trường hợp, những thay đổi này có thể không biến mất hoàn toàn.
Đặc biệt, đôi khi có thể gây ra bệnh tim - bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn. Vì vậy, những vận động viên có biến đổi ở tim khi đo điện tâm đồ hoặc chụp chiếu cần được đánh giá kỹ xem có bất kỳ tình trạng nguy hiểm tiềm ẩn nào hay không, theo Hindustan Times.
Mới đây, Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu - Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) tiếp nhận một nam thanh niên khỏe mạnh bị suy thận cấp chỉ sau một ngày làm việc dưới trời nắng mà không uống đủ nước.
Bệnh nhân H.T. (25 tuổi, công nhân tại Hà Nội) nhập viện trong tình trạng tức ngực, khó thở, đau mỏi cơ dữ dội và co rút chân tay. Trước đó một ngày, anh làm việc liên tục ngoài trời nắng nóng nhưng gần như quên uống nước vì quá tập trung công việc.
Là người trẻ, không có bệnh nền, anh luôn nghĩ bản thân "chịu nhiệt tốt" cho tới khi cơ thể gần như kiệt quệ hoàn toàn.
Kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số creatinine (thước đo chức năng lọc của thận) tăng vọt lên 400µmol/L, cao gấp gần 4 lần mức bình thường, dấu hiệu suy thận cấp, có nguy cơ phải lọc máu.
Bác sĩ Tô Thị Ánh Huyền - Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai - cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng rất nguy kịch. Nếu tới viện muộn hơn, khi độc chất tích tụ quá nhiều trong máu, bệnh nhân có thể đã phải chỉ định lọc máu cấp cứu.
May mắn, sau 3 ngày điều trị tích cực và bù dịch kịp thời, chức năng thận của người bệnh đã hồi phục hoàn toàn, các triệu chứng co rút cơ và khó thở cũng biến mất và bệnh nhân đã được xuất viện.
Theo các bác sĩ, mỗi mùa nắng nóng số ca nhập viện vì suy thận cấp do mất nước và thời tiết cực đoan lại gia tăng, trong đó có nhiều trường hợp là người trẻ, khỏe mạnh.
Khi làm việc hoặc di chuyển nhiều giờ dưới trời nắng, cơ thể phải tiết nhiều mồ hôi để hạ nhiệt. Nếu không được bù nước kịp thời, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng mất nước nghiêm trọng, khiến lượng máu nuôi thận suy giảm.
Bên cạnh đó, vận động quá sức trong thời tiết nóng bức còn có thể gây hủy cơ vân. Khi cơ bị tổn thương, các chất độc từ cơ sẽ giải phóng vào máu, gây tắc nghẽn ống thận và nhanh chóng dẫn tới suy thận cấp.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần đặc biệt chú ý những dấu hiệu cảnh báo sau khi làm việc hoặc đi ngoài trời nắng nóng:
Lượng nước tiểu giảm rõ rệt hoặc nhiều giờ không đi tiểu;
Nước tiểu sẫm màu, vàng đậm hoặc đỏ như nước trà đặc;
Đau cơ dữ dội, chuột rút, co rút chân tay liên tục;
Mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, lơ mơ hoặc giảm tỉnh táo.
Đây có thể là dấu hiệu cơ thể đang mất nước nặng hoặc chức năng thận bị suy giảm.
Để phòng ngừa nguy cơ suy thận cấp trong thời tiết cực đoan, các chuyên gia Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân cần thực hiện 3 nguyên tắc quan trọng:
Uống nước chủ động, không đợi khát: Người làm việc ngoài trời nên bổ sung thêm nước điện giải hoặc nước khoáng để bù muối khoáng mất qua mồ hôi.
Hạn chế làm việc, vận động hoặc tập thể dục ngoài trời trong khung giờ nắng gắt từ 10 - 16h.
Khi cảm thấy quá nóng hoặc mệt mỏi, cần nghỉ ngơi ngay tại nơi thoáng mát, hạ nhiệt cơ thể và bù nước kịp thời.
Các bác sĩ nhấn mạnh, chức năng thận có thể bị tổn thương rất nhanh chỉ vì một ngày mất nước nghiêm trọng. Khi xuất hiện tình trạng kiệt sức, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu sau khi đi nắng, người dân không nên tự theo dõi tại nhà mà cần tới cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Ban đầu, các triệu chứng của chị H. âm ỉ nhưng ngày càng tăng nặng, kèm cảm giác mất thăng bằng, choáng váng, buồn nôn, sợ đột quỵ nên chị đến Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám. Kết quả chụp MRI 3 Tesla não ghi nhận chị có nhiều tổn thương dạng nốt ở vỏ và dưới vỏ não, rải rác ở thân não và tiểu não - những vị trí liên quan trực tiếp đến chức năng vận động, thăng bằng và điều phối thần kinh.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Cao Hoàng Trọng, Khoa Thần kinh, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hình ảnh này gợi ý tình trạng viêm lan tỏa hệ thần kinh trung ương, không điển hình cho đột quỵ cấp. Chọc dò dịch não tủy kết quả cho thấy số lượng bạch cầu tăng rất cao (973 tế bào/µL), trong đó bạch cầu ái toan chiếm ưu thế, kèm protein tăng và đường giảm so với đường máu. Đây là bộ 3 dấu hiệu điển hình của viêm màng não do ký sinh trùng.
Khai thác tiền sử, chị H. có thói quen ăn rau sống và nuôi chuột hamster tại nhà. Đây là yếu tố dịch tễ quan trọng, người bệnh được chỉ định xét nghiệm PCR dịch não tủy. Kết quả xác định dương tính với Angiostrongylus cantonensis, loại giun tròn ký sinh ở chuột. Từ đó, bác sĩ chẩn đoán chị H. bị viêm màng não tăng bạch cầu ái toan do ấu trùng giun phổi chuột xâm nhập hệ thần kinh trung ương.
Theo bác sĩ Trọng, Angiostrongylus cantonensis là nguyên nhân thường gặp nhất gây viêm màng não do ký sinh trùng ở người. Vật chủ chính của loài này là chuột. Giun trưởng thành sống trong động mạch phổi của chuột, đẻ trứng, nở thành ấu trùng, sau đó theo đường hô hấp, tiêu hóa và thải ra môi trường qua phân. Ốc sên, ốc bươu hoặc các loài nhuyễn thể khác đóng vai trò vật chủ trung gian khi ăn phải ấu trùng.
Những người nhiễm bệnh như chị H. có thể do tiếp xúc trực tiếp với chuột hoặc do ăn phải ốc chưa nấu chín, rau sống có dính chất nhầy của ốc hoặc thực phẩm bị nhiễm ấu trùng. Sau khi vào cơ thể, ấu có thể di chuyển lên não và tủy sống. Tại đây, chúng gây phản ứng viêm mạnh, dẫn đến viêm màng não, tổn thương nhu mô não. Một số trường hợp ấu trùng có thể di chuyển đến mắt, gây giảm thị lực, thậm chí mù vĩnh viễn.
Sau hội chẩn, chị H. được điều trị bằng thuốc kháng viêm trong khoảng 7 - 10 ngày để giảm tình trạng phù não, đau đầu và hạn chế tổn thương thần kinh. Song song đó, người bệnh được dùng thuốc diệt ký sinh trùng kéo dài khoảng 2 - 3 tuần. Chức năng gan được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm tác dụng phụ và điều chỉnh kịp thời nếu cần.
Sau khoảng 2 tuần điều trị, tình trạng đau đầu và choáng váng của chị Hoa giảm rõ rệt, không còn nôn ói, khả năng thăng bằng cải thiện. Người bệnh tiếp tục được theo dõi ngoại trú để đánh giá nguy cơ di chứng thần kinh.
Bác sĩ Hoàng Trọng cho biết thêm, viêm màng não tăng bạch cầu ái toan thường khởi phát sau 1 - 3 tuần kể từ khi nhiễm. Bệnh có thể biểu hiện bằng đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, rối loạn tri giác, yếu liệt hoặc rối loạn vận động. Dù tỷ lệ tử vong không cao (khoảng 2 - 3%), nhưng để lại di chứng thần kinh lâu dài như suy giảm trí nhớ, rối loạn thăng bằng, đau đầu mạn tính nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Để phòng bệnh mỗi người nên ăn chín uống sôi, hạn chế ăn rau sống không rõ nguồn gốc, rửa kỹ rau bằng nước sạch, tốt nhất nên ngâm nước muối. Không ăn ốc, hải sản chưa được nấu chín hoàn toàn. Khi nuôi thú cưng như chuột, hamster cần đảm bảo vệ sinh môi trường, tránh tiếp xúc với chất thải của động vật.
