Biến thể Covid-19 BA.3.2 còn gọi “Cicada” (Ve sầu) được phát hiện lần đầu tại Nam Phi vào tháng 11/2024. Đây là “hậu duệ” của BA.3, một nhánh phụ của biến thể Omicron xuất hiện từ năm 2022. Ryan Gregory, Giáo sư ngành sinh học tiến hóa tại Đại học Guelph, đặt biệt danh “Cicada” cho biến thể này do virus đã âm thầm tích lũy đột biến trong nhiều năm giống như loài ve sầu ẩn mình dưới lòng đất trước khi tăng tốc lây lan mạnh mẽ.
Tiến sĩ Andrew Pekosz, nhà vi trùng học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, cho biết BA.3 từng có giai đoạn mờ nhạt và tưởng chừng đã bị lấn lướt bởi các nhánh khác, thực tế nó chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Sau hai năm âm thầm tích lũy hàng chục đột biến, BA.3 tiến hóa thành BA.3.2, rồi tiếp tục phân nhánh thành hai biến thể phụ là BA.3.2.1 và BA.3.2.2.
Từ năm 2024, sự hiện diện của BA.3.2 tương đối mờ nhạt do sự áp đảo bởi các dòng biến thể chiếm ưu thế như Nimbus hay XFG (đều thuộc nhánh BA.2). Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi từ tháng 9 năm ngoái khi BA.3.2 bắt đầu ghi nhận sự tăng trưởng đột biến về số ca nhiễm. “Biến thể này từng ẩn mình để âm thầm nhân bản cho đến khi bắt đầu lây lan rộng hơn trong cộng đồng”, tiến sĩ Pekosz nói.
Cicada sở hữu khoảng 70-75 đột biến ở protein gai. Ông Pekosz đánh giá số lượng đột biến khổng lồ giúp biến thể thay hình đổi dạng hoàn toàn, khiến hệ miễn dịch khó nhận diện để kích hoạt cơ chế bảo vệ. Tuy nhiên, tiến sĩ Dana Mazo, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại NYU Langone Health, cho hay một số đột biến này dường như làm giảm khả năng liên kết của virus với tế bào người. Điều đó có nghĩa dù hệ miễn dịch gặp khó khăn trong việc nhận diện virus, bản thân virus cũng không còn nhạy bén trong việc tấn công và xâm nhập vào cơ thể người như trước.
Vậy biến thể Covid mới có gây bệnh nặng hơn không? Hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận chính xác về độc lực của biến thể mới, theo PBS News. Các chuyên gia cho hay hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy nó gây bệnh nặng hơn các biến thể trước đó.
Tiến sĩ William Schaffner, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt, cho hay vì biến thể này còn quá mới, những hiểu biết hiện tại về cơ chế hoạt động của nó chủ yếu đến từ các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm thay vì dữ liệu lâm sàng. Tuy nhiên, các dữ liệu ban đầu cho thấy biến thể này không nguy hiểm hơn và không có biểu hiện lâm sàng nào khác biệt. “Đây là đặc điểm điển hình của các biến thể Covid-19 trong hai năm qua. Nhìn chung, độc lực của virus không tăng lên đáng kể và các triệu chứng vẫn duy trì sự ổn định, ít có sự thay đổi giữa các chủng virus khác nhau”, ông Schaffner giải thích.
Tính đến tháng 2, báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho thấy biến thể đã xuất hiện tại 23 quốc gia. Cicada hiện chiếm một tỷ lệ nhỏ trong số ca Covid-19 tại Mỹ, dưới 0,2% các trình tự gene được thu thập từ ngày 1/12/2025 đến ngày 11/2/2026. Tuy nhiên, tình hình tại châu Âu đáng chú ý hơn nhiều khi Ve sầu chiếm 30% tổng số ca nhiễm.
Tại Mỹ, chương trình CDC giám sát bộ gene lần đầu ghi nhận sự hiện diện của Cicada vào tháng 6 năm ngoái ở một hành khách đến từ Hà Lan. Theo báo cáo công bố ngày 19/3 trên tạp chí Morbidity and Mortality Weekly Report, biến thể này sau đó tiếp tục được tìm thấy trong mẫu dịch tỵ hầu của 4 hành khách, 3 mẫu nước thải trên máy bay, 5 mẫu lâm sàng từ bệnh nhân và 132 mẫu nước thải tại 25 bang khác nhau.
Các chuyên gia lưu ý rằng triệu chứng lâm sàng của BA.3.2 tương đồng với các chủng đang lưu hành hiện nay. Các biểu hiện phổ biến gồm sốt hoặc rùng mình ớn lạnh, ho, khó thở hoặc hụt hơi, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi. Ngoài ra, người bệnh có thể bị mất vị giác hoặc khứu giác, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn mửa và tiêu chảy. Theo tiến sĩ Robert H. Hopkins Jr., Giám đốc Y khoa của Hiệp hội Quốc gia về Bệnh Truyền nhiễm (Mỹ), triệu chứng được ghi nhận nhiều nhất vẫn là đau họng.
Các đột biến ở protein gai có khả năng làm giảm hiệu quả ngăn ngừa lây nhiễm của vaccine đối với biến thể Cicada, các chuyên gia khẳng định vaccine vẫn phát huy tác dụng bảo vệ người bệnh khỏi các biến chứng nặng. Bên cạnh việc tiêm chủng, các biện pháp như rửa tay sát khuẩn, đeo khẩu trang và giữ khoảng cách an toàn vẫn là những cách hiệu quả để phòng chống dịch Covid-19.
Bình Minh (Theo Today, Scientific American, Fox59)
Ngày 21/5, Cơ quan Phòng chống Bệnh truyền nhiễm Singapore (CDA) thông báo hệ thống y tế ghi nhận 12.700 ca mắc Covid-19 trong tuần từ 10/5 đến 16/5, tăng kỷ lục so với mức 8.000 ca của tuần liền trước đó. Sự gia tăng này đẩy số lượng bệnh nhân nhập viện trung bình mỗi ngày từ 56 lên 73 người. Dù vậy, các bệnh viện công lập vẫn đủ năng lực tiếp nhận người bệnh, đồng thời kiểm soát và duy trì tỷ lệ điều trị tại khoa hồi sức tích cực ở mức một ca mỗi ngày.
Tình trạng suy giảm miễn dịch cộng đồng là nguyên nhân chính gây ra đợt bùng phát lần này. Phân tích dữ liệu y tế cho thấy chủng virus NB.1.8.1 chiếm ưu thế, hiện diện ở hơn một nửa số bệnh nhân mà giới khoa học đã giải trình tự gene. Tuy nhiên, CDA khẳng định chưa có dấu hiệu nào cho thấy biến thể mới lây lan nhanh hơn hoặc gây triệu chứng nặng hơn so với trước đây. Cơ quan này đánh giá đợt bùng phát mang tính chu kỳ, diễn biến tương tự các bệnh đường hô hấp lưu hành địa phương khác.
Để ứng phó làn sóng dịch mới, CDA hối thúc nhóm người từ 60 tuổi trở lên và bệnh nhân có bệnh lý nền từ 6 tháng tuổi tiêm ngay các mũi vaccine mới nhất. Cơ quan y tế cũng đề nghị nhân viên y tế và những người sống cùng nhóm dễ tổn thương chủ động tiêm phòng, bởi các loại vaccine hiện hành vẫn chống lại biến thể mới rất hiệu quả. Những người từ 6 tháng tuổi trở lên có thể đăng ký tiêm chủng tùy theo nhu cầu cá nhân.
Giới chức y tế yêu cầu người dân tự giác nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Theo đó, mỗi cá nhân cần giữ vệ sinh sạch sẽ, hoãn các chuyến đi không cần thiết khi cơ thể mệt mỏi, hạn chế tiếp xúc đông người và luôn đeo khẩu trang ngay khi xuất hiện triệu chứng bệnh.
Thận là cơ quan thải độc quan trọng nhưng đặc biệt nhạy cảm với những thực phẩm chứa hàm lượng natri cao. Theo bác sĩ Hung Yung-hsiang, chuyên gia thận học với hơn 20 năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tam Quân, những người thường xuyên ăn ngoài rất dễ vô tình nạp vào cơ thể các loại thực phẩm độc hại này mà không hay biết.
Trong một bài đăng trên Facebook hôm 12/4, bác sĩ Hung chia sẻ câu chuyện về người đàn ông 58 tuổi bị suy thận mạn tính giai đoạn 3 kèm cao huyết áp. Dù luôn tự nhận mình là người ăn uống lành mạnh và kỷ luật khi nói không với đồ chiên rán và nước ngọt nhưng chỉ trong 3 tháng, chức năng thận của người này đã suy giảm nghiêm trọng và huyết áp tăng vọt. Nguyên nhân sau đó được bác sĩ Hung xác định là do thói quen tiêu thụ các món ăn truyền thống như mì bò, bún sợi nhỏ và rau luộc, những món tưởng chừng vô hại nhưng lại chứa nhiều muối.
Theo bác sĩ Hung, "kẻ thù" lớn nhất của thận không phải dầu mỡ mà là natri (muối). Ông cho hay văn hóa ăn ngoài của người Đài Loan (Trung Quốc) chính là một "cái bẫy" sức khỏe vì các món ăn thường chứa lượng muối cao. Ông liệt kê 3 món ăn quen thuộc để mọi người nhận diện và phòng tránh vì đây là những món tưởng lành mạnh nhưng thực chất lại chứa nhiều muối.
Mì bò
Sai lầm của nhiều người khi ăn mì bò là uống hết phần nước dùng. Để tạo nên hương vị đậm đà, nước súp mì bò kho thường được nêm nếm rất nhiều nước tương, muối và tương hột. Ước tính một bát mì bò có thể chứa hơn 2.000 mg natri, mức tiêu thụ muối tối đa cho phép trong một ngày của người trưởng thành.
Mì lòng
Dù có vẻ ngoài thanh đạm, món ăn này thực chất là loại thực phẩm chứa hàm lượng natri cao. Lượng muối không chỉ đến từ lòng kho và các loại nước xốt ăn kèm mà còn nằm ngay trong chính sợi bún do muối được thêm vào từ khâu sản xuất. Một bát bún này có thể chứa tới 1.200 mg natri, chiếm hơn một nửa lượng muối cơ thể cần trong ngày.
Rau luộc
Đây là món ăn dễ gây nhầm lẫn nhất về độ lành mạnh. Rau xanh tốt cho cơ thể nhưng vấn đề lại nằm ở các loại nước xốt đi kèm. Những loại gia vị phổ biến như xì dầu, dầu hào, nước tương đặc hay xốt tỏi đều chứa hàm lượng natri lớn. Chỉ một đĩa rau được rưới xốt đậm đà đã có thể chứa tới hơn 1.000 mg natri, tương đương một nửa định mức muối cho phép mỗi ngày.
Để bảo vệ sức khỏe thận mà vẫn có thể tận hưởng ẩm thực, bác sĩ Hung gợi ý người dân thay đổi thói quen bằng những điều chỉnh đơn giản thay vì kiêng khem khắc nghiệt. Ví dụ khi ăn mì bò, nên ưu tiên chọn loại nước trong thay vì nước dùng kho đậm đà và tuyệt đối không uống hết nước súp. Với các loại bún hay mì sợi nhỏ, hãy chủ động giảm khẩu phần xuống còn một nửa thay vì ăn hết cả tô. Đặc biệt với món rau luộc, cần loại bỏ thói quen rưới các loại nước xốt công nghiệp, thay vào đó nên sử dụng tỏi, tiêu hoặc một chút dầu ô liu để tạo hương vị tự nhiên.
Bác sĩ cho hay việc bảo vệ thận không đòi hỏi một chế độ kỷ luật cực đoan mà bí quyết đôi khi chỉ nằm ở những thay đổi nhỏ trong mỗi lựa chọn hàng ngày như bớt đi một ngụm nước dùng, giảm một chút nước xốt hay ăn nhạt đi một chút là đủ để giữ cho thận khỏe mạnh suốt đời.
Bác sĩ Amrapali Patil, chuyên gia tư vấn dinh dưỡng và lối sống người Ấn Độ, cho biết: Một hiểu lầm phổ biến rằng bệnh gan chỉ xảy ra do rượu. Thực tế, nhiều yếu tố không liên quan đến rượu, trong đó có thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống, vẫn có thể ảnh hưởng xấu đến chức năng gan, theo Times of India (Ấn Độ).
Bột mì tinh chế, đường ẩn trong thực phẩm, đồ ăn đóng gói, đặt đồ ăn ngoài thường xuyên… là những yếu tố âm thầm làm tăng tích trữ mỡ trong gan. Ngay cả những thực phẩm được quảng cáo là “tốt cho sức khỏe” cũng có thể chứa nhiều đường hoặc chất béo không lành mạnh.
Gan phải xử lý mọi thứ đi vào cơ thể. Khi bị quá tải, gan bắt đầu tích trữ mỡ thay vì chuyển hóa mỡ. Sự thay đổi này diễn ra âm thầm, ngay cả khi cân nặng và vóc dáng không thay đổi.
Ngồi lâu, ít đi lại, ngủ kém… làm rối loạn quá trình chuyển hóa. Theo thời gian, tình trạng kháng insulin xuất hiện - một yếu tố quan trọng dẫn đến gan nhiễm mỡ. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng xếp ít vận động vào nhóm yếu tố nguy cơ hàng đầu gây các bệnh rối loạn chuyển hóa.
Một số yếu tố gây áp lực cho gan thường bị bỏ qua như:
Các triệu chứng bệnh gan thường khó nhận ra vì gan không “kêu cứu” rõ ràng ở giai đoạn sớm, đây là điều khiến bệnh trở nên nguy hiểm. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy hơi mệt, đầy bụng, khó chịu nhẹ - những dấu hiệu quá mơ hồ để đi khám. Khi triệu chứng rõ ràng, tổn thương gan có thể đã tiến triển xa.
Bảo vệ gan không đòi hỏi chế độ ăn kiêng cực đoan, mà là loại bỏ những yếu tố gây áp lực âm thầm, gồm:
Gan đáp ứng rất tốt với những thay đổi đơn giản và đều đặn. Mọi người nên tập thói quen đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày, ăn uống cân bằng với thực phẩm tự nhiên, ngủ đủ giấc và duy trì cân nặng hợp lý để phòng ngừa các bệnh lý về gan từ sớm.
