“Trước khi thêu tranh trên lá mít, tôi đã quen với việc thêu trên vải, chủ yếu là các sản phẩm kỷ niệm như khung ảnh cưới. Khi đã vững tay nghề, tôi bắt đầu muốn tìm một thử thách mới”, chị Nguyễn Thị Phương Thanh (27 tuổi, ở Lâm Đồng) chia sẻ.
Ý định thêu tranh trên lá mít đến một cách rất tình cờ, từ một buổi chiều khi chiếc lá mít khô trước nhà rơi xuống sân. Nhặt chiếc lá lên, chị Thanh giữ lại, quan sát khá lâu rồi nảy ra ý nghĩ thử thêu trên chính chất liệu mong manh này. Ngay tối hôm đó, chị bắt đầu xử lý chiếc lá và thử những mũi kim đầu tiên, như cách tự đặt ra cho mình một thử thách mới sau khi đã quen tay với vải.
Những ngày đầu, chị Thanh không vội vàng. Chị hiểu rằng, lá mít khô hoàn toàn khác vải vì nó không có độ co giãn, rất giòn và dễ rách. “Trên vải, nếu sai có thể tháo ra làm lại. Nhưng trên lá, mỗi mũi kim đâm xuống là một dấu vết vĩnh viễn”, chị nói.
Thay vì “liều”, chị Thanh chọn cách đi chậm. Chị thêu thử trên những chiếc lá nháp, đâm kim thật kỹ để cảm nhận lực tay, quan sát từng đường gân. Khi đã quen với chất liệu, chị mới bắt đầu làm bức chính.
Bức tranh đầu tiên được hoàn thành sau 6 tiếng thức đêm từ 21 giờ đến 3 giờ sáng, rồi tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện thêm nhiều ngày sau đó. Khi đăng lên mạng xã hội, chị Thanh chỉ nghĩ đơn giản là chia sẻ. Nhưng bất ngờ, ngay sau đó đã có người nhắn tin hỏi mua.
“Lúc đó mình mới thực sự tin là mình làm được”, chị Thanh kể.
Để tạo ra một tác phẩm hoàn chỉnh, chị Thanh phải bắt đầu từ khâu chọn lá. Những chiếc lá được chọn phải già, dày, gân chắc, không sâu mục. Sau đó là rửa sạch, để khô tự nhiên, ép phẳng và xử lý để giữ màu.
Nhưng khó nhất vẫn là lúc cầm kim. Chỉ cần một chút mạnh tay, chiếc lá có thể nứt. Chỉ cần lệch một mũi, toàn bộ công sức trước đó có thể phải bỏ đi. Vì vậy, chị luôn tự đặt cho mình áp lực “không được phép sai”.
“Mình phải tính toán bố cục theo cả đường gân lá, để vừa đẹp vừa không làm yếu cấu trúc của lá,” chị chia sẻ.
Chủ đề chị theo đuổi chủ yếu là các loài chim, đặc biệt là chim Blue Tit. Trên nền lá khô trầm, hình ảnh những chú chim với màu sắc rực rỡ tạo nên sự tương phản rõ nét, như mang lại sức sống cho chiếc lá đã rụng. “Mình thích cảm giác như đang ‘hồi sinh’ chiếc lá”, chị Thanh nói.
Mỗi tác phẩm vì thế đều là duy nhất. Không chỉ khác về hình, mà ngay cả chiếc lá cũng không trùng lặp. Chị không làm hàng loạt, mỗi tháng chỉ hoàn thiện khoảng 3 bức, dành phần lớn thời gian để đảm bảo từng chi tiết đạt độ hoàn thiện cao nhất.
Chị Thanh hiện là mẹ bỉm sữa “chính hiệu” vì đang có con nhỏ. Song, có những đêm chị ngồi thêu đến 1 – 2 giờ sáng, sau khi đã xong việc nhà và chăm con. Có khi một bức kéo dài vài ngày, thậm chí cả tuần.
Kỷ niệm khiến chị nhớ nhất là bức chim Blue Tit đầu tiên. Sau khi đăng lên, một khách hàng đã mua ngay trong đêm, rồi còn gửi lại video quá trình chị thêu và ảnh bức tranh được trưng bày trong nhà. “Cảm giác lúc đó rất khó tả, vì mình thấy tác phẩm của mình được trân trọng”, chị chia sẻ.
Hiện tại, mỗi bức tranh thêu của Thanh có giá từ 1 triệu đồng trở lên, tùy kích thước và độ chi tiết. Nhưng với chị, giá trị lớn nhất không nằm ở số tiền. “Tôi không chỉ thêu tranh, mà còn đang rèn sự kiên nhẫn của chính mình”, chị nói.
Và từ đó, những chiếc lá tưởng như chỉ còn để bỏ đi lại được giữ lại, trở thành một sản phẩm thủ công có giá trị. Không quá cầu kỳ, nhưng đủ khác biệt để khiến người xem tò mò và dành thời gian nhìn kỹ hơn.
Báo Thanh Niên cập nhật nhanh nhất kết quả xổ số miền Nam ngày 21 tháng 7. Kết quả xổ số miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Trung (XSMT), kết quả xổ số điện toán trực tiếp nhanh nhất hôm nay thứ ba ngày 21.7.2026.
Mời bạn đọc xem kết quả xổ số (KQXS) miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Nam (XSMN), kết quả xổ số miền Trung (XSMT) được cập nhật trên Báo Thanh Niên mỗi ngày.
Nếu không có gì đột xuất, cứ 2 giờ chiều mỗi ngày, bà Hồng gánh hàng ra bán. Như một thói quen, vừa ổn thỏa chỗ ngồi là bà lấy ra món đồ nghề tự chế. Đó là khúc gỗ nhỏ chừng một gang tay trên đầu có đóng một nắp lon nước ngọt để nạo dừa. Nhiều năm nay, hình ảnh bà Hồng bên gánh bánh tráng kẹo mạch nha đã trở nên quen thuộc với những ai hay ra vào hẻm 51 đường Ba Tháng Hai, phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.
Nhìn vào gánh hàng của bà Hồng, người ta cảm nhận được sự cũ kỹ, lâu đời. Mấy chục năm gánh trên vai, đi qua biết bao con đường, chiếc đòn gánh bằng tre đã bị bào mòn nhẵn bóng. Thế nhưng, do được lau chùi kỹ lưỡng nên nó vẫn bền chắc. Một gánh dựng món cốm dẹp, một gánh đựng món bánh tráng kẹo mạch nha gây sốt một thời.
Quê gốc của bà Hồng ở thị trấn Kinh Cùng, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang cũ (nay là xã Hòa An, thành phố Cần Thơ). Bà là người con thứ 7 trong gia đình có 8 anh chị em. Năm bà mười mấy tuổi thì mẹ bị bệnh nặng mất sớm. Cảnh mồ côi nên mỗi đứa con đều phải tự bươn chải kiếm sống, không ai giúp được ai. Bà Hồng lên thành phố Cần Thơ xin làm "thời vụ" rửa chén, phụ bán quán cơm, quán hủ tiếu...
Công việc thời vụ bấp bênh nên bà Hồng quyết định "đầu tư" một đôi quang gánh để đi bán bánh tráng kẹo mạch nha. Bà bồi hồi kể lại: "Hồi xưa, món ăn này những đứa trẻ ở quê mê dữ lắm. Nhà tôi nghèo lại đông anh em nên tôi ít có dịp được ăn. Thế nhưng ở thành phố thì chẳng thấy mấy ai bán. Do thấy món này bỏ vốn ít, cách làm đơn giản mà lại phù hợp với túi tiền eo hẹp của mình lúc bấy giờ nên tôi quyết định bán thử".
Nói đến đây, bà Hồng làm một cái bánh tráng kẹo mạch nha hoàn chỉnh cho xem. Thoạt đầu, bà lấy một chiếc bánh tráng giấy để lên lòng bàn tay, phết lớp kẹo mạch nha dạng lỏng lên trên. Nguyên liệu rưới lên tiếp theo là những sớ cơm dừa tươi rói vừa mới nạo. Rồi bà lấy một miếng bánh tráng khác ốp lên trên, sau đó bẻ lại thành hình bán nguyệt. Miếng bánh giòn tan khi đưa vào miệng. Vị ngọt thanh của kẹo mạch nha loang trong đầu lưỡi hòa cùng vị béo của cơm dừa tuy đơn giản mà ngon. Một phần như vậy có giá 10.000 đồng.
Bà Hồng cho biết mình bán bánh này từ lúc chỉ có 1.000 - 2.000 đồng/cái, rồi tăng dần theo giá cả thị trường. Ngày xưa còn trẻ, bà gánh hàng đi nhiều tuyến đường trong nội ô thành phố, đi tới đâu thì cất tiếng rao mời chào tới đó. Và chính tiếng rao trong trẻo của thời trẻ cùng nét riêng của món ăn vặt "quê mùa" này đã gây chú ý cho một người công nhân viên, rồi từ đó hai người gắn kết thành vợ chồng. Họ có với nhau một người con gái và đến nay cũng đã có cháu ngoại đang học lớp 8.
Theo bà Hồng, đôi quang gánh đã đồng hành cùng bà hơn 40 năm nay. Bây giờ 64 tuổi, sức khỏe yếu nên bà không cất tiếng rao nổi và cũng không còn bền sức để rong ruổi nhiều nơi nữa. Mỗi ngày bà chỉ đi từ căn trọ của mình trên đường Tầm Vu đến điểm yêu thích nhất là hẻm 51 để bán (cách khoảng 2 cây số - PV). Bà Hồng vui vẻ nói: "Một quán cà phê nghĩa tình cho tôi mượn hẳn một góc nhỏ mặt tiền để bán luôn. Đặc biệt là con hẻm này rất đông sinh viên, người trẻ. Nhiều người thấy tôi già rồi nên gọi là bà ngoại bán bánh, thấy thương lắm".
Đó chính là niềm vui và động lực đã thôi thúc bà Hồng giữ lửa nghề trong bối cảnh món bánh tráng kẹo mạch nha ngày càng phai nhạt danh tiếng. Bà Hồng tâm sự: "Sức mua món bánh quê này ngày càng giảm. Khác với ngày xưa, nhiều người trẻ hiện nay không biết món này là món gì. Nói thật là bây giờ mỗi ngày tôi chỉ bán được tầm 10 - 15 cái bánh tráng kẹo mạch nha thôi. Nên hơn 1 năm nay, tôi đã bán thêm cốm dẹp để kiếm thêm. Nguyên liệu thì tôi đặt mua ở Sóc Trăng, còn công thức trộn như thế nào cho vừa vặn thì tôi tự làm".
Mỗi ngày, bà Hồng ngồi bán từ 2 giờ chiều đến 8 giờ tối là về. Bữa bán được thì lời hơn 100.000 đồng, nhưng đa phần là thấp hơn con số này. "Tuy là món bánh tráng kẹo mạch nha lời ít, bán được ít nhưng tôi không nỡ nghỉ vì nó gắn chặt với tuổi thơ của mình. Vả lại, lúc chân ướt chân ráo lên thành phố có quen ai đâu. Chính nhờ bán bánh này mà tôi gặp nhiều người, lạ hóa thành quen, rồi trở thành hàng xóm, bạn bè luôn. Tôi là dân quê chính hiệu, góp phần giữ giữ hương vị bánh quê thì thấy cũng vui", bà Hồng Tâm sự.
Chị Nguyễn Thị Bích Trâm (35 tuổi, ngụ phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ) cho biết bà Hồng luôn mặc chiếc áo bà bà khoác bên ngoài và đội nón lá khi ngồi bán. Nhìn vào hình ảnh này, chị nhớ lại lúc còn nhỏ khi sống ở quê nội, hàng ngày cùng mấy anh em ra cổng chờ các cô chú gánh hàng rong qua để mua bánh. "Tôi ăn bánh của bà rồi, không có gì để chê cả. Lâu lâu thì lại ghé mua một hộp cốm dẹp hay bánh tráng kẹo mạch nha để ủng hộ. Không hiểu sao mỗi lần chạy qua đây thì phải ghé mắt nhìn bà một cái như thói quen. Hôm nào bà nghỉ bán thì thấy thiếu thiếu, buồn buồn", chị Trâm chia sẻ.
Má tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất trứ danh đậu phộng Đức Hòa (Long An cũ, nay là Tây Ninh). Năm 19 tuổi, sau khi về làm dâu được ba tháng thì bà nội dắt mẹ đi mua bán… món khoái khẩu nơi đây.
Trên mỗi chuyến xe đi giao hàng thành phẩm đã tách vỏ tại kho nông sản ở Khu đèn Năm ngọn (TP.HCM), má đều mang theo chiếc bình ắc quy để ghé sạc bình ở gần Chợ Lớn. Chờ lúc xe chuẩn bị xuất phát má bảo anh tôi là tài xế lái xe chở đậu phộng: "Vũ nhớ đem theo cái bình ắc quy lát ghé gửi tiệm chú Năm sạc bình nghe con!".
Và cứ thế, mỗi lần xe ghé tiệm chú Năm là một cái bình ắc quy được để lại sạc, một bình ắc quy đã sạc đầy bình được mang lên xe về nhà. Khi ấy, dòng điện từ chiếc bình ắc quy, dòng điện từ TP.HCM đã nối nhịp bờ vui của không chỉ anh chị em gia đình tôi mà còn lan tỏa ra cả xóm chung một niềm vui lớn. Ánh sáng từ bóng đèn để anh chị em tôi học bài mỗi tối; có tivi trắng đen để học hỏi nắm bắt thông tin kiến thức về khoa học, kinh tế, nâng cao đời sống.
Cách biệt mấy mươi năm, má tôi giờ đây cũng đã già và cửa hàng sạc bình của chú Năm cũng đã đóng cửa do sự đổi thay của cuộc sống hiện đại; nhưng những dòng điện từ chiếc bình ắc quy của chú Năm năm nào mãi còn đó những nhịp bờ vui.
Trên chuyến xe đi tái khám bệnh suy tim cho má tôi từ nhà lên bệnh viện tại TP.HCM luôn có chị hai đi cùng. Khi xe đi ngang qua khu vực Công ty Pouyuen VN thì ký ức những ngày chị đi làm trong xưởng lại hiện về như vừa mới hôm qua. Lúc đó, ở quê công việc chính là làm ruộng, hết vụ mùa thì người dân nhàn rỗi. Thế là chị em trong xóm bảo nhau đi làm công ty may giày.
Chị tâm tình: "Hồi năm 1996, Công ty Pouyuen mới thành lập lớn nhất vùng này, chuyên gia công giày thể thao lớn nhất VN đó". Nghe chị nói, tôi ngạc nhiên hỏi: "Sao hồi đó mình không làm gần nhà mà đi làm chi xa vậy?". Chị kể: "Tại hồi đó em còn nhỏ không biết, lúc đó đang vào giai đoạn hội nhập đổi mới 1986 - 1995, TP cùng Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) đã vượt qua mọi khó khăn thử thách, góp phần quan trọng vào cuộc sống xây dựng và phát triển".
Thấy tôi trầm ngâm, chị kể tiếp: "Chính EVNHCMC đã cung cấp điện cho Pouyuen hoạt động. Em nhìn kìa, phía khuôn viên gần cổng phụ chính là khu vực lưới điện cùng các trạm bình biến áp để truyền tải điện đó".
"Ngành điện thành phố đi tới đâu, kinh tế phát triển tới đó, có công ty này thì không chỉ chị mà những chị em ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, kể cả các khu vực biên giới như Đức Huệ cũng được đến đây làm việc, có đồng lương ổn định để trang trải cuộc sống, đóng tiền ăn học cho các con, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần đó em ạ", chị tôi tâm sự.
