Theo ghi nhận của Thanh Niên vào sáng 25.4, rất đông người dân, du khách có mặt tại đây để thưởng thức hương vị đã từng “ghi dấu” trong bữa ăn của một nguyên thủ quốc gia. Bước vào quán, nhiều vị khách đã nhanh chóng check-in với những bức ảnh và bộ bàn ghế ông Obama từng ngồi, được chủ cửa hàng đóng khung, lồng kính để trưng bày.
Đối với bà Nguyễn Thị Liên, ký ức về chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama vẫn nguyên vẹn. 10 năm qua, bà vẫn cùng các thành viên trong gia đình phát triển thương hiệu của quán, giúp quán trở nên nổi tiếng hơn, thu hút rất đông người dân và khách quốc tế.
Bà Liên kể, chuyến ghé thăm của Tổng thống Mỹ Barack Obama không được báo trước, bà chỉ nhận được thông tin có một đoàn khách đến đặt 30 suất bún chả để “quay phim ẩm thực” cho một chương trình của Mỹ.
Trước giờ chiều hôm cựu Tổng thống đến (23.5.2016), có một đoàn xe ô tô chở đầy thiết bị quay phim và rất nhiều người lạ mặt xuất hiện. Vốn tính cẩn thận và lo quán sẽ bị phê bình, bà Liên gọi điện cho công an phường để báo cáo. “Lúc đó, công an phường cũng không có thông tin gì, mãi sau mới biết đó là người của Bộ Ngoại giao”, bà Liên nói.
Đến khoảng 17 giờ 30 chiều cùng ngày, khi thông tin chính thức được xác nhận là cựu Tổng thống Obama sẽ tới, bà Liên mới thực sự ngỡ ngàng, chân tay run lẩy bẩy vì bất ngờ. Bà lập tức huy động hết nhân viên để dọn dẹp lại bàn ghế, chuẩn bị đón khách.
Sau đó, cả đoàn khách tới đã gọi hơn 100 suất bún chả. Cựu Tổng thống Mỹ không chỉ ăn tại quán và liên tục khen ngon mà còn mua mang về.
Sự xuất hiện bất ngờ của vị nguyên thủ quốc gia tại một quán ăn bình dân đã tạo nên một cơn “địa chấn” truyền thông sau đó, biến quán bún chả trở thành một điểm dừng chân của nhiều du khách quốc tế mỗi khi đến Hà Nội.
Bà Liên đánh giá, sau chuyến thăm của ông Obama, bún chả Hương Liên đã trải qua những thay đổi mang tính bước ngoặt. Từ một quán ăn chủ yếu bán vào buổi sáng và trưa, giờ đây, quán của bà mở từ 8 – 20 giờ hàng ngày để phục vụ khách.
Quán cũng được đầu tư bài bản hơn. Từ một không gian khiêm tốn, nay quán đã mở rộng lên 3 tầng, nhân viên cũng tăng từ 5 – 7 người lên khoảng 15 nhân viên để phục vụ khách hàng.
Đặc biệt, trong menu của quán còn xuất hiện một lựa chọn mang thương hiệu là “combo Obama”. Combo này bao gồm một suất bún chả, một nem vuông và một lon bia – đúng nguyên mẫu bữa ăn mà cựu Tổng thống Mỹ đã thưởng thức. Hiện nay, “combo Obama” có giá khoảng 130.000 đồng và là lựa chọn hàng đầu của du khách khi đến đây.
Theo bà Liên, dù đã nổi tiếng và được vinh danh trong danh sách Michelin nhưng quán vẫn giữ nguyên tắc làm nghề nghiêm ngặt. Thậm chí, nhiều nhà đầu tư quốc tế đã tìm đến hỏi mua bản quyền thương hiệu với giá rất cao, nhưng bà đều từ chối.
“Nhiều người cứ bảo mua thương hiệu nhưng tôi nhất định không bán để giữ nguyên hương vị đặc trưng của quán bởi làm bún chả rất khó, chỉ cần lửa khác là món ăn đã khác rồi”, bà Liên nói và cho rằng, bún chả không đơn giản như bát phở chỉ cần nước dùng là xong, nó đòi hỏi sự tỉ mỉ từ khâu thái thịt, xếp dọn nướng đến cách làm đu đủ, chọn rau sống. Vì vậy, sau nhiều năm, bà vẫn trực tiếp sát sao khâu chuẩn bị thực phẩm hàng ngày, không cho phép sự lơ là dù đã có các con hỗ trợ.
Ngoài việc nổi tiếng về thương hiệu, bà Liên tiết lộ, điểm giữ chân khách quốc tế chính là sự thân thiện của người Hà Nội, điều này khiến du khách nước ngoài cảm thấy an toàn và ấm lòng khi trải nghiệm ẩm thực đường phố.
Sau 10 năm, khi nhìn thông tin các nguyên thủ quốc gia khác đến ghé thăm, thưởng thức ẩm thực tại các quán ăn khác trên phố Hà Nội, cảm xúc tự hào và bồi hồi vẫn luôn vẹn nguyên trong lòng bà Liên. Với bà, quán bún chả giờ đây không chỉ là nơi kinh doanh, mà là nơi lưu giữ một khoảnh khắc lịch sử của ngoại giao văn hóa, nơi mà một món ăn bình dân đã trở thành cầu nối đưa hình ảnh Việt Nam hòa bình, thân thiện đến với bạn bè quốc tế.
Những ngày đầu tháng 4, TP.HCM bước vào cao điểm nắng nóng, nhiệt độ liên tục duy trì ở mức cao. Dọc các tuyến đường, xe bán nước giải khát hoạt động liên tục. Nhiều người bán nước mía, bán đá... có doanh thu tăng rõ rệt, có thể tới tiền triệu mỗi ngày.
Ghi nhận trên đường Xuyên Á (phường Dĩ An, TP.HCM), xe nước mía của anh Trần Hoàng Dã (34 tuổi) luôn trong tình trạng tất bật. Trung bình mỗi ngày anh ép khoảng 300 kg mía, doanh thu dao động từ 6 - 8 triệu đồng. Anh Hoàng Dã đã gắn bó với công việc này gần 2 năm. Trước đó, anh làm tài xế nhưng nhận thấy nước mía bán chạy vào mùa nắng nên quyết định chuyển hướng sang buôn bán.
"Mỗi lần tôi nhập khoảng 1 tấn mía, bán trong 3 - 4 ngày là hết", anh nói. Mỗi lít nước mía được bán với giá 15.000 đồng, lượng khách đông đến mức anh không nhớ nổi đã bán bao nhiêu lít trong ngày. Máy bào vỏ mía và máy ép luôn trong tình trạng hoạt động.
Tuy nhiên, thu nhập cao nhất chỉ tập trung vào khoảng 3 - 4 tháng cao điểm nắng nóng. Vào mùa mưa, lượng khách giảm đáng kể. "Có những ngày bán không được, mía hư, tôi còn bị lỗ vốn", anh Dã chia sẻ.
Không chỉ riêng nước mía, nhiều mặt hàng giải nhiệt khác như nước dừa hay nước sâm cũng ghi nhận sức mua tăng mạnh trong những ngày gần đây. Anh Thanh Thi (46 tuổi), bán nước dừa trên đường Đoàn Thị Điểm (phường Dĩ An) cho biết, mỗi ngày anh bán khoảng 150 trái dừa, có những hôm không đủ dừa để bán.
Do mùa nắng dừa tụ trái không nhiều nên giá mua cao hơn khoảng 50% so với do mùa mưa. Vì vậy, dù bán được nhiều hơn nhưng lợi nhuận thực tế lại không cao. "Khách uống nhiều nhưng giá nhập cao nên lời không bao nhiêu", anh Thi nói.
Để tăng thêm thu nhập, ngoài bán dừa tươi, anh Thành Thi còn nấu thêm nước sâm dừa và sinh tố dừa để bán trong những ngày trời nắng.
Nhu cầu nước giải khát tăng cao kéo theo thị trường đá lạnh tại TP.HCM sôi động hơn hẳn. Tại các cơ sở sản xuất, công suất được đẩy lên tối đa để kịp đáp ứng lượng tiêu thụ tăng mạnh trong những ngày nắng nóng kéo dài.
Anh Phạm Văn Khả (30 tuổi), phụ trách một cơ sở thuộc Công ty Nước đá sạch 168 (phường An Hội Đông, TP.HCM) cho biết đơn vị đã hoạt động khoảng 10 năm, vừa bán lẻ vừa cung cấp sỉ ở nhiều điểm trong thành phố. Sản phẩm đa dạng như đá bi, đá uống bia, đá xay, phục vụ các quán nước, quán ăn và hộ kinh doanh nhỏ.
"Vào mùa nắng, công ty anh sản xuất khoảng 6.000 - 7.000 bao đá/ngày, tăng gần gấp đôi so với những ngày trong mùa mưa", anh Khả nói. Giá bán lẻ dao động khoảng 22.000 đồng/bao.
Dù nhu cầu tăng mạnh, công việc của người làm đá lạnh lại phụ thuộc nhiều vào nhịp sinh hoạt của khách hàng. Theo anh Khả, khó khăn lớn nhất là thời gian giao hàng kéo dài, không cố định. "Có quán bán đến 12 giờ đêm thì mình cũng phải theo tới giờ đó, còn quán mở từ 5 giờ sáng thì phải giao hàng từ 4 giờ", anh chia sẻ.
Đây được coi là giai đoạn quan trọng trong năm để các cơ sở tranh thủ bù đắp chi phí và duy trì hoạt động cho những tháng thấp điểm sau đó.
Cô Ba chủ trọ hay càu nhàu về cái đồng hồ điện quay tít mù. Đám sinh viên, công nhân mướn phòng thì xót xa từng ngàn bạc lẻ.
Tháng 4 năm 2009, Sài Gòn - TP.HCM đón chuyến công tác xa nhà đầu tiên của tôi bằng cái nóng hầm hập.
Giữa chảo lửa ban trưa ấy, tiếng lách cách của móng trèo sắt va vào trụ bê tông vang lên. Anh thợ điện áo cam đu mình trên cột. Nắng 39 độ C táp thẳng vào gáy, dội xuống lớp mũ bảo hộ. Mồ hôi vạch thành dòng trên mặt, ướt sũng mảng lưng áo. Anh bám lấy bó dây, cặm cụi gỡ từng mối nối. Mùi mồ hôi chua nồng quyện mùi nhựa đường. Ngoài đầu hẻm, nhịp đô thị vẫn cuồn cuộn trôi. Mặc kệ người thợ điện vắt vẻo trên cao cùng mớ dây nhợ chằng chịt.
5 năm sau, tôi trở lại. Mùi cà phê sữa đá lanh canh góc vỉa hè. Ngước lên, khung trời bỗng nhẹ bẫng. Những búi tơ vò đen kịt bốc hơi đâu mất. Chú Tư xe ôm cười khà khà: "Mấy chả điện lực dạo này mần ăn ngọt xớt. Đứt chì, chớp tắt gì, a lô tiếng là xe trờ tới. Rẹt rẹt năm mười phút lại sáng trưng".
Cuối năm 2022, tôi tham gia sự kiện trao giải cuộc thi của một tờ báo. Sài Gòn gượng dậy sau bạo bệnh. Mùi thuốc sát trùng vẫn lẩn khuất đâu đó dưới lớp khẩu trang. Đêm lạnh. Tô hủ tiếu gõ bốc khói. Chị bán hàng khơi bếp than. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn. Chị kể về những đêm thành phố nín thở. Tiếng còi cấp cứu xé tai. Màu áo cam bị nuốt chửng dưới lớp đồ bảo hộ trắng toát, kín bưng. Thợ điện ướt sũng. Mồ hôi ứ đầy trong ủng cao su. Họ kéo lê cuộn cáp nặng trịch, rạp người trên nền đất, cắn răng làm xuyên đêm để kéo điện vào bệnh viện dã chiến.
Cuối năm 2024. Phố xá rực rỡ. Đô thị thông minh cựa mình. Đi ngang xóm trọ năm xưa, tôi khựng lại. Cô Ba giờ lụ khụ. Tay run run rà ngón tay trên màn hình điện thoại, chìa ra cái biên lai điện tử. Tiền điện nay tính đúng giá nhà nước, rót thẳng vào app sinh viên mướn phòng.
Câu chuyện cái biên lai kéo tôi lách mình sâu hơn vào một xóm trọ ở Bình Tân. Gặp chị quét rác thâm quầng mắt. Gặp anh thợ hồ quê miền Tây, tay nứt nẻ cáu bẩn nhào vữa. Chút tiền còm cõi chắt bóp hằng tháng từng bị bóp nghẹt bởi một thứ ám ảnh vô hình: Đồng hồ điện. Bốn ngàn, năm ngàn một ký điện. Dân ngụ cư chỉ biết cắn răng chịu đựng.
Rồi màu áo cam xuất hiện. Không chỉ bám trụ trên cột cao, họ luồn lách vào từng con hẻm. Gõ cửa từng nhà trọ. Kiên nhẫn hướng dẫn chủ nhà làm thủ tục, yêu cầu thu đúng giá điện nhà nước cho người nghèo. Bằng cái lý, cái tình, họ dần gỡ bỏ đi thứ định mức bóc lột tồn tại bao năm ròng rã.
Sự tận tâm của những chiến sĩ áo cam không chỉ duy trì nguồn điện thắp sáng cho phố phường, mà còn nâng đỡ và chia sẻ với bao phận người nghèo khó. Từ những chuyến xe rong bán đồ ăn đêm, đến những công tơ điện được tính đúng giá của nhà nước trong những căn phòng trọ lợp mái tôn chật hẹp.
Rời Bình Tân, tôi tấp vô quán cà phê lề đường. Góc bàn xộc xệch, ba người thợ áo cam ùa vào. Tôi chủ động bắt chuyện. Sau dăm câu làm quen, biết tôi là người làm báo, một anh thợ trạc tứ tuần tâm sự: "Làm cái nghề này, tai phải điếc một nửa chú em à. Vừa xong, cúp điện đột xuất để cắt con diều xẹt lửa trên đường dây. Dưới xóm trọ, thiên hạ ùa ra. Đù má đù cha chửi văng miểng. Nóng mà. Trẻ con khóc óe óe. Mình lơ lửng trên cao, nghe réo tên ba đời nhà mình ra chửi, ruột gan xót xa!".
Anh ngừng lại. Cầm ly đen đá tu cái ực. Yết hầu chạy lên chạy xuống.
"Rồi sao anh?" - tôi chồm người hỏi.
"Rồi điện sáng chớ sao!" - cậu trẻ tuổi ngồi cạnh cười phá lên. "Bụp một phát. Nguyên xóm sáng trưng. Tiếng quạt máy vù vù, tiếng tivi réo lên. Tiếng chửi tắt ngấm. Lúc đang thu đồ nghề, mồ hôi mẹ, mồ hôi con nhỏ ròng ròng ướt nhẹp cái lai quần. Cái bà hồi nãy chửi hăng nhất xóm bưng ra ba ly nước cam đá lạnh. Một sự bù trừ ngang phè, sòng phẳng, ngọt lịm của đất phương Nam".
Tôi ngước nhìn về phía trạm biến áp chéo góc ngã tư. Rè rè... Tiếng cánh quạt xé gió. Hình ảnh người thợ điện lấm lem đu cột năm nào không còn. Thay vào đó là màu áo cam đứng dưới đất, dán mắt vào màn hình điều khiển. Chiếc flycam gắn camera ảnh nhiệt bay vút lên, dò từng điểm nóng trên lưới điện. Chính xác. Lạnh lùng. Ánh sáng xanh hắt lên khuôn mặt người kỹ sư. Nhưng ánh mắt thì vẫn rặt một vẻ chân chất. Bắt gặp cái nhìn của tôi, anh nhoẻn miệng cười. Cái cười sảng khoái, không lẫn đi đâu được của dân lục tỉnh.
"Lớp vỏ" thành phố thay màu. Công nghệ trùm lên những trụ điện vô tri. Mạng lưới ngầm chạy tít tắp dưới lớp bê tông rải nhựa. Nói về ngành điện TP.HCM, không phải nhắc đến những thuật toán với băng tần. Ánh sáng của TP.HCM không đo bằng kilowatt giờ. Cũng chẳng có máy móc tân tiến nào đọc được vệt mồ hôi rớt xuống hẻm sâu...
Bởi ánh sáng ấy vẫn thoảng mùi mồ hôi của những người thợ mặc áo cam. Mạch máu thắp sáng thành phố này vẫn chảy bằng một nhịp đập duy nhất: sự tận hiến vô hình.
Đêm hội hoa đăng tại chùa Pháp Hoa bên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè nhiều năm qua đã trở thành hoạt động quen thuộc mỗi mùa Phật đản của người dân TP.HCM. Trong ánh sáng lung linh của những chiếc hoa đăng, người dân và phật tử cùng gửi gắm những lời nguyện cầu bình an cho người thân, gia đình.
