Những viên ngọc được thiên nhiên kiến tạo
Ngọc động (tên khoa học cave pearl) là những viên thạch nhũ có hình cầu được phát hiện trong hang Hùng, thuộc hệ thống hang Hung Thoòng, trong Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị.
Ông Nguyễn Văn Úy, đại diện đơn vị khai thác du lịch hệ thống hang Hung Thoòng, cho biết ở Phong Nha - Kẻ Bàng, ngoài hang Hùng, ngọc động còn được phát hiện có trong hang Over và Sơn Đoòng.
Những hình ảnh do thành viên đơn vị khai thác du lịch hệ thống Hung Thoòng ghi lại cho thấy ngọc động trong hang Hùng có số lượng hàng trăm viên, nhìn như những quả trứng nằm theo cụm giữa nền hang với bề mặt óng ánh, mang vẻ đẹp tự nhiên, độc đáo.
"Ngọc động trong hang Hùng có kích cỡ khá to, phân bố thành từng ổ trên nền hang. Chúng có hình cầu, bầu dục hoặc hơi dẹt với kích thước khác nhau, bề mặt nhẵn bóng và màu sắc đa dạng", ông Úy chia sẻ.
Là người nhiều năm gắn bó, có kinh nghiệm khám phá hang động, ông Úy cho biết ngọc động là một trong những dạng thạch nhũ độc đáo và thời gian hình thành lâu nhất so với đại đa số các loại thạch nhũ khác, chủ yếu hình thành trong các hang động lớn.
Hình thành sau hàng nghìn năm kiến tạo địa chất
Ông Lê Lưu Dũng, thành viên của Hiệp hội hang động Mỹ, người có hơn 15 năm tham gia thám hiểm hang động, cho hay để hình thành ngọc động cần rất nhiều điều kiện.
Theo ông Dũng, ngọc động thường được hình thành trên nền hang và nằm ở những hồ canxi nhỏ, hay còn gọi là ruộng bậc thang trong hang động, nơi có dòng nước thấm qua trần và nhỏ giọt xuống nền hang. Tuỳ vào lượng khoáng chất ở trong nước giọt xuống, sẽ quyết định ngọc động màu vàng hay trắng.
Để hình thành ngọc động, đầu tiên hang cần có dòng nước thẩm thấu xuyên qua các tầng lớp đá vôi mang theo canxi cacbonat tích tụ xung quanh các hạt cát nhỏ, hoặc các viên sỏi nhỏ, cũng có thể là mảnh vỡ của đá (gọi là nhân).
Trải qua hàng nghìn năm kiến tạo địa chất, các lớp canxi bao phủ càng dày xung quanh nhân và tạo nên những đường tròn đồng tâm. Tại những ruộng bậc thang trong hang động, nơi hình thành nhân có lượng nước chảy qua thường xuyên, tạo môi trường cho canxi và các khoáng chất khác kết tủa, lắng đọng và bao phủ xung quanh nhân và dần hình thành ngọc động.
Dưới lực tác động của dòng nước chảy qua các ruộng bậc thang, ngọc động này sẽ lăn tròn tại chỗ, cọ xát vào nhau và tạo nên bề mặt rất mịn. Quá trình này cũng tạo nên hình dạng là những khối cầu hoặc hình quả trứng.
"Điều kiện địa hình trong lòng hang và nguồn nước đi qua các vách đá sẽ thay đổi theo mùa cũng sẽ ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhanh hay chậm của ngọc động. Ở Việt Nam có rất nhiều hang động, tuy nhiên hiện tượng hình thành ngọc động khá hiếm", ông Dũng nói.
Ông Dũng cũng cho biết thêm việc hình thành ngọc động còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như kết cấu hang động, nguồn nước, hệ thống các khoáng chất và tạp chất, kết cấu, nhiệt độ...
Nói về giá trị của ngọc động, ông Dũng cho rằng đây không phải là một loài đá quý và không có giá trị về trang sức. Ngọc động thực chất chỉ là một loại thạch nhũ có hình thù độc đáo và chỉ đẹp khi ở trong môi trường hang động. Ở môi trường bên ngoài, ngọc động cũng chỉ là một viên đá.
Để đảm bảo không gây tác động đến ngọc động cũng như hệ thống thạch nhũ, đơn vị du lịch hệ thống hang Hung Thoòng và các hang động khác ở Phong Nha - Kẻ Bàng đều có những quy định nghiêm ngặt, hướng dẫn và đưa ra lộ trình phù hợp cho du khách.
Những năm gần đây, hang Hùng và hệ thống Hung Thoòng ngày càng được nhiều du khách trong nước và quốc tế biết đến, đặc biệt là những người yêu thích thiên nhiên, khám phá và du lịch mạo hiểm.
Do nằm trong vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nên việc khai thác du lịch hang Hùng và hệ thống Hung Thoòng luôn được kiểm soát rất chặt chẽ. Mỗi đoàn tham gia chương trình được giới hạn tối đa 15 khách.
Đây không chỉ là yêu cầu về an toàn mà còn là giải pháp nhằm kiểm soát sức chứa môi trường, giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái rừng, cảnh quan hang động và chất lượng trải nghiệm của du khách.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, cho biết hơn 30 năm khảo sát và nghiên cứu trên khu vực núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, các nhà thám hiểm xác định được 7 khu vực hang động chính, trong đó có 3 hệ thống lớn gồm Phong Nha, Vòm và Nước Moọc.
Tổng số hang động được ghi nhận đến nay ở Phong Nha - Kẻ Bàng là hơn 472 hang, tổng chiều dài trên 254km, đưa khu vực này trở thành một trong những vùng karst có hệ thống hang động phong phú và độc đáo bậc nhất thế giới.
Tin Gốc: Dân Trí
