Theo Viện Dinh dưỡng, bệnh gan nhiễm mỡ (không do rượu) là tình trạng tích tụ mỡ (trên 5% trọng lượng gan) ở những người không uống hoặc chỉ uống rất ít rượu, và không có nguyên nhân thứ phát nào khác (vi rút, thuốc, bệnh chuyển hóa…). Tỷ lệ mắc bệnh gan nhiễm mỡ cao hơn ở người béo phì, đái tháo đường thể 2, rối loạn lipid máu. Bệnh có liên quan đến kháng insulin, rối loạn chuyển hóa lipid và glucose.
Về nguyên tắc chung chế độ ăn cho người có bệnh lý gan nhiễm mỡ, TS-BS Bùi Thị Thúy, Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng, lưu ý cần hạn chế lượng chất béo, do chất béo cung cấp lượng calo cao và tăng nguy cơ thừa cân béo phì. Trong đó, cần thay thế chất béo bão hòa (có trong mỡ heo, mỡ bò, bơ, phô mai, sữa nguyên kem, da gia cầm, dầu dừa, dầu cọ…) và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên) bằng chất béo không bão hòa, đặc biệt là omega-3, là các chất có thể làm giảm nguy cơ bệnh lý tim mạch.
Nên sử dụng nguồn chất béo lành mạnh, từ các loại hạt như hạt óc chó, hạnh nhân, hoặc mè (15 – 20 gram/ngày). Ngoài ra, người trưởng thành nên ăn cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi) ít nhất 2 – 3 lần mỗi tuần để bổ sung a xít béo omega-3 có lợi cho tim mạch và gan.
Cần tăng cường các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ và một số loại trái cây lê, cam, táo, ổi, bưởi. Người trưởng thành cũng nên ăn từ 2 – 3 phần trái cây tươi mỗi ngày (mỗi phần khoảng 80 – 100 gram).
Đồng thời, tránh các loại thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn, đặc biệt là fructose. Fructose có trong nước ngọt có đường, đồ uống thể thao, trà có đường và các loại nước trái cây.
Tập trung thay đổi lối sống bao gồm ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý và ngủ đủ giấc là cách tốt nhất ngăn ngừa tổn thương gan khởi phát khi bệnh gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu.
Nước dưa chuột không chỉ sảng khoái, dễ làm mà còn là thức uống lành mạnh này còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Cung cấp nước cho cơ thể
Cơ thể không thể hoạt động bình thường nếu thiếu nước. Người trưởng thành cần bổ sung 1,8-2 lít nước mỗi ngày. Đôi khi nước lọc khá nhạt và dễ gây nhàm chán. Thêm vài lát dưa chuột không chỉ tạo hương vị dễ chịu mà còn khuyến khích bạn uống nhiều hơn.
Giảm cân
Người giảm cân thay thế các loại nước ngọt có ga, thức uống thể thao và nước ép trái cây bằng nước dưa chuột có thể giúp cắt giảm đáng kể lượng calo trong chế độ ăn uống.
Hàm lượng nước cao trong dưa chuột cũng góp phần tạo cảm giác no. Không ít trường hợp cơ thể nhầm lẫn giữa khát và đói, khiến bạn tưởng mình cần ăn thêm trong khi thực ra chỉ đang thiếu nước. Bạn có thể thử uống một ly nước dưa chuột lớn trước, nếu cảm giác đói biến mất sau khi uống, nhiều khả năng cơ thể chỉ đang khát, còn nếu vẫn thấy đói, đó mới là nhu cầu ăn thực sự.
Chất chống oxy hóa là những chất có thể ngăn ngừa và làm chậm quá trình tổn thương tế bào do stress oxy hóa gây ra bởi các gốc tự do. Stress oxy hóa có thể dẫn đến các bệnh mạn tính như ung thư, tiểu đường, bệnh tim, bệnh Alzheimer, thoái hóa mắt...
Các chất chống oxy hóa có thể giúp đảo ngược hoặc hạn chế những tổn thương này. Vì vậy, bổ sung nhiều trái cây và rau củ giàu các hợp chất này là cần thiết. Dưa chuột là một lựa chọn tốt, cung cấp nhiều vitamin C, beta carotene, cùng các vi chất như mangan, molypden và một số flavonoid có tác dụng chống oxy hóa.
Giảm nguy cơ ung thư
Cùng với nguồn chất chống oxy hóa, dưa chuột còn chứa các hợp chất gọi là cucurbitacin cùng một nhóm chất dinh dưỡng gọi là lignan, có thể đóng vai trò bảo vệ tế bào khỏi ung thư. Flavonoid fisetin trong dưa chuột cũng hỗ trợ làm chậm sự tiến triển của ung thư nhờ đặc tính chống viêm và chống oxy hóa.
Hạ huyết áp
Chế độ ăn uống quá nhiều muối (natri) và quá ít kali góp phần gây ra huyết áp cao. Lượng muối dư thừa khiến cơ thể giữ nước, làm tăng huyết áp. Kali là một chất điện giải giúp điều chỉnh lượng natri được thận giữ lại.
Dưa chuột cung cấp kali tốt. Do đó, uống nước dưa chuột có thể bổ sung kali cho cơ thể, từ đó góp phần cải thiện kiểm soát huyết áp.
Hỗ trợ làn da khỏe mạnh
Uống nước dưa chuột có thể làm dịu da từ bên trong. Giữ đủ nước giúp cơ thể đào thải độc tố đồng thời duy trì làn da khỏe mạnh. Dưa chuột cũng giàu axit pantothenic (vitamin B5) được sử dụng để giảm mụn trứng cá. Nửa cốc dưa chuột thái lát cung cấp khoảng 5% lượng cơ thể cần hàng ngày (DV) của vitamin này.
Tăng cường sức khỏe xương
Dưa chuột rất giàu vitamin K, nửa cốc thái lát chứa khoảng 19% DV vitamin K. Cơ thể cần vitamin K để giúp hình thành các protein cần thiết cho việc tạo ra xương và mô khỏe mạnh, cũng như hỗ trợ quá trình đông máu đúng cách.
Cà phê trứng có hương vị béo ngậy đặc trưng nhờ sự kết hợp giữa cà phê, lòng đỏ trứng, đường và sữa đặc. Tuy nhiên, thức uống này có cả lợi ích lẫn những lưu ý về sức khỏe.
Bổ sung protein và một số dưỡng chất
Theo Everyday Health, cà phê đen chứa các hợp chất thực vật có lợi gọi là polyphenol, được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2, hội chứng chuyển hóa và một số bệnh ung thư. Khi kết hợp với lòng đỏ trứng, thức uống này còn bổ sung thêm protein cùng các dưỡng chất như choline, vitamin D và vitamin B12.
Tuy nhiên, lượng protein trong cà phê trứng không nhiều. Một lòng đỏ trứng chỉ cung cấp khoảng 3 g protein. Cà phê trứng không nên được xem là nguồn protein chính trong bữa sáng. Thay vào đó, mọi người nên kết hợp thêm các thực phẩm giàu protein như sữa chua ít béo, phô mai tươi, lòng trắng trứng hoặc các loại hạt.
Có thể chứa nhiều đường và chất béo bão hòa
Thành phần khiến cà phê trứng kém lành mạnh hơn nằm ở lượng đường và sữa đặc. Một thìa đường chứa khoảng 12 g đường bổ sung, tương đương gần một nửa lượng đường bổ sung tối đa mỗi ngày được Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị đối với phụ nữ và khoảng 1/3 đối với nam giới. Trong khi đó, một thìa sữa đặc có đường chứa khoảng 62 kcal và 10 g đường.
Trang Healthline cũng chỉ ra lòng đỏ trứng và sữa đặc làm tăng lượng chất béo bão hòa trong đồ uống. Nếu tiêu thụ thường xuyên, đặc biệt nếu trong chế độ ăn đã chứa nhiều thực phẩm giàu chất béo bão hòa, cholesterol xấu LDL có thể tăng theo thời gian, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Nếu tự pha tại nhà, có thể giảm lượng đường, thay sữa đặc bằng sữa ít đường hoặc sữa thực vật để giảm lượng đường và chất béo bão hòa.
Tiềm ẩn nguy cơ nhiễm Salmonella
Nhiều công thức cà phê trứng sử dụng lòng đỏ sống hoặc chỉ được làm ấm nhẹ, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn Salmonella. Nhiều người cho rằng cà phê nóng có thể làm chín trứng, song các chuyên gia cho biết nhiệt độ của cà phê thường không đủ để tiêu diệt vi khuẩn.
Nhiễm khuẩn Salmonella có thể gây tiêu chảy, sốt và đau quặn bụng, các triệu chứng xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn. Phần lớn người khỏe mạnh có thể tự hồi phục, nhưng người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo những nhóm này nên tránh sử dụng các món có trứng sống hoặc chưa nấu chín kỹ, bao gồm cả cà phê trứng.
Nếu muốn thưởng thức cà phê trứng, nên sử dụng trứng đã tiệt trùng và giảm lượng đường hoặc sữa đặc khi chế biến. Nhìn chung, đây vẫn có thể là thức uống hấp dẫn nếu được làm đúng cách, nhưng nên xem là món thỉnh thoảng thưởng thức thỉnh thoảng thay vì sử dụng hằng ngày.
Bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện (Xiao Jiejian), chuyên gia quản lý cân nặng tại Phòng khám Tam Thụ Kim Oanh (New Taipei City), chia sẻ nhiều người gặp tình trạng "người gầy nhưng bụng phệ" (skinny-fat). Dù đã nhịn ăn tinh bột hay tập luyện quá sức khiến mặt và tay chân gầy đi, nhưng vòng eo vẫn không cải thiện.
Theo bác sĩ Tiêu, thủ phạm thực sự gây ra các bệnh mạn tính không phải lớp mỡ dưới da có thể cấu véo được, mà là mỡ nội tạng - lớp mỡ bao quanh gan và tụy. Mỡ nội tạng ẩn sâu bên trong cơ thể là mầm mống dẫn đến bệnh tim mạch, tiểu đường và gan nhiễm mỡ, nguy hiểm hơn nhiều so với mỡ dưới da.
Tin vui là bạn có thể giảm loại mỡ này mà không cần giảm tổng lượng calo hay sụt cân quá nhanh thông qua 4 phương pháp đã được khoa học chứng minh:
Bổ sung polyphenol thực vật
Polyphenol có nhiều trong các loại thực phẩm như trà xanh, matcha. Một nghiên cứu cho thấy những người thực hiện chế độ ăn giàu polyphenol có tốc độ giảm mỡ gan cao gấp đôi so với chế độ ăn thông thường. Thậm chí, khoảng 50% người tham gia nghiên cứu đã đảo ngược thành công tình trạng gan nhiễm mỡ.
Tăng cường chất xơ hòa tan
Chất xơ hòa tan thúc đẩy đường ruột sản sinh các axit béo chuỗi ngắn, từ đó kích thích tiết ra các hormone đường ruột tương tự GLP-1 (một loại hormone giúp no lâu). Điều này không chỉ giúp tăng cảm giác thèm ăn mà còn hỗ trợ ổn định đường huyết bền vững.
Ưu tiên tinh bột kháng (Resistance Starch)
Trong một nghiên cứu lâm sàng, những bệnh nhân gan nhiễm mỡ được yêu cầu uống nước chứa 40 g "tinh bột kháng" mỗi ngày. Kết quả sau 4 tháng, lượng mỡ gan của nhóm này đã giảm trực tiếp 9%.
Các nguồn tinh bột kháng tự nhiên bao gồm gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt hoặc thực phẩm tinh bột đã được để nguội.
Nâng cao tỷ lệ protein trong bữa ăn
Chỉ cần nâng tỷ lệ protein trong khẩu phần ăn từ 10% lên 30%, ngay cả khi tổng lượng calo và cân nặng không đổi, lượng mỡ gan có thể giảm tới 42% chỉ sau 3 tuần.
Để giảm mỡ nội tạng hiệu quả, bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện đưa ra lộ trình "tối ưu hóa" thực đơn hàng ngày như sau:
Thay đổi đồ uống: Thay các loại trà sữa, nước ngọt bằng trà xanh hoặc matcha nguyên chất.
Cải thiện hộp cơm trưa: Thay sườn chiên rán bằng cá hồi, hoặc bổ sung thêm hai quả trứng luộc. Trứng luộc rất giàu choline - một dưỡng chất cực kỳ tốt cho quá trình phục hồi tế bào gan.
Chọn tinh bột thông minh: Thay cơm trắng bằng cơm gạo lứt để tận dụng nguồn tinh bột kháng "miễn phí".
Cảnh giác với "kẻ thù" giấu mặt: Đường trong nước trái cây, sữa chua có đường, mỡ lợn và các loại thịt chế biến sẵn như thịt xông khói là những nguyên nhân hàng đầu khiến gan tích mỡ nhanh chóng.
