Ngày 27-4 (giờ New York, Mỹ), Hội nghị kiểm điểm lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) đã chính thức khai mạc tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) dưới sự chủ trì của Việt Nam, đánh dấu một sự kiện quan trọng trong nỗ lực duy trì nền tảng pháp lý quốc tế về giải trừ và không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Dưới sự chủ trì của Đại sứ Đỗ Hùng Việt – Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại LHQ, chủ tịch được chỉ định của hội nghị, kỳ kiểm điểm lần này sẽ diễn ra từ ngày 27-4 đến 22-5.
Đoàn Việt Nam tham dự hội nghị do Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng làm trưởng đoàn. Tham gia đoàn còn có Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền – Tư lệnh Binh chủng Hóa học (Bộ Quốc phòng), kiêm Phó trưởng thường trực Cơ quan đầu mối quốc gia Việt Nam về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cùng các đại diện của Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.
Phiên khai mạc thu hút sự tham dự và phát biểu của các đại diện cấp cao từ 191 quốc gia thành viên NPT, trong đó có các bộ trưởng ngoại giao, đại sứ, lãnh đạo các tổ chức quốc tế và quan sát viên.
Hội nghị sẽ rà soát toàn diện việc thực thi NPT kể từ kỳ họp năm 2022. Hội nghị bao gồm các phiên thảo luận chung và chủ đề chuyên sâu về giải trừ quân bị, không phổ biến hạt nhân và hợp tác hạt nhân hòa bình.
Đặc biệt, trong bối cảnh tình hình địa chính trị phức tạp với các thách thức như hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân, căng thẳng khu vực và sự gia tăng nguy cơ phổ biến hạt nhân, hội nghị năm nay được kỳ vọng sẽ đạt được các biện pháp cụ thể để thúc đẩy việc thực thi Hiệp ước NPT một cách thực chất.
Đây không chỉ là dịp rà soát mà còn là diễn đàn quan trọng để củng cố cam kết toàn cầu, hướng tới một trật tự thế giới công bằng, không vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Việt Nam, trên vai trò chủ tịch của hội nghị, thể hiện sự đóng góp tích cực và chuẩn bị chu đáo.
Đại sứ Đỗ Hùng Việt đã nhấn mạnh tinh thần xây dựng, đối thoại và hợp tác đa phương trong các phát biểu trước thềm hội nghị, khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân toàn diện, không phân biệt đối xử.
Là quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng chịu hậu quả nặng nề từ chiến tranh hóa học và mong muốn hòa bình bền vững, Việt Nam cam kết thúc đẩy sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt là tiếng nói của các nước đang phát triển, nhằm xây dựng một thế giới phi vũ khí hạt nhân.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng – trưởng đoàn Việt Nam – đã có bài phát biểu tại phiên thảo luận chung.
Bà khẳng định sự ủng hộ của Việt Nam dành cho Hiệp ước NPT, xem đây là nền tảng quan trọng trong cấu trúc an ninh quốc tế. Việt Nam kêu gọi các nước tuân thủ nghiêm túc, cân bằng cả ba trụ cột về giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân và sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân.
Các nước sở hữu vũ khí hạt nhân có trách nhiệm đặc biệt cần thực hiện các cam kết giải trừ quân bị và không đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin và tăng cường trao đổi về các vấn đề chiến lược.
Các quốc gia cũng cần thúc đẩy các cơ chế quốc tế bổ trợ như sớm đưa vào thực thi Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện và tăng cường gia nhập, phê chuẩn Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân.
Việt Nam đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng và quyền lợi của các quốc gia đang phát triển trong sử dụng hòa bình năng lượng nguyên tử nhằm thúc đẩy sự tiến bộ, thông qua tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ, chuyên môn và bảo đảm nguồn tài chính bền vững.
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cũng chia sẻ nỗ lực của Việt Nam trong hoàn thiện chính sách pháp luật quốc gia, thể hiện qua việc thông qua Chiến lược phát triển và ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình đến năm 2035, với tầm nhìn đến năm 2050, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, tập trung vào các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, bảo vệ môi trường và an ninh năng lượng.
Trước những thách thức toàn cầu đầy phức tạp, Việt Nam cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế tái khẳng định sự ủng hộ đối với giá trị của Hiệp ước NPT thông qua việc tăng cường nỗ lực tập thể và thông qua văn kiện kết quả hội nghị cân bằng, thực chất, định hướng cho chu kỳ tiếp theo của hiệp ước.
Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller đã đưa ra cảnh báo gay gắt đối với lãnh đạo Iran về tình trạng bế tắc hiện nay khi các cuộc đàm phán không đạt được tiến triển.
Phát biểu trên kênh Fox News ngày 20/5, ông Miller cho biết chính quyền hiện tại ở Tehran đang đối mặt với tối hậu thư quan trọng từ Mỹ. Theo đó, nếu Iran không đồng ý với thỏa thuận do Mỹ đề xuất, nước này sẽ đối mặt với đòn trừng phạt chưa từng có.
“Đội ngũ lãnh đạo mới ở Iran phải đưa ra lựa chọn. Họ có thể đồng ý với một văn bản làm hài lòng Mỹ, hoặc họ có thể phải đối mặt với sự trừng phạt từ quân đội Mỹ, điều chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại. Đó là sự lựa chọn mà họ phải đối mặt”, quan chức Nhà Trắng cảnh báo.
Cùng ngày, trang tin The War Zone đưa tin Mỹ đã triển khai 2 tàu khu trục được trang bị hệ thống laser tới khu vực chịu trách nhiệm quản lý của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), bao gồm Trung Đông, Trung Á và Đông Phi.
The War Zone cho biết tàu khu trục USS Spruance là một phần trong nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln, trong khi tàu khu trục USS John Finn đang làm nhiệm vụ chiến đấu ở Ấn Độ Dương.
Cả hai tàu đều được trang bị hệ thống laser ODIN, được thiết kế để làm mất phương hướng máy bay không người lái và vô hiệu hóa camera và cảm biến trên tàu chiến, tàu ngầm, máy bay có người lái và máy bay không người lái.
Các động thái và tuyên bố cứng rắn của Mỹ được đưa ra trong bối cảnh Washington vẫn để ngỏ khả năng nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 20/5 nói rằng ông sẵn sàng chờ thêm vài ngày nữa để có được một thỏa thuận với Iran trước khi nối lại các cuộc tấn công vào nước này.
"Nếu chúng ta không nhận được câu trả lời đúng đắn, mọi chuyện sẽ diễn ra rất nhanh chóng", ông Trump nói với các phóng viên, khi bình luận về khả năng nối lại các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.
Báo New York Times ngày 15/5 dẫn nguồn tin cho biết, Mỹ và Israel đang tích cực chuẩn bị cho khả năng nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.
Các lựa chọn mà Tổng thống Trump đang cân nhắc được cho là bao gồm việc chuyển sang các cuộc ném bom mạnh mẽ hơn vào Iran và một chiến dịch trên bộ của lực lượng đặc nhiệm để thu giữ uranium làm giàu từ các cơ sở hạt nhân Iran.
Kênh truyền hình NBC News dẫn nguồn tin cho biết, Lầu Năm Góc đang cân nhắc đặt tên cho chiến dịch tấn công mới nhằm vào Iran là Chiến dịch Búa Gậy nếu thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ, thay thế cho Chiến dịch Cuồng nộ được phát động vào cuối tháng 2.
Mỹ từng cân nhắc khả năng tiến hành một chiến dịch nhằm đưa uranium làm giàu, vật liệu có khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, ra khỏi các cơ sở hạt nhân Iran. Điều này sẽ đòi hỏi lực lượng Mỹ phải ở lại trên lãnh thổ Iran trong một khoảng thời gian nhất định.
Theo các nguồn tin, Tổng thống Trump ngày càng mất kiên nhẫn với việc eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa, cũng như sự chia rẽ trong ban lãnh đạo Iran khiến họ không thể đưa ra những nhượng bộ đáng kể trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
Theo Hãng tin Reuters, tối 3-4, Thủ tướng Senegal Ousmane Sonko cho biết chính phủ nước này đã đình chỉ toàn bộ các chuyến công tác nước ngoài không thiết yếu của các bộ trưởng và quan chức cấp cao.
Senegal đồng thời cảnh báo về giai đoạn "cực kỳ khó khăn" phía trước trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran đẩy giá dầu toàn cầu tăng kỷ lục, gây sức ép lên ngân sách quốc gia.
Theo ông Ousmane Sonko, giá dầu hiện ở mức khoảng 115 USD/thùng, gần gấp đôi mức 62 USD/thùng được giả định trong dự toán ngân sách của Senegal.
"Không có bộ trưởng nào trong chính phủ của tôi rời khỏi đất nước, trừ khi đó là nhiệm vụ thiết yếu liên quan đến các công việc đang được triển khai", ông nói.
Thủ tướng Sonko cũng cho biết các chuyến công du tới Niger, Tây Ban Nha và Pháp của ông đã bị hủy bỏ.
Các chính phủ trên khắp khu vực Tây Phi và toàn cầu đang gấp rút ứng phó với khủng hoảng năng lượng bằng nhiều biện pháp như tăng giá nhiên liệu, trợ cấp và áp dụng làm việc từ xa.
Thủ tướng Sonko cho biết những biện pháp này là cơ sở để Senegal - quốc gia đang gánh nợ lớn - đưa ra các bước đi tương tự.
Ông cũng cho biết sẽ công bố thêm các biện pháp trong tuần tới. Dự kiến Bộ trưởng Năng lượng và Mỏ Senegal sẽ sớm trình bày chi tiết các nỗ lực giảm thiểu tác động của cú sốc giá dầu.
Theo The Independent ngày 3.4, nhà chức trách đã khởi tố 32 người, trong đó có 11 người bị bắt, chủ yếu là các nhân sự điều hành công ty cứu hộ trên đỉnh Everest ở Nepal. Vụ việc được cho là đã ảnh hưởng đến 4.782 nhà leo núi quốc tế trong giai đoạn 2022 - 2025, với hơn 300 ca cứu hộ giả và tổng số tiền gian lận gần 20 triệu USD.
Các nhà điều tra Nepal cho biết đường dây này có sự tham gia của nhiều đối tượng trong "hệ sinh thái leo núi", bao gồm hướng dẫn viên, công ty du lịch, đơn vị trực thăng và cả ban lãnh đạo tại nhiều cơ sở y tế.
Liên quan thủ đoạn lừa đảo, các nhà điều tra cho biết các hướng dẫn viên đã sử dụng nhiều phương pháp để buộc du khách phải sơ tán bằng trực thăng. Cụ thể, các hướng dẫn viên của các công ty du lịch leo núi bị cáo buộc đã đầu độc du khách bằng cách bỏ bột nở vào thức ăn để gây ra các triệu chứng rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng, giống như say độ cao hoặc ngộ độc thực phẩm. Một số nạn nhân khác bị cho uống các loại thuốc đi kèm với lượng nước quá mức để kích phát các triệu chứng bệnh lý.
Sau khi xuất hiện các triệu chứng bất thường, các nạn nhân bị ép "vào thế" phải xuống núi và chấp nhận với việc sơ tán khẩn cấp bằng trực thăng với chi phí tốn kém. Các doanh nghiệp liên quan tiếp tục lập hồ sơ y tế và giấy tờ chuyến bay giả để yêu cầu bồi thường từ các công ty bảo hiểm quốc tế.
Hóa đơn còn bị "thổi phồng" khi mỗi hành khách bị tính phí như một chuyến bay riêng, dù thực tế nhiều người được vận chuyển cùng lúc. Các bệnh viện cũng tiếp tay bằng cách lập báo cáo điều trị giả cho những du khách thực tế không hề nhập viện.
Cục Điều tra trung ương (CIB) của cảnh sát Nepal cho biết các hành vi phạm tội đã gây tổn hại đến "niềm tự hào, uy tín và nhân phẩm quốc gia của Nepal trên trường quốc tế". Vụ bê bối cũng làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch của ngành du lịch - lĩnh vực đang tạo ra hơn 1 triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp tại Nepal.
Trong những năm gần đây, một số công ty bảo hiểm quốc tế lớn đã ngừng cung cấp bảo hiểm cho khách du lịch leo núi ở Nepal do tình trạng gian lận ngày càng gia tăng.
Năm 2018, chính phủ Nepal tuyên bố đã loại bỏ tất cả các "trung gian" tham gia vào việc sắp xếp sơ tán khẩn cấp cho khách du lịch, yêu cầu các công ty du lịch chịu trách nhiệm pháp lý và báo cáo chi tiết mọi ca sơ tán hoặc điều trị y tế đối với khách hàng của họ trong suốt chuyến đi, theo New York Post.
Tuy nhiên, theo ông Manoj Kumar KC, người đứng đầu đơn vị chống tội phạm có tổ chức của cảnh sát Nepal, tình trạng gian lận vẫn tiếp diễn do chế tài chưa đủ sức răn đe. "Khi không có biện pháp nào chống lại tội phạm, nó sẽ phát triển mạnh. Tình trạng lừa đảo bảo hiểm cũng phát triển mạnh mẽ vì điều đó", ông nói.
