Ngày 27-4 (giờ New York, Mỹ), Hội nghị kiểm điểm lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) đã chính thức khai mạc tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) dưới sự chủ trì của Việt Nam, đánh dấu một sự kiện quan trọng trong nỗ lực duy trì nền tảng pháp lý quốc tế về giải trừ và không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Dưới sự chủ trì của Đại sứ Đỗ Hùng Việt – Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại LHQ, chủ tịch được chỉ định của hội nghị, kỳ kiểm điểm lần này sẽ diễn ra từ ngày 27-4 đến 22-5.
Đoàn Việt Nam tham dự hội nghị do Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng làm trưởng đoàn. Tham gia đoàn còn có Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền – Tư lệnh Binh chủng Hóa học (Bộ Quốc phòng), kiêm Phó trưởng thường trực Cơ quan đầu mối quốc gia Việt Nam về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cùng các đại diện của Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.
Phiên khai mạc thu hút sự tham dự và phát biểu của các đại diện cấp cao từ 191 quốc gia thành viên NPT, trong đó có các bộ trưởng ngoại giao, đại sứ, lãnh đạo các tổ chức quốc tế và quan sát viên.
Hội nghị sẽ rà soát toàn diện việc thực thi NPT kể từ kỳ họp năm 2022. Hội nghị bao gồm các phiên thảo luận chung và chủ đề chuyên sâu về giải trừ quân bị, không phổ biến hạt nhân và hợp tác hạt nhân hòa bình.
Đặc biệt, trong bối cảnh tình hình địa chính trị phức tạp với các thách thức như hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân, căng thẳng khu vực và sự gia tăng nguy cơ phổ biến hạt nhân, hội nghị năm nay được kỳ vọng sẽ đạt được các biện pháp cụ thể để thúc đẩy việc thực thi Hiệp ước NPT một cách thực chất.
Đây không chỉ là dịp rà soát mà còn là diễn đàn quan trọng để củng cố cam kết toàn cầu, hướng tới một trật tự thế giới công bằng, không vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Việt Nam, trên vai trò chủ tịch của hội nghị, thể hiện sự đóng góp tích cực và chuẩn bị chu đáo.
Đại sứ Đỗ Hùng Việt đã nhấn mạnh tinh thần xây dựng, đối thoại và hợp tác đa phương trong các phát biểu trước thềm hội nghị, khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân toàn diện, không phân biệt đối xử.
Là quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng chịu hậu quả nặng nề từ chiến tranh hóa học và mong muốn hòa bình bền vững, Việt Nam cam kết thúc đẩy sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt là tiếng nói của các nước đang phát triển, nhằm xây dựng một thế giới phi vũ khí hạt nhân.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng – trưởng đoàn Việt Nam – đã có bài phát biểu tại phiên thảo luận chung.
Bà khẳng định sự ủng hộ của Việt Nam dành cho Hiệp ước NPT, xem đây là nền tảng quan trọng trong cấu trúc an ninh quốc tế. Việt Nam kêu gọi các nước tuân thủ nghiêm túc, cân bằng cả ba trụ cột về giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân và sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân.
Các nước sở hữu vũ khí hạt nhân có trách nhiệm đặc biệt cần thực hiện các cam kết giải trừ quân bị và không đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin và tăng cường trao đổi về các vấn đề chiến lược.
Các quốc gia cũng cần thúc đẩy các cơ chế quốc tế bổ trợ như sớm đưa vào thực thi Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện và tăng cường gia nhập, phê chuẩn Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân.
Việt Nam đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng và quyền lợi của các quốc gia đang phát triển trong sử dụng hòa bình năng lượng nguyên tử nhằm thúc đẩy sự tiến bộ, thông qua tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ, chuyên môn và bảo đảm nguồn tài chính bền vững.
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cũng chia sẻ nỗ lực của Việt Nam trong hoàn thiện chính sách pháp luật quốc gia, thể hiện qua việc thông qua Chiến lược phát triển và ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình đến năm 2035, với tầm nhìn đến năm 2050, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, tập trung vào các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, bảo vệ môi trường và an ninh năng lượng.
Trước những thách thức toàn cầu đầy phức tạp, Việt Nam cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế tái khẳng định sự ủng hộ đối với giá trị của Hiệp ước NPT thông qua việc tăng cường nỗ lực tập thể và thông qua văn kiện kết quả hội nghị cân bằng, thực chất, định hướng cho chu kỳ tiếp theo của hiệp ước.
Ngày 3.6 (theo giờ Mỹ), Hạ viện nước này, do đảng Cộng hòa chiếm đa số, đã thông qua nghị quyết ngăn chặn Tổng thống Trump tiếp tục cuộc chiến Iran sau hơn 3 tháng xung đột chưa kết thúc.
Nghị quyết trên được thông qua với 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống, khi 4 hạ nghị sĩ cùng đảng Cộng hòa với ông Trump đã "quay xe" bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết. Không có hạ nghị sĩ Dân chủ nào bỏ phiếu chống và có tổng cộng 7 nghị sĩ không bỏ phiếu. Theo kết quả trên, Hạ viện yêu cầu Nhà Trắng phải rút quân khỏi cuộc chiến, trừ khi Quốc hội Mỹ tuyên chiến hoặc cho phép sử dụng lực lượng quân sự đối với Iran.
Trước đó, 3 nghị quyết về hạn chế quyền lực gây chiến đối với ông Trump đã thất bại tại Hạ viện. Do đó, với kết quả thông qua nghị quyết, cuộc bỏ phiếu lần này phản ánh sự lo lắng của một số đảng viên Cộng hòa về cách Tổng thống Trump xử lý cuộc xung đột. Kết quả bỏ phiếu cũng đánh dấu nỗ lực hiếm hoi của lưỡng đảng nhằm kiềm chế quyền lực chiến tranh của vị chủ nhân Nhà Trắng.
"Việc thông qua nghị quyết báo hiệu bước ngoặt quan trọng: ngày càng có nhiều đảng viên Cộng hòa lắng nghe các cử tri của họ, những người không muốn một cuộc chiến tranh ở Trung Đông", Reuters dẫn lời hạ nghị sĩ Gregory Meeks (Dân chủ), người bảo trợ cho nghị quyết quyền lực chiến tranh và là thành viên cấp cao của Ủy ban Đối ngoại, phát biểu sau khi có kết quả.
Tuy nhiên, việc được thông qua ở Hạ viện chỉ mang tính biểu tượng, vì nghị quyết trên cần được thông qua ở Thượng viện thì mới có giá trị thực thi.
Trả lời Thanh Niên vào hôm qua (4.6), chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) đánh giá: "Những gì đang diễn ra chứng minh người Iran đã chọn đúng chiến lược. Giới tinh hoa chính trị Mỹ không còn đủ kiên nhẫn và sẽ tìm kiếm hòa bình ngay khi thấy dấu hiệu bất mãn của cử tri. Để đạt được mục tiêu, Tổng thống Trump lẽ ra nên tiếp tục gây áp lực lên chế độ cầm quyền Iran cho đến khi Tehran phải chấp nhận một thỏa thuận. Giờ thì ông Trump đã hết thời gian".
"Có thể cần thêm khoảng 10 ngày để Thượng viện Mỹ thông qua nghị quyết. Vì vậy, ông Trump phải đạt được một thỏa thuận tốt trước ngày 30.6 hoặc muộn nhất là chấp nhận những gì Iran đề nghị trước ngày 31.7. Điều này một lần nữa chứng minh rằng kết quả một cuộc chiến tranh không chỉ được quyết định trên chiến trường", cựu đại tá Schuster đánh giá. Ngày 30.6 và ngày 31.7 là các mốc thời gian sau cùng mà Thượng viện bỏ phiếu và nghị quyết có giá trị thực thi.
Với các mốc thời gian trên, khó có khả năng Washington đủ sức khiến Tehran lùi bước, nhất là khi thực tế những gì đã diễn ra cho thấy Iran vẫn chống chịu hiệu quả và chế độ cầm quyền của nước này vẫn duy trì quyền lực. Trong khi đó, với khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại, Tổng thống Trump khó có giải pháp nào khả thi để chiếm ưu thế nhiều hơn nữa trước Tehran. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra rằng dù "lệnh ngừng bắn" được duy trì, thì eo biển Hormuz thực tế đang đóng cửa gây tổn thất không nhỏ cho kinh tế toàn cầu. Cứ mỗi ngày Hormuz còn đóng cửa thì mức độ thiệt hại càng tăng thêm, sức ép cũng trở nên lớn hơn với Tổng thống Trump.
Tuy nhiên, eo biển Hormuz chỉ mở cửa trở lại khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận, hoặc Mỹ phải điều động một lực lượng quân sự đủ lớn để đổ bộ vào Iran nhằm buộc mở cửa eo biển Hormuz. Tổng thống Trump dường như đang muốn tránh sự leo thang quân sự đáng kể kéo Mỹ vào sâu hơn cuộc xung đột. Hôm qua (4.6), tờ The Wall Street Journal dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ Tổng thống Trump đã chia sẻ với các cấp dưới thân cận rằng ông chỉ tấn công trở lại Iran nếu có thêm binh sĩ Mỹ bị thiệt mạng trong cuộc chiến này. Điều này được hiểu rằng chính bản thân ông Trump hiện không muốn tái diễn tấn công.
Với thực tế như vậy, ông Trump khó có thể đạt một chiến thắng chính trị trong cuộc chiến Iran, dẫn đến ảnh hưởng không nhỏ cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11 tới.
Trạm Thiên Cung hiện có cấu trúc hình chữ T, gồm 3 module được phóng lên quỹ đạo từ năm 2021 đến 2022. Theo kế hoạch mới, Trung Quốc dự kiến sẽ nâng số module của trạm không gian lên 6 để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu gia tăng và tiếp nhận thêm số phi hành đoàn đến trạm, theo Space.com hôm 27.6.
"Việc mở rộng vốn nằm trong kế hoạch ban đầu", Tân Hoa xã dẫn lời ông Qian Hang, nhà nghiên cứu của Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC).
Cũng theo Tân Hoa xã, giai đoạn đầu của việc mở rộng sẽ chứng kiến vụ phóng module đa năng trọng lượng 20 tấn. Module này sẽ được kết nối với module lõi là Thiên Hòa.
Các cổng kết nối bổ sung đến từ số module mới sẽ cho phép trạm Thiên Cung đón thêm nhiều tàu vũ trụ và tăng tính linh hoạt trong quá trình vận hành.
Bên cạnh đó, Trung Quốc đang phát triển các phương án vận tải hàng hóa chi phí thấp cho trạm, trong khi tàu vũ trụ có người lái thế hệ mới Mộng Châu có thể chở theo 7 phi hành gia lên quỹ đạo. Hiện tàu Thần Châu, phương tiện đang được dùng để đưa các phi hành gia lên trạm, chỉ có sức chứa tối đa 3 người.
Tuy nhiên, trước khi module mới được phóng, Trung Quốc trước hết sẽ đưa kính thiên văn Tuần Thiên lên trạm vào năm 2027. Đây là kính viễn vọng có kích thước cỡ xe buýt, với mặt gương chính đường kính 2 m, nhỏ hơn kính Hubble của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA).
Kế hoạch mở rộng trạm Thiên Cung được công bố trong bối cảnh NASA đang chuẩn bị cho quá trình kết thúc hoạt động của ISS.
NASA trong vài năm nữa sẽ phóng Phương tiện Hạ quỹ đạo của Mỹ (USDV) do SpaceX phát triển và kéo ISS vào khí quyển bên trên Thái Bình Dương. Việc hạ quỹ đạo ISS được dự kiến thực hiện vào cuối năm 2030 hoặc đầu năm 2031.
Trong lúc Mỹ vẫn chưa quyết định phương án xây dựng các trạm vũ trụ thương mại nhằm thay thế ISS sau khi trạm này về hưu, Trung Quốc trong thời gian đó có thể đã sở hữu tiền đồn không gian lớn nhất trên quỹ đạo với trạm Thiên Cung.
Ngày 28-5 (giờ Mỹ), Bộ Tài chính Mỹ thông báo Washington đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhằm vào hoạt động buôn bán dầu mỏ của quân đội Iran, ngay cả khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc gia hạn lệnh ngừng bắn.
“Chúng tôi sẽ không cho phép Chính phủ Iran tăng doanh thu dầu mỏ nhằm mục đích tái thiết lực lượng vũ trang và năng lực quân sự của nước này”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nêu trong thông cáo.
Theo đó, danh sách trừng phạt của Washington bao gồm 8 tàu có liên quan đến việc vận chuyển dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Iran ra thị trường toàn cầu đã bị đưa vào danh sách trừng phạt.
Trong đó có tàu chở dầu Flora mang cờ đảo Marshall, tàu chở dầu thô Hauncayo mang cờ Comoros và tàu chở dầu Ill Gap mang cờ Panama.
Ông Bessent cho hay việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Iran “không nằm trong chương trình nghị sự cho đến khi Mỹ nhận thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và phía Iran đồng ý bàn giao uranium làm giàu cao”.
Ngày 28-5, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thông báo đã ra lệnh cho quân đội nước này kiểm soát 70% Dải Gaza, bất chấp các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn mong manh có hiệu lực vào tháng 10 năm ngoái.
“Chúng tôi đang gây sức ép lên Hamas. Hiện chúng tôi kiểm soát 60% lãnh thổ ở dải đất này. Chỉ đạo của tôi là tiến tới 70%. Hãy bắt đầu từ con số đó”, nhà lãnh đạo Israel phát biểu.
Ông Netanyahu mô tả các vùng lãnh thổ mà Israel đã kiểm soát ở Gaza, Syria và Lebanon là "vùng đệm" có thể ngăn chặn những đợt tấn công tiềm tàng của các nhóm vũ trang, kể từ sau vụ tấn công vào tháng 10-2023, theo Hãng tin Reuters.
Chỉ thị của Thủ tướng Netanyahu được đưa ra trong bối cảnh Israel đang leo thang các cuộc tấn công ở Gaza và tuyên bố nhằm vào các thủ lĩnh cấp cao của Hamas có liên quan đến cuộc tấn công năm 2023.
Ngày 28-5, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã cảnh báo về sự leo thang nguy hiểm trong cuộc chiến Ukraine, đồng thời kêu gọi Nga và Ukraine quay trở lại bàn đàm phán.
“Chiều hướng của cuộc chiến, cùng với sự leo thang và cường độ ngày càng tăng mà chúng ta đang chứng kiến, đang có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát.
Vòng xoáy chết chóc phải dừng lại. Điều cần thiết lúc này là giảm leo thang, ngay lập tức và bền vững”, ông Antonio Guterres phát biểu tại Hội đồng Bảo an.
Cũng tại phiên họp của Liên hợp quốc, Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk đã kêu gọi các bên tham chiến kiềm chế và nối lại các cuộc đàm phán để chấm dứt chiến tranh, theo Hãng tin AFP.
“Luật nhân đạo quốc tế yêu cầu các bên tham chiến thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa khả thi để tránh gây hại cho dân thường. Đây không chỉ là những gợi ý hay khuyến nghị, mà là nghĩa vụ ràng buộc kèm theo trách nhiệm pháp lý đối với những bên liên quan”, ông Turk nhấn mạnh.
Ngày 28-5, Thủ tướng Canada Mark Carney đã nhấn mạnh tầm quan trọng của nước này đối với nền kinh tế Mỹ, đồng thời kêu gọi tăng cường hợp tác trong bối cảnh các cuộc đàm phán về việc sửa đổi Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ đang gặp trở ngại.
“Canada mạnh sẽ giúp đạt được mục tiêu ‘Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại’... Dù Canada và Mỹ đã có những bất đồng qua các thế kỷ, nhưng chúng tôi luôn tìm ra cách giải quyết và cuối cùng sẽ vượt qua được, bởi vì chúng tôi chia sẻ các giá trị và lợi ích chung sâu sắc”, nhà lãnh đạo Canada phát biểu tại New York.
Thủ tướng Mark Carney nhấn mạnh Canada là “khách hàng lớn nhất của Mỹ”, với lượng hàng hóa mua từ xứ sở cờ hoa nhiều hơn cả Trung Quốc, Nhật Bản và Đức cộng lại.
“Trong thời điểm khủng hoảng năng lượng toàn cầu, Canada cung cấp cho Mỹ nguồn năng lượng đáng tin cậy và các khoáng sản quan trọng giúp thúc đẩy tăng trưởng của nước Mỹ”, ông Carney nói thêm, đồng thời nhấn mạnh “pháo đài Bắc Mỹ là vì lợi ích của tất cả mọi người”.
Ngày 28-5, hai nhóm vũ trang đối địch đang tranh giành quyền kiểm soát một khu vực sản xuất và vận chuyển cocaine chiến lược ở Colombia đã xung đột với nhau, khiến ít nhất 52 người thiệt mạng.
Bộ trưởng Quốc phòng Colombia Pedro Sanchez xác nhận trên mạng xã hội rằng đã có giao tranh xảy ra tại khu vực này. Hiện cơ quan chức năng đã triển khai quân đội để bảo vệ thường dân.
Các cuộc đụng độ bạo lực nhất liên tục xảy ra trong nhiều tháng gần đây ngay trước cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra tại nước này vào ngày 31-5.
