Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, TP HCM ghi nhận hơn 8.100 ca tay chân miệng, tăng hơn gấp đôi cùng kỳ năm trước, với hơn 300 ổ dịch tập trung chủ yếu tại trường học và cộng đồng. Riêng tuần giữa tháng 3 có gần 900 ca mới.
Điều đáng lo hơn là số ca nặng vượt 100, tăng gấp 5 lần cùng kỳ, 4 trẻ tử vong. Xét nghiệm xác nhận EV71 – chủng virus từng gây nhiều đợt dịch lớn trước đây – đang chiếm ưu thế, là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ ca nặng tăng vọt.
Áp lực đang dồn trực tiếp vào các khu hồi sức. Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, dù tổng số ca điều trị hiện chỉ hơn 30, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 200 ca trong các đợt dịch trước, nhưng tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên đã chiếm 20-30%, gấp 3-6 lần mức thông thường.
Chỉ trong ba tháng đầu năm, bệnh viện tiếp nhận khoảng 80 ca nặng, vượt toàn bộ con số của năm 2025 (58 ca). Bác sĩ CK2 Cao Minh Hiệp, Trưởng phòng Kế hoạch Tổng hợp, cho biết đơn vị đã nâng số giường hồi sức tích cực từ 30 lên 50, đồng thời sẵn sàng mở rộng khoa Nhiễm lên tối đa 250 giường khi cần.
Bức tranh tương tự diễn ra ở Bệnh viện Nhi đồng 2. Bác sĩ CK2 Nguyễn Đình Qui, Trưởng khoa Nhiễm, cho biết tỷ lệ ca nặng trong quý đầu năm ở mức 15-16% – “một con số đáng lo ngại”. Gần như tuần nào bệnh viện cũng tiếp nhận ca từ độ 2B đến độ 4, nhiều trường hợp trở nặng chỉ trong 24 giờ, buộc bác sĩ phải xử lý cấp cứu và lọc máu liên tục ngay lập tức.
Bệnh viện đã lên kịch bản theo từng cấp độ, khi số ca nội trú tăng từ dưới 25 lên mức 25-50, khoa Nhiễm sẽ thu hẹp các bệnh lý lây lan thấp để nhường chỗ; nếu vượt 50 ca, toàn bộ khu điều trị Covid-19 trước đây sẽ được kích hoạt lại, nâng tổng công suất từ 92 lên 150 giường.
Tại Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, trong hơn 300 ca nhập viện thời gian qua, 20% thuộc nhóm rất nặng và 2/3 trong số đó là bệnh nhân từ các tỉnh chuyển lên. Bác sĩ CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc bệnh viện, cảnh báo nhiều ca có triệu chứng không điển hình – tổn thương da dễ nhầm với viêm da cơ địa, biểu hiện khò khè dễ nhầm với viêm phế quản – đòi hỏi bác sĩ tuyến dưới phải được tập huấn kỹ để không bỏ sót.
Đặc tính của EV71 là tấn công hệ thần kinh trung ương cực nhanh – trẻ có thể chuyển từ triệu chứng nhẹ sang độ 2B, độ 3 chỉ trong 24-48 giờ. Nếu bệnh nhi đã ở độ 4, tổn thương tim và não, mà còn phải di chuyển hàng tiếng đồng hồ lên TP HCM, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng não là rất cao.
Vì vậy, chiến lược trọng tâm hiện nay là giữ trẻ điều trị tại địa phương thay vì chuyển tuyến. Bệnh viện Nhi đồng Thành phố sẵn sàng đưa trực tiếp êkíp cùng máy ECMO xuống tuyến tỉnh để can thiệp tại chỗ. Nhi đồng 1 phát huy mạng lưới hội chẩn từ xa qua telehealth, Zalo, Viber và duy trì đội cơ động sẵn sàng xuống hỗ trợ, đồng thời tích hợp các dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng ngay trên đơn thuốc điện tử để phụ huynh theo dõi tại nhà.
Về thuốc điều trị, kho dự trữ tại các bệnh viện hiện có hàng nghìn chai Gamma Globulin (IVIG) cùng lượng lớn thuốc chống co giật Phenobarbital, đủ khả năng cung ứng ngay cả khi dịch lập đỉnh.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết đã chỉ đạo 4 bệnh viện tuyến cuối (Nhi đồng 1, Nhi đồng 2, Nhi đồng Thành phố và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới) khẩn trương củng cố công tác điều trị, đảm bảo nguồn thuốc, đồng thời liên tục tập huấn, chỉ đạo tuyến cho y tế cơ sở nhằm phát hiện sớm ca nặng, hạn chế thấp nhất nguy cơ tử vong.
Trong khi đó, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đánh giá nguy cơ bùng phát dịch tại khu vực phía Nam đang ở mức cao, yêu cầu các địa phương tuyệt đối không chủ quan, chủ động rà soát quy trình chuyển tuyến và xem xét mở rộng xét nghiệm giám sát sang cả người tiếp xúc gần – bao gồm người chăm trẻ và giáo viên mầm non – để chặn nguồn lây từ sớm.
Theo ThS.BS Ngô Văn Tân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, những năm gần đây các đợt nắng nóng cực đoan với nhiệt độ trên 37-38 độ C xuất hiện thường xuyên hơn. Trong bối cảnh này, quan niệm "uống nhiều nước là đủ" chưa phản ánh hết tính phức tạp của việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là chức năng thận.
Mối nguy sỏi thận từ thời tiết khắc nghiệt
Thận đóng vai trò lọc máu, đào thải chất cặn bã và cân bằng điện giải. Khi trời nóng, cơ thể mất nước chủ yếu qua mồ hôi.
Nếu không được bù nước đúng cách, nước tiểu sẽ bị cô đặc khiến các khoáng chất như canxi, oxalat hoặc acid uric dễ kết tinh thành sỏi. Đây là lý do vì sao tỷ lệ người mắc sỏi thận thường tăng cao trong mùa hè, kể cả với những người chưa từng có tiền sử bệnh lý về thận.
Những sai lầm khi bù nước: Lợi bất cập hại
Uống nước là cần thiết, nhưng uống "sai cách" lại tiềm ẩn nhiều rủi ro:
Uống dồn dập một lúc: Nhiều người có thói quen uống một lượng lớn nước ngay sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh. Việc này làm loãng nhanh nồng độ muối trong máu, gây rối loạn điện giải với các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu, thậm chí chóng mặt.
Lạm dụng nước ngọt và nước tăng lực: Đồ uống có gas, chứa nhiều đường hoặc muối khoáng quá mức không những không bảo vệ thận mà còn làm tăng gánh nặng chuyển hóa, thúc đẩy quá trình hình thành sỏi.
Lời khuyên: Chia nhỏ lượng nước, uống đều đặn nhiều lần trong ngày ngay cả khi chưa thấy khát. Nước lọc vẫn là lựa chọn tối ưu. Người lao động cường độ cao có thể bổ sung nước điện giải ở mức vừa phải.
Tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng là thói quen của nhiều người nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Khi cơ thể đang nóng, mạch máu giãn rộng, việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh gây co mạch nhanh, làm rối loạn tuần hoàn tạm thời.
Dù không trực tiếp gây bệnh thận, tình trạng này lặp lại thường xuyên có thể ảnh hưởng đến cung cấp máu cho các cơ quan, đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý tim mạch.
Dấu hiệu cảnh báo thận đang "kêu cứu"
Những tín hiệu sớm từ cơ thể trong mùa nóng:
Nước tiểu sẫm màu, mùi nồng, lượng nước tiểu ít.
Cảm giác tiểu rát nhẹ.
Khát nước liên tục kèm mệt mỏi.
Đau âm ỉ vùng hông hoặc thắt lưng.
Phòng bệnh theo nguyên tắc "Thanh nhiệt - Sinh tân"
Dưới góc nhìn y học cổ truyền, mùa hè thuộc hành Hỏa, dễ làm hao tổn tân dịch. Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Ngô Văn Tân khuyến nghị:
Chế độ uống: Uống nước đều đặn, ưu tiên nước lọc, hạn chế chất kích thích và đồ uống quá nhiều đường.
Chế độ ăn: Tăng cường rau xanh, trái cây thanh mát để hỗ trợ thanh nhiệt và sinh tân dịch.
Sinh hoạt: Tuyệt đối không tắm lạnh ngay sau khi vận động mạnh hoặc vừa ngoài nắng về.
Theo dõi: Chú ý quan sát những thay đổi bất thường của nước tiểu và các cơn đau vùng lưng.
Nắng nóng có thể chỉ là cảm giác khó chịu nhất thời, nhưng những tác động âm thầm lên thận và hệ chuyển hóa có thể để lại hậu quả dài hạn. Hiểu đúng và thực hành phòng ngừa đúng là cách đơn giản nhất để bảo vệ bản thân trước sự khắc nghiệt của thời tiết.
Ngày 19/5, Trung tâm Y tế khu vực Thuận An (phường Lái Thiêu), cho biết, đơn vị vừa phẫu thuật cứu sống một nữ bệnh nhân nuốt nhiều mảnh dao lam sắc nhọn.
Trước đó, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng đau dữ dội vùng hố chậu phải. Ban đầu, các bác sĩ nghi ngờ cô gái bị viêm ruột thừa cấp.
Tuy nhiên, qua chụp X-quang, bác sĩ phát hiện trong ổ bụng bệnh nhân có nhiều dị vật kim loại sắc nhọn. Sau đó, bệnh nhân khai đã nuốt dao lam trước khoảng 24 giờ trước.
Ngay lập tức, ê-kíp bác sĩ tiến hành phẫu thuật mở đại tràng và lấy ra 6 mảnh dao lam sắc nhọn.
Ca phẫu thuật thành công, hiện sức khỏe bệnh nhân đã ổn định và tiếp tục được theo dõi, điều trị.
Theo các bác sĩ, nếu không được phẫu thuật khẩn cấp, các mảnh dao lam có thể gây thủng ruột, xuất huyết ổ bụng, nhiễm trùng lan rộng, dẫn đến sốc nhiễm trùng và nguy cơ tử vong cao.
Nhiều người trong chúng ta thường có tâm lý ngại hoặc "lười" thức giấc giữa chừng khi buồn tiểu vào ban đêm, nên chọn cách cố gắng nhịn tiểu và ép cơ thể chìm vào giấc ngủ trở lại để không làm gián đoạn giấc ngủ. Tuy nhiên, theo ThS.BS.CK2 Nguyễn Vĩnh Bình, Trưởng khoa Ngoại Tiết niệu, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP HCM, hành vi trên tưởng chừng chỉ là một sự kìm nén sinh lý tạm thời, nhưng thực chất việc lặp đi lặp lại thói quen này đang âm thầm khởi động một chuỗi các rối loạn cơ học, thần kinh và nhiễm trùng cực kỳ nguy hiểm, ảnh hưởng xấu trực tiếp đến hệ tiết niệu và chức năng thận của bạn.
Về mặt cơ học, nhờ tính đàn hồi, bàng quang có thể chứa đựng tối đa từ 900 đến 1.500 ml nước tiểu, nhưng việc duy trì tình trạng căng tức này trong nhiều giờ xuyên đêm sẽ gây liệt cơ bàng quang, bí tiểu mạn tính, tiểu tràn đầy và thậm chí là nguy cơ vỡ bàng quang nguy hiểm.
Song song đó, đi tiểu là cơ chế tự nhiên giúp cơ thể đào thải chất cặn bã và làm sạch đường tiết niệu, nên việc nhịn tiểu sẽ khiến nước tiểu ứ đọng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và làm tăng nguy cơ viêm bàng quang cấp với các triệu chứng như tiểu buốt, tiểu rắt, đau hạ vị, nước tiểu đục hoặc lẫn máu. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể biến chứng thành viêm bàng quang kẽ mạn tính khiến người bệnh đau vùng chậu dai dẳng, đồng thời làm tăng nguy cơ kết tinh khoáng chất hình thành sỏi bàng quang hoặc sỏi thận gây tắc nghẽn và những cơn đau quặn dữ dội.
Nguy hiểm hơn, nhịn tiểu kéo dài làm gia tăng áp lực trong bàng quang khiến nước tiểu trào ngược lên thận, tạo điều kiện cho vi khuẩn gây viêm thận, xơ hóa, suy giảm chức năng và tiến triển thành suy thận mạn gây nhiễm độc cơ thể.
Bác sĩ Vĩnh Bình đặc biệt lưu ý thói quen này nguy hiểm hơn ở một số nhóm người, điển hình là phụ nữ mang thai khi tử cung to đè ép trực tiếp làm giảm sức chứa của bàng quang, nếu cố nhịn thì bàng quang phình to sẽ chèn ép ngược lại tử cung, chưa kể nhiễm trùng tiểu có thể kích thích cổ tử cung khởi phát cơn gò gây sảy thai hoặc sinh non.
Nhóm thứ hai là nam giới trên 50 tuổi vốn thường bị phì đại lành tính tuyến tiền liệt gây chèn ép niệu đạo và khó tiểu, nên nếu cố nhịn tiểu trong trường hợp này sẽ rất dễ dẫn đến tình trạng bí tiểu cấp tính.
Để bảo vệ hệ tiết niệu, bác sĩ khuyến cáo người dân hãy đi tiểu ngay khi có nhu cầu, nên uống đủ nước nhưng chia đều trong ngày, hạn chế uống quá nhiều nước cùng các đồ uống chứa caffeine, rượu bia trước khi ngủ 2 giờ và tạo thói quen đi tiểu hết trước khi lên giường.
Trong trường hợp thường xuyên gặp tình trạng tiểu khó, tiểu buốt, nước tiểu bất thường hoặc còn cảm giác tiểu chưa hết, người bệnh nên đi khám chuyên khoa tiết niệu để được kiểm tra và điều trị kịp thời.
