Quyết định của Tổng thống Donald Trump sa thải toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ (NSB) gây chấn động giới khoa học và chính trị tại Mỹ.
Đầu tuần này, Nhà Trắng đột ngột gửi email thông báo cho từng thành viên NSB, hội đồng giám sát Quỹ Khoa học quốc gia (NSF), họ đã bị “chấm dứt hợp đồng, có hiệu lực ngay lập tức”.
Việc này diễn ra sau nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm cắt giảm mạnh ngân sách của NSF và làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng khoa học rằng nó có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát độc lập vốn là nền tảng của hệ thống nghiên cứu Mỹ.
Theo giới phân tích, đây là một phần trong nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm tái định hình vai trò của khoa học trong hệ thống quyền lực liên bang.
NSB là cơ quan giám sát và định hướng cho NSF, tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học lớn nhất của Mỹ.
Các cơ quan như NSB gia được thiết kế để đảm bảo tính liên tục, đánh giá chuyên môn và tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực giao thoa giữa nghiên cứu, đổi mới và chính sách quốc gia.
Vì vậy các thành viên NSB thường được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ chồng lấn (thời hạn 6 năm) giữa các đời tổng thống nhằm bảo đảm tính ổn định và tránh bị chi phối bởi chính trị ngắn hạn.
Chính vì vậy việc sa thải toàn bộ hội đồng cùng lúc được các chuyên gia mô tả là “chưa từng có tiền lệ”.
Theo Hãng tin Reuters, việc sa thải diễn ra đột ngột khiến nhiều chương trình và quyết định khoa học đang trong quá trình triển khai rơi vào trạng thái bất định.
Về dài hạn, các nhà khoa học lo ngại những động thái này sẽ làm sụp đổ sự đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và phát triển nhân tài, thay thế bằng sự tập trung vào những lĩnh vực mà chính quyền quan tâm như năng lượng hạt nhân, máy lượng tử, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu lớn…
Ông Willie May, một trong những thành viên hội đồng bị sa thải và là phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu và phát triển kinh tế tại Đại học Morgan, cho biết ông “vô cùng thất vọng” nhưng không ngạc nhiên.
“Tôi đã theo dõi việc phá bỏ có hệ thống cơ sở hạ tầng tư vấn khoa học của chính phủ này với sự lo ngại ngày càng tăng, và NSB chỉ đơn giản là nạn nhân mới nhất”, ông nhận định.
Chính quyền ông Trump cũng đang tìm cách cắt một nửa ngân sách của NSF cho năm 2026.
“Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu nữa cho thấy những thay đổi sâu rộng mà chính quyền đang lên kế hoạch cho NSF”, nhà nghiên cứu Yolanda Gil nói với tờ Los Angeles Times.
Theo Đài NPR, chính quyền ông Trump thời gian qua làm suy yếu hoặc gạt bỏ vai trò của các cơ quan tư vấn khoa học trong toàn chính phủ, bao gồm việc giải tán các hội đồng tư vấn tại Cơ quan Bảo vệ môi trường và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh.
Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh Robert F. Kennedy Jr., một người hoài nghi vắc xin, đã loại bỏ các thành viên của Ủy ban cố vấn về thực hành tiêm chủng.
“Những hành động tương tự của chính quyền trên khắp các lĩnh vực của chính phủ liên bang và đặc biệt là liên quan đến nghiên cứu khoa học, dường như chỉ là vấn đề thời gian”, ông Keivan Stassun, một thành viên của NSB đang làm việc tại Đại học Vanderbilt, cảnh báo.
Nhà Trắng giải thích việc sa thải hội đồng NSB phù hợp với phán quyết của Tòa án tối cao năm 2021, trong đó “đặt ra các câu hỏi hiến pháp về việc liệu những người được bổ nhiệm không được Thượng viện phê chuẩn có thể thực hiện các quyền hạn mà Quốc hội đã trao cho Hội đồng Khoa học quốc gia hay không”.
Tuy nhiên ông Roger Beachy, một thành viên NSB cũng bị sa thải, cho rằng việc này có thể mở đường cho giám đốc mới của NSB Jim O’Neill, nhà đầu tư công nghệ sinh học và không có chuyên môn khoa học, đưa người của mình vào.
Nó cũng tương tự như khi Bộ trưởng Y tế Kenedy đưa những người cùng quan điểm vào ủy ban cố vấn vắc xin. Điều này dẫn đến lo ngại rằng, theo ông Beachy, NSB có thể trở thành một hội đồng mang tính đảng phái, thiên vị và “nhận mệnh lệnh từ chính quyền thay vì hoạt động độc lập”.
Nữ nghị sĩ Đảng Dân chủ California Zoe Lofgren, thành viên cấp cao của Ủy ban Khoa học, Không gian và Công nghệ Hạ viện, cơ quan giám sát NSF, gọi động thái này là một “cuộc tấn công vào khoa học”.
“Trước đây các khoản tài trợ (của NSF) dựa trên thành tích. Giờ đây, chúng dường như có ảnh hưởng chính trị nhiều hơn”, bà nói.
Theo Hãng tin Tasnim, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã mô tả các hành động quân sự của Mỹ và Israel nhắm vào Iran là "phi pháp", trong cuộc gặp với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh ngày 6-5.
Cụ thể, ông nhận định Trung Đông đang ở "bước ngoặt mang tính quyết định" và nhấn mạnh ngừng bắn toàn diện là "không thể thiếu" để duy trì ổn định khu vực, đồng thời kêu gọi các bên sẽ sớm đáp lại đề nghị của cộng đồng quốc tế về việc đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Ông cũng kêu gọi chấm dứt hoàn toàn giao tranh, cho rằng việc tái khởi động xung đột là không thể chấp nhận và nhấn mạnh đàm phán vẫn là giải pháp thiết yếu.
Ông Vương Nghị cũng cho biết Trung Quốc "đánh giá cao cam kết của Iran trong việc không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời tin rằng Iran có quyền hợp pháp sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình", theo Đài CNN.
Đồng thời ông tái khẳng định cam kết của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng.
Ông nhấn mạnh Trung Quốc sẽ "nỗ lực hơn nữa để hạ nhiệt căng thẳng, chấm dứt giao tranh và ủng hộ khởi động đàm phán hòa bình", đồng thời sẵn sàng đóng vai trò lớn hơn trong việc khôi phục ổn định tại Trung Đông.
Trung Quốc cũng là một trong những nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, khi hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này đến từ Trung Đông và chủ yếu đi qua tuyến hàng hải này, theo dữ liệu của Công ty phân tích Kpler.
Về phía Iran, Ngoại trưởng Araghchi đánh giá cao lập trường "kiên định" của Trung Quốc, đặc biệt trong việc lên án cuộc chiến Mỹ - Israel, và nói rằng quan hệ hợp tác giữa Tehran và Bắc Kinh "sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết".
Phát biểu với truyền thông nhà nước, ông Araghchi gọi Trung Quốc là "người bạn chân thành" của Iran và cho biết trong bối cảnh hiện tại, hai nước sẽ tăng cường hợp tác sâu rộng.
Đây là lần đầu tiên ngoại trưởng hai nước gặp nhau kể từ khi nổ ra xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Đáng chú ý, cuộc gặp này diễn ra trước thềm cuộc hội kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến tổ chức tại Bắc Kinh vào tuần tới.
Các nghị sĩ Lithuania buộc phải trú ẩn dưới lòng đất vào hôm 20/5 và không phận thủ đô Vilnius tạm thời bị đóng cửa sau khi UAV vi phạm không phận nước này, đánh dấu sự cố an ninh mới nhất trong một loạt các sự cố ở khu vực Baltic.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022, một thủ đô thuộc EU và NATO phải kích hoạt cảnh báo quy mô lớn như vậy, khiến người dân và giới lãnh đạo đồng loạt tìm nơi trú ẩn.
Lithuania cũng đã đình chỉ giao thông đường sắt xung quanh thủ đô, trong khi các trường học và nhà trẻ được yêu cầu đưa trẻ em đến nơi trú ẩn.
"Hãy lập tức tìm nơi trú ẩn an toàn, chăm sóc người thân của bạn, chờ đợi các khuyến nghị mới", quân đội Lithuania cho biết trong một cảnh báo gửi đến người dân ở thủ đô Vilnius.
Tổng thống Gitanas Nauseda và Thủ tướng Inga Ruginiene cũng đã được đưa tới nơi trú ẩn. Một cảnh báo cũng được phát ra tại tòa nhà quốc hội Vilnius, nơi các nghị sĩ và bộ trưởng đang có mặt.
Phát biểu với Reuters tại một hầm trú ẩn dưới lòng đất, Bộ trưởng Quốc phòng Robertas Kaunas cho biết máy bay quân sự đang tìm cách vô hiệu hóa mối đe dọa này.
"Nhiệm vụ tuần tra không phận NATO đã được kích hoạt và đang nhắm mục tiêu vào một máy bay không người lái được phát hiện trong không phận", Bộ trưởng Kaunas nói. "Máy bay không người lái này đến từ Latvia", ông Kaunas sau đó cho biết.
Các nhà chức trách cho biết chưa rõ liệu chiếc máy bay không người lái đó đã bị rơi hay rời khỏi không phận Lithuania. Máy bay chiến đấu của NATO không thể định vị được nó.
Theo ông Vilmantas Vitkauskas - người đứng đầu Trung tâm Quản lý khủng hoảng quốc gia Lithuania, có khả năng đây là máy bay không người lái chiến đấu hoặc loại có thể đánh lừa hệ thống phòng thủ.
Động thái này diễn ra một ngày sau khi máy bay chiến đấu của NATO bắn hạ một máy bay không người lái bị nghi ngờ là của Ukraine trên bầu trời Estonia.
Ukraine đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa nhằm vào Nga, bao gồm cả khu vực Biển Baltic. Kể từ tháng 3, một số máy bay không người lái quân sự của Ukraine đã xâm phạm không phận của các thành viên NATO là Phần Lan, Latvia, Lithuania và Estonia, tất cả đều giáp biên giới với Nga.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết phản ứng của liên minh đối với sự cố ở Estonia là "bình tĩnh, quyết đoán và tương xứng".
Một số thành viên NATO cảnh báo có thể sẽ có phản ứng mạnh mẽ hơn, trong đó Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói rằng "cuộc chiến Ukraine - Nga có thể sớm dẫn đến tình huống mà chúng ta sẽ phải phản ứng kiên quyết".
Trong khi đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết quân đội Nga đang theo dõi chặt chẽ tình hình liên quan đến máy bay không người lái bay qua không phận các nước Baltic và "đang xây dựng một phản ứng thích hợp", hãng thông tấn nhà nước TASS đưa tin hôm 20/5.
Tác phẩm khắc họa Jude Bellingham và Morgan Rogers, hai cầu thủ của đội tuyển bóng đá Anh xuất thân từ vùng Black Country, đang thưởng thức món đặc sản địa phương là khoai tây chiên tẩm bột rán. Bức tranh này được thực hiện ngay bên hông quán cá và khoai tây chiên Classic Fryer ở khu Quinton, ngoại ô Birmingham.
Tác giả của bức tranh là Dion Kitson, nghệ sĩ đến từ Dudley. Anh đã đăng một video lên tài khoản Instagram cá nhân, ghi lại cảnh mình dán bức họa lên tường của tòa nhà nằm trên đường Hagley Road hôm 10/7 kèm chú thích: "Gửi tặng từ trái tim của vùng Black Country".
Ở một bài đăng sau, anh gọi tác phẩm này là "hai chàng trai ngôi sao" và không quên gửi lời cảm ơn quán Classic Fryer vì đã "hợp tác vô cùng nhiệt tình".
Tác phẩm được chia sẻ khắp mạng xã hội, thu hút người hâm mộ tới chụp ảnh. Lượng người hâm mộ đổ về khiến chủ quán Classic Fryer phải mở cửa sớm hơn hai tiếng và thuê thêm hai nhân viên để phục vụ.
Kitson, người sở hữu 27.700 người theo dõi trên Instagram, cho hay đây là tác phẩm được nhiều người hưởng ứng nhất, thậm chí cả Bellingham và Rogers cũng chia sẻ bài đăng về nó.
"Điện thoại của tôi cứ rung lên liên tục", anh nói.
Nhiều hộ kinh doanh khác đang nhờ anh vẽ một bức tranh tường Bellingham lên tường nhà họ. "Đó là những giờ phút tuyệt đẹp sẽ theo tôi suốt đời. Bóng đá vượt qua mọi ranh giới", anh nói thêm.
Sinh ra ở Stourbridge, Bellingham là một trong những cầu thủ ngôi sao của đội tuyển Anh trong suốt World Cup. Anh bắt đầu sự nghiệp tại Stourbridge Juniors từ khi còn nhỏ, sau đó gia nhập đội trẻ của Birmingham City trước khi được đưa lên đội một. Cầu thủ 23 tuổi sau đó chuyển đến câu lạc bộ Borussia Dortmund của Đức, nơi anh thi đấu cho đến khi ký hợp đồng với Real Madrid năm 2023.
Rogers, 23 tuổi, sinh ra ở Halesowen và theo học tại Học viện Sandwell, nơi anh là thành viên của đội đã giành chức vô địch Cúp các trường học quốc gia năm 2017. Anh ký hợp đồng với Manchester City cuối năm 2019 trước khi thi đấu cho Lincoln City, Bournemouth và Blackpool theo hợp đồng thuê mượn. Anh gia nhập Middlesbrough năm 2023 và trải qua 7 tháng ở đó trước khi ký hợp đồng với Aston Villa, nơi Rogers đã ra sân 85 lần và ghi được 21 bàn thắng.
Vùng Black Country ở phía tây bắc Birmingham, bao gồm các quận Dudley, Sandwell, Walsall và Wolverhampton. Vào thế kỷ 19, đây là trái tim của cuộc Cách mạng Công nghiệp Anh với các mỏ than, nhà máy luyện kim và xưởng rèn hoạt động ngày đêm. Khói đen từ các ống khói phủ kín bầu trời, còn bụi than bám đen kịt mặt đất. Do đó, cái tên Black Country gợi lên hình ảnh vùng đất của lao động chân tay nặng nhọc, bụi bặm, nghèo nàn và thiếu bóng dáng của nghệ thuật hay sự thanh lịch.
Dù cuộc cách mạng công nghiệp đã qua đi từ lâu, những định kiến áp đặt lên người dân Black Country vẫn tồn tại dai dẳng trong xã hội Anh. Người dân ở đây nói chất giọng rất đặc trưng gọi là Yam Yam (do họ hay dùng từ "you am" thay vì "you are"). Trong nhiều cuộc khảo sát tại Anh, giọng Black Country thường xuyên bị xếp vào nhóm "gây khó chịu nhất".
Thông qua tranh vẽ các ngôi sao đội tuyển Anh, Kitson muốn hướng mọi người đến tình yêu quê hương lành mạnh thông qua bóng đá, thể thao, di sản văn hóa, niềm tự hào địa phương, và thậm chí là từ món khoai tây chiên quen thuộc.
"Tác phẩm này không mang thông điệp chính trị, mà chỉ nhằm đem tới cảm xúc tích cực", Kitson nói.
Anh hy vọng việc tập trung vào Bellingham sẽ xóa bỏ phần nào những định kiến về vùng Black Country và di sản công nghiệp của vùng này.
"Thật lạ lùng khi thấy một người từ vùng quê nghèo của chúng tôi lại trở thành hình mẫu cho mọi người, lại còn nói giọng giống chúng tôi nữa", anh chia sẻ. "Tôi lớn lên ở đây và bước chân vào thế giới nghệ thuật từ năm 18 tuổi. Tôi từng phải chịu đựng việc người ta nghĩ tôi là kẻ ngốc hay vô học, trong khi tôi thậm chí còn nhiều bằng cấp hơn họ".
Anh chọn ngã tư Quinton vì nó nằm giữa Birmingham và Stourbridge.
"Tôi thích ý tưởng rằng hồi còn đi học, có lẽ cậu ấy từng đi ngang qua đây", Kitson nói. "Tôi thích ý tưởng rằng mình có thể góp phần đưa Dudley, vùng Black Country hay Birmingham nổi tiếng khắp thế giới".
Chủ quán Classic Fryer, ông Ramesh Natwadia, vô cùng phấn khởi trước bức bích họa mà ông gọi là "điểm thu hút của địa phương". Bức tranh đã giúp đảo ngược tình thế kinh doanh của quán trong giai đoạn khó khăn.
"Khách hàng của chúng tôi rất vui, họ bảo nó thật tuyệt vời", ông nói, cho biết một số người còn nhờ ông chụp ảnh họ cầm những miếng khoai tây chiên màu cam tạo dáng phía trước bức tường.
Biết đến bức bích họa qua báo chí và mạng xã hội, bà Joan Ingram đã đến tận nơi để chiêm ngưỡng. Mỗi lần đi qua các quán rượu trong thời gian gần đây, bà thường nghe thấy người ta hát vang giai điệu ca khúc nổi tiếng Hey Jude như một cách cổ vũ Jude Bellingham.
"Bức tranh này thực sự đang gắn kết cộng đồng lại với nhau", bà nói.
