Quyết định của Tổng thống Donald Trump sa thải toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ (NSB) gây chấn động giới khoa học và chính trị tại Mỹ.
Đầu tuần này, Nhà Trắng đột ngột gửi email thông báo cho từng thành viên NSB, hội đồng giám sát Quỹ Khoa học quốc gia (NSF), họ đã bị “chấm dứt hợp đồng, có hiệu lực ngay lập tức”.
Việc này diễn ra sau nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm cắt giảm mạnh ngân sách của NSF và làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng khoa học rằng nó có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát độc lập vốn là nền tảng của hệ thống nghiên cứu Mỹ.
Theo giới phân tích, đây là một phần trong nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm tái định hình vai trò của khoa học trong hệ thống quyền lực liên bang.
NSB là cơ quan giám sát và định hướng cho NSF, tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học lớn nhất của Mỹ.
Các cơ quan như NSB gia được thiết kế để đảm bảo tính liên tục, đánh giá chuyên môn và tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực giao thoa giữa nghiên cứu, đổi mới và chính sách quốc gia.
Vì vậy các thành viên NSB thường được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ chồng lấn (thời hạn 6 năm) giữa các đời tổng thống nhằm bảo đảm tính ổn định và tránh bị chi phối bởi chính trị ngắn hạn.
Chính vì vậy việc sa thải toàn bộ hội đồng cùng lúc được các chuyên gia mô tả là “chưa từng có tiền lệ”.
Theo Hãng tin Reuters, việc sa thải diễn ra đột ngột khiến nhiều chương trình và quyết định khoa học đang trong quá trình triển khai rơi vào trạng thái bất định.
Về dài hạn, các nhà khoa học lo ngại những động thái này sẽ làm sụp đổ sự đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và phát triển nhân tài, thay thế bằng sự tập trung vào những lĩnh vực mà chính quyền quan tâm như năng lượng hạt nhân, máy lượng tử, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu lớn…
Ông Willie May, một trong những thành viên hội đồng bị sa thải và là phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu và phát triển kinh tế tại Đại học Morgan, cho biết ông “vô cùng thất vọng” nhưng không ngạc nhiên.
“Tôi đã theo dõi việc phá bỏ có hệ thống cơ sở hạ tầng tư vấn khoa học của chính phủ này với sự lo ngại ngày càng tăng, và NSB chỉ đơn giản là nạn nhân mới nhất”, ông nhận định.
Chính quyền ông Trump cũng đang tìm cách cắt một nửa ngân sách của NSF cho năm 2026.
“Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu nữa cho thấy những thay đổi sâu rộng mà chính quyền đang lên kế hoạch cho NSF”, nhà nghiên cứu Yolanda Gil nói với tờ Los Angeles Times.
Theo Đài NPR, chính quyền ông Trump thời gian qua làm suy yếu hoặc gạt bỏ vai trò của các cơ quan tư vấn khoa học trong toàn chính phủ, bao gồm việc giải tán các hội đồng tư vấn tại Cơ quan Bảo vệ môi trường và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh.
Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ nhân sinh Robert F. Kennedy Jr., một người hoài nghi vắc xin, đã loại bỏ các thành viên của Ủy ban cố vấn về thực hành tiêm chủng.
“Những hành động tương tự của chính quyền trên khắp các lĩnh vực của chính phủ liên bang và đặc biệt là liên quan đến nghiên cứu khoa học, dường như chỉ là vấn đề thời gian”, ông Keivan Stassun, một thành viên của NSB đang làm việc tại Đại học Vanderbilt, cảnh báo.
Nhà Trắng giải thích việc sa thải hội đồng NSB phù hợp với phán quyết của Tòa án tối cao năm 2021, trong đó “đặt ra các câu hỏi hiến pháp về việc liệu những người được bổ nhiệm không được Thượng viện phê chuẩn có thể thực hiện các quyền hạn mà Quốc hội đã trao cho Hội đồng Khoa học quốc gia hay không”.
Tuy nhiên ông Roger Beachy, một thành viên NSB cũng bị sa thải, cho rằng việc này có thể mở đường cho giám đốc mới của NSB Jim O’Neill, nhà đầu tư công nghệ sinh học và không có chuyên môn khoa học, đưa người của mình vào.
Nó cũng tương tự như khi Bộ trưởng Y tế Kenedy đưa những người cùng quan điểm vào ủy ban cố vấn vắc xin. Điều này dẫn đến lo ngại rằng, theo ông Beachy, NSB có thể trở thành một hội đồng mang tính đảng phái, thiên vị và “nhận mệnh lệnh từ chính quyền thay vì hoạt động độc lập”.
Nữ nghị sĩ Đảng Dân chủ California Zoe Lofgren, thành viên cấp cao của Ủy ban Khoa học, Không gian và Công nghệ Hạ viện, cơ quan giám sát NSF, gọi động thái này là một “cuộc tấn công vào khoa học”.
“Trước đây các khoản tài trợ (của NSF) dựa trên thành tích. Giờ đây, chúng dường như có ảnh hưởng chính trị nhiều hơn”, bà nói.
"Trong khoảng thời gian từ 22h ngày 16/5 đến 7h sáng 17/5, các phương tiện trực chiến phòng không của chúng ta đã đánh chặn và phá hủy 556 UAV cánh cố định của Ukraine trên các vùng Belgorod, Kaluga, Kursk, Oryol, Bryansk, Voronezh, Tula, Smolensk, Pskov, Lipetsk, Tver và Rostov, Vùng lãnh thổ Krasnodar, Moscow, Crimea, cùng vùng biển thuộc biển Đen và biển Azov”, Bộ Quốc phòng Nga cho biết.
Theo truyền thông Nga, đây là cuộc không kích lớn nhất của Ukraine trong khoảng một năm trở lại đây. Quân đội Ukraine hiện chưa đưa ra bình luận.
Thống đốc Moscow Andrey Vorobyev cho hay, 3 người đã thiệt mạng trong một cuộc tập kích UAV của Ukraine vào vùng Moscow đêm qua.
Theo ông Vorobyev, các lực lượng phòng không trong khu vực đã đẩy lùi một cuộc tấn công bằng UAV "quy mô lớn" kể từ lúc 3h sáng. Hai người đàn ông đã thiệt mạng khi mảnh vỡ của một UAV bị bắn hạ rơi xuống một công trường xây dựng nhà ở tại ngôi làng Pogorelki gần thành phố Mytishchi, phía đông bắc Moscow, ông nói.
Tại thành phố Khimki, phía tây bắc thủ đô, UAV đã đâm trúng tòa nhà chung cư, khiến một nữ cư dân tử vong. Một người khác hiện vẫn bị mắc kẹt dưới đống đổ nát, và các nhân viên cứu hộ đang tích cực làm việc tại hiện trường.
Trong khi đó, 4 người bị thương khi một tòa chung cư và 6 ngôi nhà riêng bị trúng đạn ở thành phố Istra, ông Vorobyev nói. Các khu dân cư và cơ sở hạ tầng cũng trở thành mục tiêu bị nhắm tới ở các khu vực khác trong vùng.
Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin viết trên Telegram rằng 12 người tại thủ đô đã bị thương do hậu quả của cuộc tập kích. Tổng cộng đã có 120 chiếc UAV nhắm vào Moscow bị đánh chặn trong vòng 24 giờ qua.
Các vụ tấn công bằng UAV của Ukraine vào Nga đã gia tăng cường độ kể từ giữa tháng 3, với việc Kiev triển khai hàng trăm UAV cánh cố định gần như hàng ngày, nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, cơ sở sản xuất và khu dân cư.
Nga đã trả đũa bằng một chiến dịch tấn công tầm xa, nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng lưỡng dụng, bao gồm các cơ sở lưới điện và các địa điểm quân sự ở Ukraine bằng tên lửa và máy bay không người lái. Moscow luôn khẳng định rằng họ không bao giờ nhắm mục tiêu vào các địa điểm thuần túy dân sự.
Theo quân đội Ukraine, trong 2 ngày 13/5 và 14/5, Nga đã phóng hơn 1.500 UAV cùng hàng chục tên lửa vào các khu vực trên khắp Ukraine, trong đó có thủ đô Kiev. Các cuộc tấn công diễn ra gần như liên tục từ đêm tới sáng.
Giới quan sát cho rằng, việc tấn công quy mô lớn trong thời gian kéo dài cả ban ngày là một chiến thuật mới của Nga trong vài tháng gần đây nhằm kéo căng hệ thống phòng không của Ukraine và gây sức ép về tâm lý.
Wild Hornets, nhà sản xuất thiết bị bay không người lái (drone) tại Ukraine, hôm 17/4 thông báo đã đạt "kỷ lục đáng kinh ngạc" là lái drone đánh chặn Sting ở cách 2.000 km bằng cách sử dụng công nghệ Hornet Vision Ctrl.
"Phi công ở nước ngoài đã điều khiển drone đánh chặn hoạt động ở miền bắc Ukraine", thông báo có đoạn.
Wild Hornets tiết lộ công nghệ Hornet Vision Ctrl đã được triển khai hàng loạt và từng giúp một quân nhân Ukraine hạ được hai máy bay không người lái (UAV) dạng Shahed ở cách 500 km. "Chúng tôi sẽ tiếp tục thử nghiệm các năng lực mới", nhà sản xuất cho biết.
Video đăng kèm cho thấy một người lái drone qua máy tính xách tay, một phần của trạm điều khiển mặt đất dùng để vận hành drone. Wild Hornets không đề cập thời điểm diễn ra nhiệm vụ và mục tiêu liên quan, hay phi công đang ở quốc gia nào.
Hornet Vision Ctrl là hệ thống điều khiển từ xa do Wild Hornets phát triển, cho phép người vận hành lái drone đánh chặn từ cách xa vị trí phóng. Hệ thống này có thành phần gồm một trạm điều khiển mặt đất đã được nâng cấp, cùng các mô-đun liên lạc có khả năng truyền tín hiệu điều khiển và video đi rất xa.
Wild Hornets ra mắt Hornet Vision Ctrl hồi tháng 3, cho biết công nghệ này đã trải qua "vài tháng thử nghiệm trong chiến đấu" và chứng minh được hiệu quả.
Đây không phải lần đầu công nghệ điều khiển drone từ rất xa được ứng dụng trong xung đột Ukraine.
Trong cuộc thử nghiệm được công bố hồi tháng 4/2025, kíp vận hành tại thủ đô Moskva của Nga đã sử dụng hệ thống Orbita để điều khiển drone cáp quang Ovod theo thời gian thực, nhằm vào cứ điểm gần thành trì Chasov Yar tại tỉnh Donetsk, cách đó hơn 800 km.
