TP.HCM thêm 5 trường THPT mới, học sinh đăng ký nguyện vọng lớp 10 từ ngày 4.5

Nhân sự kiện Hội thảo khoa học quốc gia CTST 2026 diễn ra vào ngày 16.5.2026 tại Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH), phóng viên Báo Nhân Dân đã trao đổi với PGS-TS Nguyễn Tiến Thủy - Bí thư Đảng ủy, Phó hiệu trưởng UTH xung quanh vấn đề này.

Thưa ông, điểm nhấn nổi bật nhất của CTST 2026 năm nay là gì?

PGS-TS Nguyễn Tiến Thủy: Điểm nhấn quan trọng nhất của CTST 2026 là tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ với nhu cầu phát triển hạ tầng trọng điểm của đất nước. Việt Nam đang ở giai đoạn then chốt trong phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, từ đường sắt tốc độ cao, metro đến logistics cảng biển, giao thông thông minh và hạ tầng số.

Hội thảo không chỉ là diễn đàn học thuật, mà còn là cầu nối giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Trọng tâm không dừng ở công bố kết quả nghiên cứu, mà hướng tới thúc đẩy ứng dụng vào các công trình, dự án cụ thể, phục vụ trực tiếp yêu cầu phát triển quốc gia.

Các nghiên cứu tại hội thảo có thể đóng góp cụ thể gì cho những dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, metro hay logistics?

Vai trò của nghiên cứu là rất cụ thể và xuyên suốt. Trong lĩnh vực đường sắt, các nghiên cứu có thể hỗ trợ từ quy hoạch tuyến, thiết kế nhà ga, xử lý nền đất yếu, đến tổ chức thi công, vận hành và bảo trì. Đặc biệt, yêu cầu làm chủ công nghệ cốt lõi là rất cấp thiết khi Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án quy mô lớn.

Với logistics, nghiên cứu góp phần tối ưu hóa vận tải đa phương thức, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, giảm chi phí. Những hướng như số hóa logistics cảng biển, kho bãi thông minh hay phân tích dữ liệu lớn sẽ là chìa khóa.

Quan trọng hơn, các nghiên cứu không dừng ở mô hình hay bài báo, mà phải đi vào thực tiễn vận hành, giải quyết các bài toán cụ thể của doanh nghiệp và địa phương.

Với vai trò là đơn vị tổ chức, Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM đang định vị mình như thế nào trong hệ sinh thái nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hiện nay?

Trước yêu cầu phát triển các lĩnh vực trọng điểm như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, logistics hiện đại, giao thông thông minh và các ứng dụng kinh tế tầm thấp phục vụ quản lý, khai thác, giám sát hạ tầng đô thị, Nhà trường xác định vai trò là "ba điểm kết nối".

Thứ nhất, kết nối đào tạo với nhu cầu nhân lực mới, cấp thiết của quốc gia, thông qua chủ động cập nhật chương trình, tăng cường thực hành tại doanh nghiệp, năng lực số, ngoại ngữ và tư duy hệ thống cho người học.

Thứ hai, kết nối nghiên cứu với thực tiễn, hướng các đề tài vào những bài toán cụ thể về kỹ thuật, quản lý, vận hành và chính sách từ doanh nghiệp, địa phương và các dự án lớn.

Thứ ba, kết nối nguồn lực để nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, thông qua hợp tác trong nước và quốc tế, phát triển phòng thí nghiệm liên kết trọng điểm quốc gia, nhóm nghiên cứu mạnh và năng lực chuyển giao công nghệ.

Chúng tôi hướng tới trở thành trung tâm khoa học công nghệ giao thông vận tải theo định hướng ứng dụng, gắn chặt với nhu cầu phát triển đất nước.

Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất khiến nhiều nghiên cứu trong ngành giao thông vận tải chưa đi vào thực tiễn và hội thảo lần này có thể góp phần thu hẹp khoảng cách đó ra sao?

Rào cản lớn nhất là sự kết nối giữa nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn chưa đủ chặt chẽ. Nhiều đề tài còn xuất phát từ logic học thuật hơn là từ bài toán thực tế, nên khó chuyển hóa thành giải pháp ứng dụng. Bên cạnh đó là thiếu cơ chế hợp tác dài hạn giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Một điểm nữa là cách đánh giá kết quả nghiên cứu còn nặng về số lượng công bố, chưa chú trọng đầy đủ đến giá trị ứng dụng.

CTST 2026 kỳ vọng sẽ thúc đẩy các nghiên cứu đi vào thí điểm, ứng dụng và kiểm chứng trong thực tế, qua đó tạo ra giá trị thiết thực cho phát triển ngành.

Từ góc độ nhà quản lý giáo dục, ông kỳ vọng gì vào vai trò của sinh viên và các nhà khoa học trẻ trong nghiên cứu khoa học và phát triển ngành giao thông vận tải trong thời gian tới?

Tôi đặt rất nhiều kỳ vọng vào lực lượng trẻ. Trong 10-20 năm tới, họ sẽ là lực lượng trực tiếp đảm nhiệm các dự án lớn của ngành giao thông vận tải.

Đối với sinh viên, nghiên cứu khoa học cần gắn với việc rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Các em cần tiếp cận công trường, doanh nghiệp, hệ thống giao thông thực tế.

Đối với các nhà khoa học trẻ, cần có nền tảng chuyên môn vững, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực liên ngành như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vật liệu, năng lượng và môi trường.

Nếu dám theo đuổi những vấn đề lớn, kiên trì làm chủ công nghệ cốt lõi và gắn bó với nhu cầu của đất nước, lực lượng trẻ sẽ đóng vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành giao thông vận tải Việt Nam.

Tin Gốc: Thanh Niên

Mời bạn đọc đón xem gợi ý giải các môn thi, nhận định, phân tích đề thi từ các giáo viên uy tín và thông tin về kỳ thi luôn được cập nhật trên báo Tuổi Trẻ.

Thời điểm này, điều quan tâm nhất của các thí sinh là đề thi sẽ ra sao, cách làm bài thi như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM - cho biết đề thi lớp 10 năm 2026 ở TP.HCM sẽ được biên soạn theo dạng mở. Nội dung đề thi nằm trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bậc THCS, chủ yếu ở lớp 8 và 9.

Đề được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực học sinh, không đơn thuần là kiểm tra các đơn vị kiến thức môn học một cách thuần túy.

Ông Quốc thông tin: "TP vẫn kiên trì với chủ trương đổi mới cách ra đề thi. Trong đó yêu cầu học sinh phải biết tư duy, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề thực tiễn, biết đánh giá, phản biện... Nếu học sinh học theo kiểu cũ, học tủ, học vẹt thì không thể đáp ứng được các yêu cầu của đề thi".

Về mức độ khó và tỉ lệ câu hỏi thuộc dạng phân hóa thí sinh, ông Quốc cho biết sẽ cân nhắc cho hài hòa với năng lực chung của học sinh sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Với môn ngữ văn, đề được tích hợp giữa đánh giá năng lực đọc hiểu và viết, nội dung trong phần viết có liên quan đến văn bản ở phần đọc hiểu.

Môn toán hướng tới kiểm tra các năng lực toán học của học sinh bao gồm tư duy và lập luận toán học, giải quyết vấn đề toán học và mô hình hóa toán học. Qua đó giúp học sinh định hướng một số kiến thức, kỹ năng cần thiết khi bước vào cấp THPT.

Đề thi môn tiếng Anh đánh giá các kỹ năng ngôn ngữ cụ thể, mục tiêu cụ thể cho từng mạch kiến thức.

"Các câu hỏi trong đề thi môn tiếng Anh sẽ chú trọng đánh giá năng lực ngôn ngữ, không chỉ dựa trên kiến thức thuộc lòng về ngữ pháp và từ vựng của học sinh mà yêu cầu học sinh phải có khả năng hiểu và vận dụng kiến thức ngôn ngữ vào ngữ cảnh phù hợp, đặc biệt là các tình huống thực tế trong cuộc sống" - ông Quốc nói.

Theo ông Quốc, ngay từ đầu năm học 2025-2026, Sở GD-ĐT TP đã công bố cấu trúc, yêu cầu đánh giá và bảng năng lực, cấp độ tư duy của đề thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026. Bên cạnh đó, sở cũng công bố đề thi minh họa để giáo viên tham khảo trong quá trình giảng dạy.

"Đề thi minh họa của ba môn thi lớp 10 như một định hướng cho học sinh làm quen với phương thức kiểm tra đánh giá trong đề thi. Đề thi thật có thể giống hoặc không giống đề thi minh họa. Tuy nhiên một điều chắc chắn là đề thi lớp 10 sẽ bám sát với cấu trúc, yêu cầu đánh giá và bảng năng lực, cấp độ tư duy mà chúng tôi đã công bố từ đầu năm học" - ông Quốc khẳng định.

Theo cô Nguyễn Thị Bảo Ngọc (tổ trưởng tổ văn Trường THCS Ngô Tất Tố, phường Phú Nhuận, TP.HCM), đối với môn văn, điều đầu tiên học sinh cần đọc kỹ đề, gạch dưới các từ khóa quan trọng trong câu hỏi để xác định đúng yêu cầu, tránh trả lời sót ý hoặc lan man.

"Trong quá trình làm bài, thí sinh cần phân bố thời gian hợp lý để hoàn thiện các yêu cầu của câu hỏi. Căn cứ số điểm từng câu để quyết định thời gian làm bài đồng thời sắp xếp các ý để trả lời cho đầy đủ.

Đặc biệt, các em nên chú ý phần ngữ liệu và hệ thống các câu hỏi ở phần 1 để có thể vận dụng cho các yêu cầu về viết ở phần 2. Không chỉ môn văn mà với các môn khác cũng vậy, bài làm trình bày rõ ràng, sạch đẹp sẽ tạo được thiện cảm với giám khảo" - cô Ngọc cho hay.

Ngoài ra, cô Ngọc cũng lưu ý những sơ suất mà thí sinh dễ mắc phải như không đọc kỹ đề, xác định sai yêu cầu câu hỏi dẫn đến lạc đề, viết lan man, không đúng trọng tâm. Ở các câu đọc hiểu, thí sinh cần trả lời ngắn gọn, không cần dài dòng.

Nhiều thí sinh phân bổ thời gian làm bài không hợp lý, đến phần viết thì hết thời gian dẫn đến việc không viết kịp, thiếu bố cục theo yêu cầu kiểu bài, bài văn thiếu luận điểm, thiếu bằng chứng thực tế, thuyết phục; mắc nhiều lỗi chính tả, lỗi diễn đạt...

Ở môn toán, thầy Đặng Hữu Trí (tổ trưởng tổ toán Trường THCS Nguyễn Du, phường Bến Thành, TP.HCM) đưa ra lời khuyên: "Các em nên đọc trọn vẹn đề thi, sau đó chọn những câu dễ để làm trước. Làm xong câu nào thì xem lại ngay để chắc chắn không bị sai sót gì rồi mới làm những câu tiếp theo. Tức là làm đến đâu chắc đến đó".

Thầy Trí nhận định: "Theo cấu trúc thì đề thi có bảy bài toán. Trong đó bài 1 và 2 thường là những bài cơ bản các em nên làm trước và làm thật cẩn thận để hưởng trọn vẹn số điểm của hai bài này. Bài số 3 đến bài số 6 trong đề là bài toán thực tế. Đề bài khá dài nên thí sinh cần phân biệt dữ liệu chỉ mang tính chất dẫn nhập (không sử dụng để giải toán) và "từ khóa" để chọn những dữ liệu cần thiết sử dụng giải bài toán".

Với bài toán về hình học không gian, thầy Trí khuyên các học sinh cần học kỹ ba khối hình: hình trụ, hình nón, hình cầu đồng thời nắm vững công thức. Thầy Trí thông tin: có một số thí sinh viết công thức cũng sai. Nhiều em chỉ thiếu dấu bình phương nhưng dẫn đến mất điểm cả câu.

Bên cạnh đó, thầy Trí còn dặn dò các học sinh nên vẽ hình vào giấy thi trước (đối với bài hình học): "Nhiều em vẽ hình vào giấy nháp rồi làm bài. Đến cuối giờ thì không kịp vẽ vào giấy thi. Mà bài hình học thì phải có hình giám khảo mới chấm điểm".

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

GS. TS Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng - Viện Công nghệ cao Việt Nhật và giảng viên cao cấp tại khoa Kỹ thuật Môi trường, trường Đại học Xây dựng Hà Nội, được trao giải Kovalevskaia năm 2025, hồi tháng 3.

Giải thưởng mang tên nhà toán học người Nga - Sophia Kovalevskaia, để vinh danh những nhà khoa học nữ có thành tựu xuất sắc của Việt Nam.

Tại Đại học Xây dựng Hà Nội, chị Nga giảng dạy môn Xử lý nước thải, Hóa nước - Hóa môi trường, Công nghệ xử lý nước thải bậc cao và Quản lý tổng hợp nguồn nước. Hướng nghiên cứu của chị tập trung vào phát triển, cải tiến công nghệ xử lý nước và nước thải; quản lý nước và chất thải bền vững để đảm bảo an ninh năng lượng, thu hồi tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu.

"Giải Kovalevskaia là giải thưởng mà tôi ao ước từ khi còn đi học. Tôi xúc động vì mình đã có vinh dự này sau gần 30 năm", chị Nga nói.

Chị Nga có bố là GS. TSKH Trần Hữu Uyển, chuyên gia khoa học hàng đầu ngành Kỹ thuật cấp thoát nước. Thừa hưởng tinh thần học tập, nghiên cứu từ gia đình, chị sớm đam mê khoa học, khát khao khám phá những kiến thức mới.

Năm 1991, cô nữ sinh chuyên Hóa trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam thi vào Đại học Xây dựng Hà Nội, khoa Kỹ thuật hạ tầng và cấp thoát nước. Khi ấy, lựa chọn của chị giản đơn - muốn tiếp bước cha trong lĩnh vực mà ông đã dành cả đời nghiên cứu.

Càng học, chị càng thấy mình phù hợp, nhờ tư duy logic về kỹ thuật, được rèn giũa từ môi trường khoa học trong gia đình. Nền tảng chuyên Hóa cũng giúp chị nắm bắt tốt các quá trình hóa sinh trong xử lý và kiểm soát ô nhiễm nước.

Bên cạnh đó, kỹ thuật cấp thoát nước vốn là tổng hòa liên ngành kỹ thuật-xã hội, liên quan con người và môi trường, đòi hỏi hiểu biết nhiều chiều và có hệ thống. Đây đều là những vấn đề thách thức mà chị quan tâm, thôi thúc chị tiếp tục học lên cao, theo con đường nghiên cứu, giảng dạy.

Năm 1996, chị Nga tốt nghiệp xuất sắc, sau đó nhận học bổng du học thạc sĩ tại Viện Kỹ thuật Châu Á (AIT), Thái Lan. Trước ngày lên đường, nhiều người "rào" rằng học sâu về ngành này rất nặng. Nhưng chị Nga không thấy áp lực mà còn học đầy say mê.

"Khó khăn là điều bình thường trong cuộc sống. Thậm chí, đó luôn là động lực, cảm hứng để tôi nỗ lực", chị Nga tâm niệm.

Ba năm sau, chị nhận học bổng tiến sĩ tại Đại học Tokyo - ngôi trường top 1 Nhật Bản, rồi làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ ở Đại học Liên Hiệp Quốc (JSPS), lĩnh vực Môi trường và Phát triển bền vững.

Theo chị Nga, mỗi giai đoạn trên chặng đường học thuật đều có những khó khăn, đòi hỏi chị có giải pháp riêng. Thời đại học và cao học, khi mọi nhiệm vụ đều rõ ràng, chị luôn cố gắng mở rộng kiến thức đã học, hoàn thành tốt hơn yêu cầu để tự chinh phục tri thức mới.

Còn khi trở thành một nhà khoa học độc lập, cần tự tìm hiểu và giải quyết vấn đề, chị "lăn lộn" để nhìn thấu đáo một bài toán. Khi đã ra được định hướng tốt nhất, "việc còn lại là tập trung và nỗ lực hết mình".

Để hoàn thành những nghiên cứu mà nhiều người gọi là "thành tựu", theo chị Nga, là hàng trăm, hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại. Hiểu rằng đó là điều tất yếu trong khoa học, khi nghiên cứu không đạt kỳ vọng ban đầu, chị quay lại "lục lọi", đánh giá phương pháp và thử từ đầu. Cứ như vậy, sau mỗi lần một thí nghiệm thành công là một lần chị được "thắp" thêm sự tự tin để đi tiếp.

Tới nay, chị đã thực hiện 21 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ các cấp, trong đó làm chủ nhiệm hai đề tài cấp Nhà nước, 6 cấp bộ. Mỗi nghiên cứu đều là "đứa con khoa học" mà chị dành nhiều tâm huyết, tiêu biểu là công trình phát triển công nghệ màng lọc MBR và AnMBR trong xử lý nước thải.

Theo chị Nga, công nghệ này có hiệu quả cao và mở ra nhiều tiềm năng ngoài xử lý và loại bỏ ô nhiễm. Nó giúp tái sử dụng nước cho những mục đích phi ăn uống (như nông nghiệp), đồng thời cho phép thu hồi những vật chất có ích để tái tạo sản phẩm phục vụ cuộc sống, ví dụ khí sinh học từ nguồn thải.

Trong lĩnh vực kỹ thuật, công nghiệp, môi trường, chị Nga nhận định hành trình đưa kết quả từ phòng thí nghiệm tới thực tế là rất dài. Nó đòi hỏi nguồn lực lớn để triển khai trên quy mô rộng, cùng sự hợp lực từ các cơ quan nhà nước và ý thức doanh nghiệp để môi trường được đặt vào đúng vị thế quan trọng.

Vì vậy, giải thưởng Kovalevskaia không chỉ là sự ghi nhận cho một cá nhân, mà còn cho một lĩnh vực đời sống rất quan trọng. Đây cũng là động lực để chị tiếp tục nghiên cứu, cống hiến cho phát triển xanh, sạch và bền vững.

Chị Nga cho rằng chất lượng nước luôn là vấn đề quan trọng ở tất cả cấp độ phát triển của xã hội, nên những nghiên cứu về nó sẽ không bao giờ dừng lại. Nữ giảng viên dự định tiếp tục tìm hiểu ứng dụng công nghệ màng trong xử lý nước thải để giải quyết những bài toán ngoài khả năng của công nghệ truyền thống.

Nhìn lại hành trình, chị Nga tin rằng nỗ lực trau dồi kiến thức nền tảng, mở rộng tri thức, và học cách bắt nhịp với những xu hướng nghiên cứu của thế giới chính là chìa khóa cho các bạn trẻ dấn thân vào con đường học thuật lâu dài.

"Nghiên cứu là gian lao, nhưng rất thú vị. Nếu yêu thích, không gì là không thể vượt qua", chị Nga tâm niệm.

Chị cũng tin rằng, trong những nghiên cứu kỹ thuật liên quan tới đời sống, các nhà khoa học nữ có lợi thế ở khả năng thấu cảm, sự phối hợp hài hòa trong nhóm nghiên cứu và khả năng nhìn nhận thấu đáo. Dù phải gánh vác nhiều trách nhiệm, đó cũng là cơ hội quý để rèn luyện nỗ lực, sự kiên trì và khả năng tổ chức công việc hiệu quả.

"Khoa học rất bình đẳng. Có sự nỗ lực và tập trung sẽ giúp chúng ta thành công", chị nói.

Tin Gốc: Vnexpress