AP ngày 3.5 đưa tin Bộ Chiến tranh Mỹ công bố các thỏa thuận với 7 công ty công nghệ (gồm Google, Microsoft, Amazon Web Services, NVIDIA, OpenAI, Reflection và SpaceX), cho phép triển khai mô hình AI trong các mạng lưới mật cấp cao nhằm hỗ trợ hoạt động quân sự.
Các hệ thống này được tích hợp vào môi trường “cấp độ tác động 6 và 7” – nơi xử lý dữ liệu bí mật và tối mật – nhằm nâng cao nhận thức tình huống và tăng tốc độ ra quyết định trên chiến trường. “Những thỏa thuận này sẽ đẩy nhanh quá trình chuyển đổi quân đội Mỹ thành lực lượng chiến đấu ưu tiên AI và giúp duy trì ưu thế quyết định trên mọi lĩnh vực chiến tranh”, Bộ Chiến tranh Mỹ nhấn mạnh.
Trong số các đối tác, Amazon và Microsoft đã có kinh nghiệm lâu năm trong các môi trường bảo mật cao, trong khi NVIDIA và Reflection lần đầu tham gia. Cách tiếp cận này, theo Lầu Năm Góc, nhằm tránh “khóa cứng” vào một nhà cung cấp duy nhất và mở rộng năng lực công nghệ.
Mỹ cũng đã đẩy mạnh AI trong quân sự nhiều năm qua. Theo báo cáo của Trung tâm vì công lý Brennan (Mỹ) công bố hồi tháng 3 vừa qua, công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý thông tin, đồng thời tối ưu hóa bảo trì và hậu cần quân sự.
Tháng 12.2025, chiến lược “ưu tiên AI” được thúc đẩy, với nền tảng GenAI.mil thu hút hơn 1,3 triệu người dùng chỉ sau 5 tháng vận hành. Song song đó, chi tiêu tăng mạnh, với hàng chục tỉ USD được rót vào các chương trình AI phục vụ tình báo, chiến tranh bằng máy bay không người lái và hệ thống thông tin, theo tờ The Guardian.
Bên cạnh đó, trong ngân sách năm 2027, Lầu Năm Góc đã đề xuất hơn 54 tỉ USD cho Nhóm tác chiến tự động quốc phòng, tập trung vào các hệ thống tự hành và điều khiển từ xa trên không, trên bộ, trên và dưới biển. Cựu Giám đốc Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) David Petraeus nhận định đây là “cam kết lớn nhất từ trước đến nay đối với chiến tranh tự động”, với chi phí tương đương hơn một nửa ngân sách quốc phòng của Anh.
Sự bùng nổ của AI trong quân sự đang kéo theo những câu hỏi ngày càng gai góc về mức độ phụ thuộc vào công nghệ.
Ông Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh trung ương Mỹ (CENTCOM), khẳng định con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng trên chiến trường. Tuy nhiên, ranh giới giữa “hỗ trợ” và “thay thế” của AI ngày càng mờ nhạt, làm gia tăng nguy cơ “thiên kiến tự động hóa” – khi con người có xu hướng tin vào máy móc hơn thực tế, theo Đài Al Jazeera.
Bà Helen Toner, quyền Giám đốc Trung tâm an ninh và công nghệ mới nổi thuộc Đại học Georgetown (Mỹ), cho rằng bài toán hiện nay là làm thế nào để triển khai nhanh các công cụ AI mà vẫn bảo đảm người vận hành được đào tạo đầy đủ và không quá phụ thuộc vào hệ thống.
Rủi ro không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn ở sai lệch kỹ thuật. “Các chuyên gia liên tục phát hiện những lỗ hổng có thể bị khai thác ngay cả trong các hệ thống tiên tiến nhất”, ông Peter Wallich, cựu quan chức Viện An ninh AI Anh, nhận định. Trên chiến trường những lỗ hổng đó có thể gây nguy hiểm cho binh lính và thường dân.
Bên cạnh đó, AI mở ra khả năng giám sát ở quy mô chưa từng có khi có thể kết hợp dữ liệu vị trí, mạng xã hội và hành vi để tái dựng hoạt động của cá nhân, làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và các quyền hiến pháp của công dân khi được áp dụng trong nước. Những lo ngại vừa nêu cũng là một phần nguyên nhân dẫn tới tranh chấp pháp lý giữa Lầu Năm Góc và Công ty nghiên cứu và phát triển AI Anthropic (Mỹ) gần đây, theo The Guardian.
Việc phụ thuộc vào các công ty công nghệ tư nhân cũng đặt ra câu hỏi về minh bạch và kiểm soát. Nhiều hệ thống AI hoạt động như “hộp đen”, khiến quân đội khó kiểm chứng thuật toán hoặc phát hiện sai lệch. Điều này làm gia tăng rủi ro trong các quyết định nhạy cảm, đặc biệt khi liên quan việc sử dụng vũ lực, theo Trung tâm vì công lý Brennan.
Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bắt đầu từ ngày 28-2, eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng toàn cầu - luôn là tâm điểm chú ý.
Trước khi giao tranh nổ ra, eo biển nói trên là tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới từ các nhà sản xuất vùng Vịnh. Eo biển này được Iran và Oman chia sẻ về mặt địa lý.
Để đáp trả cuộc tập kích của Mỹ và Israel, Iran đã tấn công các tàu buôn "của kẻ thù" tại eo biển Hormuz. Hậu quả là các tàu chở dầu bị mắc kẹt, tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng phân phối năng lượng mà Đài Al Jazeera đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay.
Sau hơn 1 tháng giao tranh, hôm 7-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên nền tảng Truth Social, tuyên bố đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần - do Pakistan làm trung gian.
Động thái trên được đưa ra sau khi Iran công bố đề xuất hòa bình 10 điểm. Ông Trump gọi đây là cơ sở "khả thi" để đàm phán chấm dứt vĩnh viễn các cuộc xung đột ở Trung Đông.
Đáng chú ý, trong đề xuất 10 điểm nói trên, Tehran khẳng định việc lưu thông qua eo biển Hormuz phải được kết hợp chặt chẽ với quân đội Iran. Từ đó, Cộng hòa Hồi giáo vẫn duy trì sự ảnh hướng lên tuyến đường này.
Iran tuyên bố sẽ cho phép tàu thuyền qua lại trong thời gian ngừng bắn nhưng dưới sự phối hợp chặt chẽ của Lực lượng Vũ trang Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã công bố một bản đồ mới, yêu cầu các tàu đi lệch về phía bắc (gần bờ biển Iran) và tránh xa lộ trình truyền thống gần bờ biển Oman, với lý do "nguy cơ có mìn chống hạm tại các khu vực giao thông chính".
Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn đã xuất hiện những rạn nứt khi Israel tấn công dữ dội thủ đô Beirut của Lebanon ngày 8-4, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Cuối ngày 8-4, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục hạn chế di chuyển của các tàu chở dầu trên Hormuz, viện lý do Israel không tuân thủ lệnh ngừng bắn.
Tổng thống Trump khẳng định trên mạng xã hội Truth Social rằng quân đội Mỹ sẽ "túc trực" tại khu vực để giám sát việc lưu thông và đe dọa sẽ tái khởi động các cuộc tấn công nếu đàm phán thất bại.
Theo chuyên gia phân tích hàng hải C Uday Bhaskar, tình trạng "không chắc chắn" vẫn bao trùm. Cho đến nay, mới chỉ có 3- 5 tàu thực hiện quá cảnh kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Trong kế hoạch 10 điểm của Tehran, một trong những yêu cầu chính là Mỹ và Israel phải chấm dứt vĩnh viễn mọi cuộc tấn công vào Iran và các đồng minh của nước này - đặc biệt là Lebanon, và cho phép Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran đưa tin nước này đang cân nhắc mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu qua Hormuz, hoặc thu 1 USD trên mỗi thùng dầu vận chuyển qua eo biển. Khoản thu này sẽ được chia cho Oman.
Tehran tuyên bố doanh thu sẽ được dùng để tái thiết cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự bị hư hại do các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Oman, quốc gia cùng chia sẻ eo biển Hormuz, đã bác bỏ ý tưởng trên. Bộ trưởng Giao thông Oman Said Al Maawali, khẳng định nước này đã ký kết các thỏa thuận hàng hải quốc tế, bao gồm cấm thu phí trên các tuyến đường này.
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định không được thu phí đối với tàu thuyền đi qua các eo biển quốc tế hoặc vùng biển lãnh hải.
Công ước trên cho phép các quốc gia ven biển thu phí cho các dịch vụ được cung cấp, chẳng hạn như hỗ trợ hàng hải hoặc sử dụng cảng, nhưng không cho phép thu phí cho việc vận chuyển
Tuy nhiên, cả Mỹ và Iran đều chưa phê chuẩn UNCLOS.
Theo nhà phân tích Bhaskar, Iran có thể "lách luật" bằng cách thu phí để rà phá thủy lôi trên eo biển Hormuz và đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua.
Các nhà phân tích nhận định Tổng thống Trump khó có thể chấp nhận yêu cầu thu phí vô thời hạn của Iran. Anh và 40 quốc gia khác cũng đã bắt đầu thảo luận các biện pháp để mở cửa lại eo biển một cách tự do.
Tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 7-4, Bahrain đã đề xuất một nghị quyết kêu gọi mở cửa lại eo biển bằng "mọi phương tiện cần thiết" và được 11/15 thành viên ủng hộ. Tuy nhiên, Nga và Trung Quốc đã phủ quyết nghị quyết này với lý do thiên vị chống lại Iran.
"Đại sứ Thụy Điển đã được triệu tập đến Bộ Ngoại giao hôm nay", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova xác nhận với hãng thông tấn TASS.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga cho biết, đại sứ sẽ được "nhắc nhở" về các nghĩa vụ của Thụy Điển theo Công ước Vienna về quan hệ ngoại giao, cũng như những đảm bảo mà Stockholm đưa ra trước đó liên quan đến an ninh của các phái đoàn ngoại giao Nga.
“Chúng tôi sẽ phải làm điều này một lần nữa", bà Zakharova nói.
Theo bà Zakharova, Đại sứ quán Nga tại Thụy Điển và các nhà ngoại giao Nga "không chỉ phải đối mặt với những mối đe dọa khủng bố mà còn liên tiếp hứng chịu các vụ tấn công bằng UAV", trong đó thiết bị bay được phóng trực tiếp vào khuôn viên cơ quan đại diện ngoại giao.
Bà Zakharova cho biết đây không phải là lần đầu tiên xảy ra các vụ việc tương tự.
Nga nhiều lần yêu cầu chính quyền Thụy Điển có biện pháp ngăn chặn, đồng thời tiến hành đánh giá pháp lý và chính trị đối với các vụ việc nhằm bảo đảm chúng không tái diễn. Tuy nhiên, theo bà Zakharova, các sự cố vẫn tiếp tục xảy ra.
Tuần trước, Bộ Ngoại giao Nga cho biết 2 UAV đã xâm nhập khuôn viên đại sứ quán ở Stockholm, một chiếc thả một thùng sơn đỏ xuống sân và chiếc còn lại mang theo một thiết bị nổ tự chế giả đã rơi xuống gần tòa nhà phái đoàn.
Bộ này cho biết các vụ việc nhằm mục đích đe dọa nhân viên ngoại giao Nga, đồng thời cảnh báo chính quyền Thụy Điển vì đã không ngăn chặn được một loạt vụ việc tương tự dù chúng không gây thương vong.
"Nga có thể ngừng bắn bất cứ lúc nào. Chúng tôi cũng sẽ ngừng đáp trả và chiến sự sẽ chấm dứt. Hòa bình là cần thiết, cần có những bước đi thiết thực để đạt được mục tiêu đó", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm nay cho hay.
Ông cáo buộc Nga "giả tạo khi kêu gọi ngừng bắn chỉ để tổ chức kỷ niệm, trong lúc vẫn tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái mỗi ngày cho đến sát thời điểm ngừng bắn".
Nga đã phóng 11 tên lửa đạn đạo và 164 máy bay không người lái trên khắp Ukraine vào đêm qua. Tổng thống Zelensky nói rằng Nga chủ yếu nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Cuộc tấn công khiến 4 người thiệt mạng ở tỉnh Poltava. Cơ quan khẩn cấp Ukraine cho biết Nga đã phóng 4 tên lửa vào cùng địa điểm trước đó bị drone tấn công, gây ra vụ nổ lớn. Một người khác thiệt mạng tại Kharkov.
Nga trước đó công bố lệnh ngừng bắn đơn phương với Ukraine trong 2 ngày 8-9/5, trong khi Kiev cũng tự tuyên bố lệnh ngừng bắn riêng vào ngày 5-6/5. Ngày 8-9/5 năm nay là thời điểm Moskva tổ chức lễ kỷ niệm 81 năm Ngày Chiến thắng trong Thế chiến II. Nga cảnh báo nếu Ukraine có ý định phá hoại sự kiện, Moskva sẽ phát động cuộc tấn công tên lửa trả đũa "quy mô lớn" nhằm vào trung tâm Kiev.
Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố lực lượng của họ nhắm vào ngành quốc phòng và cơ sở năng lượng Ukraine, để đáp trả "các cuộc tấn công vào mục tiêu dân sự ở Nga". Nga cũng cho biết đã bắn hạ hơn 300 drone của Ukraine từ tối 4/5 đến sáng 5/5, khiến nhiều sân bay trên khắp cả nước phải tạm dừng hoạt động trong buổi sáng.
Một drone Ukraine ngày 5/5 đâm vào tòa chung cư tại thành phố Cheboksary của Nga, cách tiền tuyến khoảng 1.000 km. Ủy ban Điều tra Nga cho biết có "người chết và bị thương", nhưng chưa công bố con số cụ thể.
Các lệnh ngừng bắn ngắn hạn giữa Nga và Ukraine không phải hiếm. Hai bên từng tạm dừng tấn công tầm xa trong dịp lễ Phục sinh Chính thống giáo tháng trước. Tuy nhiên, không dấu hiệu nào cho thấy cuộc chiến kéo dài hơn 4 năm này sắp được giải quyết thông qua đàm phán.
Nhà phân tích chính trị Ukraine Volodymyr Fesenko nhận định các lệnh ngừng bắn đối ứng chỉ là "cuộc đấu chiến thuật" trên mặt trận chính trị.
