”Dịp lễ này tôi được công ty cho nghỉ nhưng cô giáo của con thì không”, người mẹ 36 tuổi, ở Hà Nội, nói.
Trước kỳ nghỉ 30/4 – 1/5, con trai học lớp 5 của chị được cô giáo giao 10 đề thi Toán, Tiếng Việt yêu cầu làm hết và học thuộc đề cương ôn tập môn Khoa học, Công nghệ, Lịch sử, Địa lý. Vì phải kèm cặp con, chị Thủy cũng thuộc lòng. “Sau ba ngày, tôi ngỡ mình như chuyên gia, trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”, chị nói.
Năm nay, lịch thi cuối học kỳ II của con trai diễn ra đầu tháng 5 nên chị Thủy thấy dễ thở hơn. Những năm trước, ngày đi làm, tối chị lại ôn thi với con từ 20h đến 23h. Buổi sáng, hai mẹ con dậy từ 5h để học tiếp. “Thi xong, cả hai mẹ con đều sụt cân”, chị kể.
Chị Trần Thùy, 37 tuổi, ở Hà Nam, cho biết cũng đã “cày nát” đề cương ôn tập Khoa học Tự nhiên, Lịch sử, Địa lý, Tiếng Anh lớp 8 cùng đề văn lớp 5 của con trong kỳ nghỉ lễ.
Mỗi mùa thi chị đều phải bên cạnh hai con. Những kiến thức phổ thông đã quên gần hết sau hơn 20 năm, giờ chị phải học lại dạy con. Người mẹ in đề, mang đến công ty tranh thủ giờ trưa ngồi học thuộc để tối về dạy con. Kết quả là nhiều đêm chị Thùy nằm mơ đi thi không làm được bài, bị cô giáo phê bình trước lớp. “Áp lực hơn cả ngày xưa đi thi đại học”, chị nói.
Trên mạng xã hội, một phụ huynh chia sẻ tình trạng “thuộc bài hơn con” sau khi cùng ôn luyện thi cuối học kỳ II, thu hút hơn 2.000 bình luận và 9.000 lượt thích. Dưới bài viết, nhiều phụ huynh nói cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Một số nói phải học cả bài hát, tập đọc nốt nhạc, luyện ném bóng rổ cùng con. Sau một thời gian đồng hành, có phụ huynh nói “cảm thấy mình đủ khả năng mở xưởng mộc, cửa hàng cơ khí” nhờ học môn Công nghệ, hoặc “sắp thành nhạc sĩ” vì đã thành thạo việc viết và đọc nốt nhạc.
”Tôi mới là người học chính, con tôi chỉ là đứa học hộ”, một phụ huynh nói vui.
Theo thạc sĩ Trần Văn Toản, chuyên gia tâm lý tại Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Ý Tưởng Việt (TP HCM), cha mẹ học cùng con không hẳn vì trẻ cần mà do phụ huynh đang quá lo lắng, gắn thành tích của con với năng lực nuôi dạy của cha mẹ. “Chính vì áp lực vô hình đó, thay vì kiên nhẫn để con tự xoay sở và tìm cách giải quyết bài vở, cha mẹ lại tham gia luôn cho nhanh”, ông Toản nói.
Sự sốt sắng này cướp mất cơ hội để con suy nghĩ và rèn luyện trí não. Nhiều người nghĩ đây là sự hy sinh và quan tâm, nhưng xét về lâu dài, kiểu đồng hành này khiến trẻ mất khả năng xử lý thông tin – bước quan trọng nhất của tư duy. Ngoài ra, việc học luôn gắn liền với sự hiện diện của ba mẹ sẽ khiến trẻ hình thành phản xạ có điều kiện, chỉ học khi có bố mẹ giám sát.
Ông Lê Hoàng Phong, nghiên cứu sinh ngành giáo dục tại University College London (Anh) cho rằng hiện tượng phụ huynh thuộc bài của con không chỉ là chuyện hài hước trong mùa thi, mà cho thấy gia đình đang phải gánh một phần trách nhiệm học thuật vốn lẽ ra phải được xử lý trong nhà trường.
Ở các nền giáo dục như Anh, phụ huynh vẫn quan tâm đến học tập. Họ theo dõi kết quả, nhắc nhở làm bài, khuyến khích đọc sách và hỗ trợ tinh thần. Tuy nhiên, hình ảnh phụ huynh phải nắm đề cương, học lại kiến thức hay giải bài thay con không xảy ra.
“Không phải phụ huynh Anh thương con ít hơn, mà hệ thống giáo dục của họ không buộc phụ huynh phải trở thành giáo viên thứ hai”, ông Phong chia sẻ.
Chị Bùi Thu Thủy đồng ý với quan điểm này. Người mẹ hai con nói thường nhận được tin nhắn của giáo viên nhắc nhở phụ huynh đôn đốc con học bài, kèm danh sách bài tập con phải làm tối đó. Trước kỳ thi, cô giáo ”giao đề” cho con, nhắc phụ huynh sát sao, kèm cặp trẻ. ”Nếu con quên học bài, cô giáo nhắn cho phụ huynh nhắc nhở, thậm chí vào nhóm chung của cả lớp”, chị Thu Thủy nói.
Chị cũng thấy các kiến thức con học đang ”quá xa vời, dài và khó”, nếu bố mẹ không đồng hành, các con không thể tự học.
Ông Phong cho rằng khi cha mẹ cảm thấy tương lai của con phụ thuộc quá nhiều vào các kỳ thi, họ có xu hướng can thiệp sâu hơn. Nỗi lo mất cơ hội, mất lợi thế trong một cuộc cạnh tranh khốc liệt khiến họ chuyển từ vai trò đồng hành sang quản lý việc học, từ hỗ trợ sang thay thế.
Từ kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia nêu quan điểm Việt Nam cần cải thiện hệ thống giáo dục để phụ huynh không cần học thay con.
Trước hết, lớp học cần được thiết kế để quá trình hiểu bài, luyện tập và sửa sai diễn ra ngay tại nhà trường. Nếu giáo viên chỉ giảng lý thuyết rồi giao phần luyện tập quan trọng về nhà, gia đình sẽ tiếp tục phải gánh phần khó nhất. Một bài học hiệu quả cần có sự mô hình hóa rõ ràng, giúp học sinh nắm bắt kiến thức ngay trên lớp.
Bên cạnh đó, hệ thống đánh giá cần giảm bớt việc học thuộc lòng, luyện mẫu đề. Khi đánh giá đo lường khả năng hiểu, giải thích, vận dụng và tự sửa sai, việc học thay của phụ huynh sẽ trở nên kém hiệu quả, buộc học sinh phải trở thành chủ thể thực sự của việc học.
Nhà trường cũng cần xây dựng hệ thống hỗ trợ tại trường để phát hiện và giúp đỡ sớm cho học sinh dựa trên chẩn đoán lỗ hổng kiến thức cụ thể, thay vì mặc định gia đình sẽ tự bù đắp.
Cuối cùng, theo ông Phong, phải tái định nghĩa vai trò của giáo dục gia đình. Gia đình nên là nơi mang lại cảm giác an toàn, thói quen bền bỉ và niềm tin vào năng lực bản thân, chứ không phải là một lớp học căng thẳng.
”Giải pháp không phải là đẩy phụ huynh ra khỏi việc học, mà là đưa họ về đúng vị trí: biết con đang học gì, quan tâm đến tiến độ nhưng không cần phải học thay hay kiểm soát toàn bộ quá trình”, chuyên gia nói.
Sau những ngày ôn luyện căng thẳng, ngày cuối kỳ nghỉ lễ, chị Thu Thủy cho các con đi chơi quanh Hà Nội, sau khi thuộc lòng một số đề ôn thi theo yêu cầu.
”Tôi mà thi chắc chắn 10 điểm, chỉ lo thằng con thôi”, chị nói vui.
Tối 17-5, Hội thi “Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT” năm học 2025-2026 và Hội thi “Thủ lĩnh sinh viên” lần thứ 8 năm 2026 diễn ra tại Trường đại học Luật TP.HCM.
Top 7 thí sinh mang đến góc nhìn thực tiễn về công tác Hội và phong trào sinh viên TP.HCM qua phần thi “Chân dung thủ lĩnh”; kiến thức ở phần “Thủ lĩnh chinh phục”.
Tại vòng thi “Thủ lĩnh nhạy bén”, bạn Phạm Hoàng Tấn Lộc (phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP.HCM) cho rằng người trẻ cảm nhận TP.HCM qua những điều bình dị bằng trải nghiệm, cảm xúc thật.
Từ đó, Lộc xây dựng dự án “5 xúc giác - 1 thành phố”, sinh viên dùng “tấm hộ chiếu” để khám phá TP qua năm giác quan. Thị giác với công trình văn hóa - lịch sử; thính giác với tiếng sóng, tiếng máy khu công nghiệp...; vị giác và khứu giác qua bánh mì Sài Gòn, hương hoa lê ki ma ở Côn Đảo gợi nhớ chị Võ Thị Sáu; và xúc giác qua hoạt động cộng đồng, thiện nguyện.
Bạn Trần Thị Ngân Phúc (Học viện Hàng không Việt Nam) đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng việc làm cho hội viên, sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số.
Phúc đề xuất chuyển từ học thụ động sang chủ động, phát triển kỹ năng số gắn với tư duy phản biện và tăng cường kết nối nhà trường - sinh viên - doanh nghiệp để gắn đào tạo với thực tiễn.
Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái kỹ năng số, kết hợp nền tảng trực tuyến, học thuật và trải nghiệm thực tế giúp sinh viên nhanh chóng thích ứng thị trường lao động.
Trong phần thi quyết định "Bản lĩnh thủ lĩnh", bạn Hà Đức Cường (Trường đại học Luật TP.HCM) tranh biện về việc AI có đang cạnh tranh với con người trong làn sóng sa thải và đề xuất giải pháp giúp sinh viên thích ứng, làm chủ thời đại số.
Với lập luận sắc bén, Đức Cường nói cần tăng cường các hoạt động, chuyên đề nâng cao kỹ năng ứng dụng AI cho học sinh, sinh viên. AI là “trợ lý ảo” hỗ trợ hiệu quả trong học tập và công việc nếu được sử dụng đúng cách.
Nhà trường và Đoàn Thanh niên cần phối hợp tập huấn, hướng dẫn sử dụng AI an toàn và đưa AI vào giảng dạy để sinh viên ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn.
“Đừng né tránh AI, mà biết sử dụng nó một cách thông minh, hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu đúng cách, AI sẽ trở thành một “trợ lý” giúp ta học tập tốt, làm việc hiệu quả và phát triển bản thân”, Cường nói.
Vượt qua 2 vòng thi "Chân dung thủ lĩnh" và "Trí tuệ thủ lĩnh", top 6 thí sinh "Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT" đã tranh tài gay cấn.
Tại vòng "Chân dung thủ lĩnh", với chủ đề "Thủ lĩnh học sinh TP là ai?", bạn Phạm Nguyễn Bảo Hân (Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa) nói thủ lĩnh học sinh TP.HCM cần thích nghi, kết nối và lan tỏa.
“Biết thích nghi là chủ động cập nhật xu hướng mới, thích ứng với thay đổi để tiên phong và dẫn dắt tập thể. Biết kết nối là lắng nghe, thấu hiểu, gắn kết đoàn viên để xây dựng tập thể vững mạnh. Biết lan tỏa là biến đam mê và năng lượng tích cực thành giá trị cho cộng đồng”, Hân bày tỏ.
Còn bạn Lê Hoàng Duy (Trường THPT Thủ Thiêm) nói học giỏi có thể giúp một người nổi bật, nhưng bản lĩnh, trách nhiệm và sự tử tế mới làm nên một thủ lĩnh thật sự.
“Một thủ lĩnh không phải là người đứng trên tập thể mà là người dẫn dắt mọi người cùng tiến lên. Cần bản lĩnh để vượt qua khó khăn, trách nhiệm để dám đối diện, sửa sai và sự tử tế, nhân ái để giữ được niềm tin và yêu thương từ mọi người”, Duy nói.
Tại vòng thi “Xứng danh thủ lĩnh”, với chủ đề “đu trend”, bạn Lương Nguyễn Hiền Trinh (Trường THPT Võ Thị Sáu, xã Đất Đỏ) cùng tranh biện và cho rằng không phải mọi “trend” đều xấu, bởi nhiều xu hướng tích cực như lan tỏa lòng yêu nước, việc tốt hay bảo vệ môi trường có thể tạo ảnh hưởng tốt đến học sinh.
“Quan trọng là biết định hướng, tận dụng các trend tích cực và tránh “đú trend” tiêu cực. Nếu được theo dõi, định hướng đúng đắn và biết tận dụng những giá trị tích cực, thì các xu hướng trên mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hữu ích để giáo dục và lan tỏa những điều tốt đẹp trong học sinh”, Trinh nói.
Ông Robert Bevan, một tài xế xe tải nghỉ hưu ở thành phố Boise, bang Idaho, vừa trúng thưởng 50.000 USD từ trò chơi vé cào 1.000.000 USD King Scratch Game.
Ông Bevan cho biết việc mua vé số là thói quen của hai vợ chồng trong nhiều năm. Họ thường mua vé khi đi du lịch, ghé cửa hàng tạp hóa hoặc trạm xăng.
Chuỗi trúng thưởng của ông Bevan bắt đầu từ năm 1997. Khi đó, Cơ quan Xổ số Idaho tổ chức chương trình khuyến mãi Blazer Bucks và ông là một trong 7 người trúng giải lớn nhất là chiếc xe Chevrolet Blazer bốn cửa. Từ đó đến nay, ông ghi nhận thêm 17 lần trúng thưởng khác với giá trị các giải dao động từ 1.000 USD đến 200.000 USD.
Cơ quan Xổ số Idaho cho biết ông Bevan là người chơi vé số theo thói quen, không sử dụng chiến lược hay hệ thống tính toán đặc biệt. Đơn vị này từng đăng tải câu chuyện của ông trên mạng xã hội với dòng trạng thái: "Liệu sét có thể đánh 18 lần vào cùng một người hay không?" và khẳng định câu trả lời là "có" với trường hợp này.
Lịch sử xổ số thế giới từng ghi nhận trường hợp trúng thưởng nhiều lần như ông Stefan Mandel, nhà kinh tế học người Australia gốc Romania. Ông Mandel trúng xổ số 14 lần trong thập niên 1980 và 1990 bằng cách sử dụng phương pháp toán học để mua toàn bộ tổ hợp số có thể xảy ra. Sự việc này từng khiến nhiều công ty xổ số tại Mỹ và Australia phải thay đổi quy định.
Hồi tháng 2, nhà báo Andrew Penman ở London nhận thông báo viện dưỡng lão của chú ruột - ông Richard - sẽ tăng 7% phí chăm sóc kể từ ngày 1/4. Lý do cơ sở này đưa ra là để bù đắp lạm phát cùng sự leo thang của giá thực phẩm, điện nước và tăng lương cơ bản.
Ông Richard, một cựu giáo viên, bị đột quỵ ở tuổi 50 và cần hỗ trợ y tế mỗi ngày. Với mức điều chỉnh này, gia đình ông phải gánh thêm 104 bảng mỗi tuần, tương đương 5.400 bảng (khoảng 7.200 USD) một năm.
Tuy nhiên, mức tăng của ông Richard chưa phải cao nhất. Văn phòng luật Hugh James - đơn vị đại diện pháp lý cho những người tự chi trả viện phí - ghi nhận nhiều gia đình bị tăng phí tới 23%. Bà Lisa Morgan, trưởng nhóm thu hồi viện phí của Hugh James, cho biết hóa đơn hàng tháng của một khách hàng nữ đã đội từ 7.500 lên 9.500 bảng, đồng nghĩa họ phải trả thêm 24.000 bảng mỗi năm.
Khảo sát năm 2023 của tổ chức nghiên cứu UK Care Guide cũng chỉ ra mức phí viện dưỡng lão tại Anh tăng trung bình 11%, cá biệt có nơi tăng hơn 30%. Theo ông Saq Hussain, người sáng lập tổ chức, nguyên nhân cốt lõi đến từ sự thiếu hụt cơ chế bảo vệ pháp lý.
UK Care Guide sắp công bố kết quả cuộc khảo sát thứ hai về lĩnh vực này. "Tình hình đã trở nên tồi tệ hơn," ông Hussain nói. "Chúng tôi chứng kiến mức tăng lũy kế khoảng 15 đến 35% kể từ năm 2022, với chi phí trung bình hàng năm vượt quá 60.000 bảng ở nhiều vùng".
Tại Anh, người ở viện dưỡng lão chia làm hai nhóm: nhận tài trợ nhà nước (nếu có tiết kiệm dưới 23.250 bảng) và nhóm tự chi trả. Ngưỡng tài sản để xét duyệt tài trợ đã không thay đổi 15 năm.
Do thiếu kiểm soát giá trần, những gia đình tự chi trả đang bất đắc dĩ trở thành nguồn trợ giá chéo, gánh vác phần chi phí thiếu hụt cho những bệnh nhân được nhà nước tài trợ.
Trong khi đó, việc xin tài trợ toàn phần từ Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) lại vô cùng khắt khe với tỷ lệ thành công chỉ đạt 17%. Gánh nặng tài chính buộc nhiều gia đình phải bán tài sản, tiêu vào tiền tiết kiệm hưu trí hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
Theo ông Hussain, phương án đối phó tốt nhất hiện nay là yêu cầu cơ sở cung cấp bảng phân tích chi phí rõ ràng. Nếu nhận thấy sự vô lý, gia đình có thể khiếu nại lên Thanh tra Chăm sóc Xã hội và Chính quyền Địa phương (LGO). Thực tế vào năm 2025, cơ quan này đã buộc cơ sở Moors Park House (vùng Devon) phải hoàn tiền cho 19 người sau khi áp dụng phụ phí sai quy định.
Phương án cuối cùng là chuyển người thân sang cơ sở có mức phí thấp hơn. Tuy nhiên, các viện dưỡng lão nắm rõ chi phí thực tế và rào cản tâm lý của việc chuyển nơi ở, đặc biệt đối với người mắc chứng sa sút trí tuệ hoặc có nhu cầu y tế phức tạp.
"Trừ khi đáp ứng đủ điều kiện nhận tài trợ khắt khe của chính phủ, người cao tuổi hiện nay buộc phải đối mặt với một thị trường dịch vụ đầy rẫy bất cập," bà Caroline Abrahams, Giám đốc tổ chức Age UK, nhận định.
