“Nghĩ đến cảnh mở mắt ra đã phải lo trả lãi ngân hàng, muốn thay đổi công việc cũng không dám vì sợ thu nhập không đủ trả nợ, vợ chồng tôi quyết định dừng kế hoạch mua nhà”, Thúy Vân nói.
Khi mới kết hôn ba năm trước, cặp vợ chồng trẻ cũng có kế hoạch mua nhà để “an cư lạc nghiệp” như nhiều gia đình khác. Nhưng giai đoạn 2023-2024, giá căn hộ tại Hà Nội tăng quá nhanh khiến kế hoạch liên tục bị đổ bể. “Có căn chỉ trong vài tháng đã tăng thêm vài trăm triệu đồng. Tiền tích lũy của vợ chồng tôi không thấm vào đâu”, Vân kể.
Hiện tại, thu nhập của gia đình vượt 100 triệu đồng mỗi tháng, gấp gần 5 lần mức trung bình (21,5 triệu đồng) của một hộ ở Hà Nội, vợ chồng cô vẫn không dám tái khởi động kế hoạch mua nhà.
Theo tính toán của Vân, nếu mua một căn hộ 64 m2 giá khoảng 5 tỷ đồng, vợ chồng cô sẽ phải vay ngân hàng 3 tỷ đồng, thời hạn 20 năm. Trong thời gian hưởng ưu đãi lãi suất, mỗi tháng gia đình phải trả khoảng 30 triệu đồng. Vào giai đoạn lãi suất thả nổi, số nợ phải trả có thể tăng lên 35 triệu đồng mỗi tháng.
Năm ngoái, vợ chồng cô mua ôtô phục vụ đi lại. Họ thuê một căn hộ một phòng ngủ rộng 43 m2 với giá hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, gồm cả điện, nước và phí dịch vụ. Con gái ba tuổi học trường tư tốn hơn 7 triệu đồng mỗi tháng. Tổng chi phí nuôi con hơn 20 triệu đồng. “Rõ ràng là phương án đi thuê nhà dễ thở hơn nhiều”, Vân nói. “Tôi có thể mua sắm theo sở thích, ăn uống theo nhu cầu và đi du lịch vài lần mỗi năm nhờ không gánh nợ”.
Với cách tính tương tự, vợ chồng Thu Hương, 32 tuổi, ở phường An Khánh, TP HCM cũng chọn thuê căn hộ 56 m2 trong khu chung cư có hồ bơi, phòng gym và khu thể thao, giá 20 triệu đồng mỗi tháng.
Bạn bè khuyên họ vay mua nhà vì số tiền thuê không ít. Tuy nhiên, căn hộ hai phòng ngủ tương đương căn đang thuê có giá bán khoảng 4,5 tỷ đồng. Nếu vay 3,5 tỷ đồng mua nhà, trong 20 năm, mỗi tháng, họ phải trả nợ hơn 40 triệu đồng. “Tôi sẽ phải gánh khoản nợ này suốt 1/3 cuộc đời”, cô nói.
Nếu dồn tiền trả nợ sớm, hai vợ chồng buộc phải hy sinh nhiều nhu cầu hiện tại, chưa kể, một đứa trẻ chào đời, gánh nặng sẽ tăng thêm. “Nghĩ đến nợ, chúng tôi tạm thời ở thuê cho nhẹ đầu”, cô nói.
Hiện tại, căn hộ ở thuê cách công ty chồng Hương khoảng một km, cách nơi làm việc của vợ 4 km. Nếu thay đổi công việc, cô có thể thoải mái chọn thuê căn hộ khác cạnh chỗ làm mới. “Ở thuê giúp không gian sống luôn bám sát nhu cầu thực tế thay vì cố định vào một nơi lâu dài rồi dần không còn phù hợp”, Hương nói.
Sau giờ làm, hai vợ chồng đi tập gym, chơi pickleball hoặc đưa thú cưng đi dạo. Điều Hương thích nhất khi ở nhà thuê là không phải lo sửa chữa hay bảo trì. Thiết bị nào trong nhà hỏng, cô chỉ cần nhấc máy gọi công ty phụ trách cho thuê, sẽ được xử lý ngay.
Hai vợ chồng dành ngân sách cho du lịch nước ngoài vài chuyến mỗi năm, đầu tư cho sở thích cá nhân và trải nghiệm sống. Sắp tới họ sẽ chuyển sang căn rộng hơn để có thêm phòng xông hơi và không gian cho hai con mèo chạy nhảy.
Ngày càng nhiều gia đình trẻ từ bỏ kế hoạch mua nhà để chọn thuê như vợ chồng Thúy Vân, Thu Hương. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (Vars) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng) ưu tiên thuê nhà, coi đây là giải pháp tối ưu để giảm gánh nặng tài chính và tận hưởng sự tự do trong bối cảnh giá bất động sản leo thang.
Theo dữ liệu từ Numbeo – nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt lớn trên thế giới, Việt Nam nằm trong top 10 thế giới về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Các chuyên gia cho biết giai đoạn 2023-2024 người dân cần khoảng 23 năm thu nhập để mua nhà, con số này tăng lên 26 năm vào 2025 và hiện đã vượt 30 năm do giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập. Mức này cao gấp đôi mặt bằng bình quân toàn cầu.
Doanh nhân Lê Quốc Kiên, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản ở TP HCM, cho rằng phần lớn người trẻ hiện làm việc trong khu vực trung tâm đô thị. Với 10-15 triệu đồng tiền thuê mỗi tháng, họ có thể sống trong căn hộ đầy đủ tiện ích và di chuyển thuận tiện đến nơi làm việc. “Nhiều người chấp nhận ở thuê tiện nghi còn hơn sở hữu một căn nhà quá xa nơi làm việc”, ông nói.
Lối sống độc lập, kết hôn muộn cũng là nguyên nhân khiến người trẻ chọn ở thuê, khi giá nhà đắt đỏ, không có trợ giúp từ người thân, mua nhà thành bất khả thi.
Chuyên gia Phan Dũng Khánh, Giám đốc Tư vấn Đầu tư tại Công ty Chứng khoán Maybank cho rằng tư duy “an cư lạc nghiệp” của người Việt khiến nhiều gia đình vô thức gắn toàn bộ kế hoạch tài chính và cuộc sống vào một tài sản cố định.
Ngoài ra, khi mang áp lực vay mua nhà, họ thường phải chọn công việc an toàn để duy trì dòng tiền trả nợ, từ đó hạn chế cơ hội thử sức với các hướng đi mới hoặc đầu tư mạo hiểm để làm giàu. Ngược lại, những người ít áp lực nợ vay có xu hướng dành tiền cho trải nghiệm, học tập và đa dạng kênh đầu tư nhằm mở rộng cơ hội thu nhập dài hạn.
“Không có kết luận đúng hay sai khi đi thuê nhà. Mục tiêu cuối cùng vẫn là sống hạnh phúc, chứ không phải gồng gánh một tài sản”, ông Khánh nói.
Ở chiều ngược lại, PGS Nguyễn Đức Lộc, Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (Social Life) lo ngại cảm giác ở tạm có thể làm suy giảm tính gắn kết cộng đồng. Nếu xu hướng đi thuê nhà kéo dài, các đô thị lớn có nguy cơ trở thành “thành phố của những người tạm trú”, nơi các mối quan hệ láng giềng và kết nối xã hội ngày càng lỏng lẻo.
Ông cũng cho rằng không “an cư” góp phần khiến nhiều người trẻ trì hoãn kết hôn, ngại sinh con hoặc lựa chọn sinh ít con hơn.
Theo chuyên gia, các chính sách nhà ở hiện nay chưa chú ý đủ đến nhu cầu sống lâu dài của các hộ gia đình trẻ. Nhiều căn hộ cho thuê hoặc nhà ở xã hội có diện tích nhỏ, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, trường học, khu vui chơi hay tiện ích phục vụ trẻ em.
Mỗi tháng, vợ chồng Thúy Vân mua hai chỉ vàng để dành và một khoản tiền gửi ngân hàng. Họ cũng có thể chi tiền cho khóa học tiếng Anh hay phát triển bản thân khi có nhu cầu. “Khi nào tích lũy được khoảng 70% giá trị căn hộ tôi mới mua. Nếu vẫn không đủ, tôi sẽ tiếp tục ở thuê và dành tiền mua đất ở quê dưỡng già”, Vân nói.
Các chuyên gia tâm lý Mỹ chỉ ra những khía cạnh đàn ông luôn mong bạn đời chú ý và đánh giá cao trong đời sống hôn nhân.
Khiếu hài hước
Nhiều người chồng tự hào khi khiến vợ vui vẻ. Giáo sư truyền thông Jeffrey Hall (Mỹ) cho biết: "Việc vui đùa giữa các cặp đôi là yếu tố quan trọng giúp gắn kết và tạo cảm giác an toàn trong mối quan hệ". Khi chồng cố gắng tạo niềm vui, một lời khen ngợi từ vợ là sự động viên lớn.
Kỹ năng lắng nghe
Trong hôn nhân, phụ nữ thường cảm thấy chồng hờ hững, còn nam giới lại nghĩ mình đã lắng nghe đủ tốt. Dù chưa hoàn hảo, người chồng vẫn mong vợ nhìn nhận nỗ lực tiếp thu và mong muốn thấu hiểu của họ.
San sẻ việc nhà
Đổ rác, sửa xe hay rửa bát là cách đàn ông thể hiện trách nhiệm. Những hành động nhỏ nhặt này phản ánh sự quan tâm của họ dành cho gia đình.
Biết nhận lỗi là biểu hiện của người có bản lĩnh. Thay vì đổ lỗi, việc người chồng thừa nhận sai lầm để xây dựng mối quan hệ là điều cần được ghi nhận.
Sự cam kết gắn bó
Đối với nam giới, hôn nhân là cột mốc quan trọng. Họ mong vợ nhìn thấy mức độ cam kết, lòng chung thủy và sự nỗ lực duy trì tổ ấm của mình.
Bao dung với khuyết điểm của vợ
Người chồng muốn bạn đời biết anh yêu cô vì chính con người thật. Việc thừa nhận và bao dung cho những điểm chưa hoàn hảo của nhau là chìa khóa vượt qua sóng gió.
Nỗ lực hoàn thiện bản thân
Đàn ông mong vợ trân trọng hành trình cố gắng trở nên tốt hơn về thể chất, công việc và cách quản lý cảm xúc. Họ xem những góp ý từ vợ là cơ hội hoàn thiện bản thân. Bên cạnh đó, định kiến xã hội thường ép nam giới giấu giếm cảm xúc; do đó, việc người chồng dám cởi mở chia sẻ những điểm yếu với vợ cũng là một nỗ lực cần được trân trọng.
Khả năng kiểm soát cảm xúc
Học cách điều tiết cảm xúc là một thử thách đối với nhiều nam giới. Khi người chồng biết kiềm chế tâm trạng để giữ hòa khí, anh ấy mong vợ nhận ra sự tiến bộ đó.
Sự đáng tin cậy
Sự ổn định là nền tảng cốt lõi của một cuộc hôn nhân. Người chồng muốn chứng minh mình là chỗ dựa vững chắc về vật chất lẫn tinh thần, mang lại cảm giác an toàn cho gia đình.
Sông Đà, con sông hùng vĩ chảy qua vùng núi Tây Bắc Việt Nam, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thủy sản quý hiếm. Trong số đó, cá rầm xanh/dầm xanh (tên khoa học Sinilabeo lemassoni) nổi bật như một biểu tượng của sự đa dạng sinh học sông ngòi.
Theo Thuysanvietnam, loài cá này từng được mệnh danh là "cá tiến Vua", thuộc nhóm "Ngũ quý hà thủy", năm loài thủy sản quý hiếm bậc nhất gồm: Cá anh vũ, dầm xanh, cá lăng, cá chiên và cá bỗng.
Dữ liệu từ GCA thuộc Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I (RIA1) cho thấy, cá dầm xanh chỉ có ở 3 quốc gia trên toàn thế giới đó là Việt Nam, Trung Quốc và Lào.
Ở Việt Nam, loài cá này phân bố tự nhiên chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc, tại vùng trung và thượng lưu các sông lớn như sông Đà và một số sông khác như sông Thao, sông Chảy, sông Cầu, sông Mã..
Về đặc điểm sinh học, cá dầm xanh thuộc họ Cyprinidae (họ cá chép), với hình thái thích nghi hoàn hảo cho môi trường sông chảy xiết. Thân cá dài, dẹp bên, thuôn dần về phía đuôi, màu xám nâu ở lưng và trắng nhạt ở bụng, kèm theo các đốm đen ở gốc vảy.
Mõm nhô ra với môi trên có nếp nhăn ngang, tròn mẩy, miệng dưới nằm ngang và cong, kèm hai cặp râu ngắn. Mắt cá tương đối lớn, nằm ở phía trên đầu với khoảng cách rộng, giúp quan sát tốt trong môi trường đáy sông. Mang nối liền với vòm mang và đặc biệt, ruột cá rất dài, gấp nhiều lần chiều dài cơ thể, một đặc trưng giúp tiêu hóa thức ăn thực vật hiệu quả.
Loài cá này thường sống ở tầng đáy sông suối, nơi có nhiều ghềnh đá và dòng nước chảy mạnh. Theo những người đánh bắt, cá dầm xanh khá khó bắt vì chúng sống ở khu vực nhiều đá ngầm và có sức bơi khỏe. Khi mắc lưới, cá có thể vùng vẫy mạnh khiến lưới bị rách.
Trong tự nhiên, cá dầm xanh phát triển khá chậm nhưng có thể đạt trọng lượng 6 - 7kg/con. Nhờ môi trường sống tự nhiên, loài cá này chủ yếu ăn rong rêu và khoáng chất bám trên đá dưới lòng sông nên thịt cá có hương vị khá đặc trưng.
Sự quý hiếm tựa báu vật của cá dầm xanh không chỉ nằm ở số lượng ít ỏi mà còn ở giá trị dinh dưỡng và văn hóa. Thịt cá chắc, thơm ngọt, ít xương dăm, và có ruột nhỏ chỉ lớn hơn chiếc tăm. Trong lịch sử, loài cá này từng được dâng tiến vua chúa vì độ hiếm và hương vị đặc trưng.
Tuy nhiên, theo thời gian, do đánh bắt quá mức bằng các phương pháp thô sơ như điện giật hay lưới, quần thể tự nhiên đã giảm mạnh, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng cục bộ ở một số khu vực.
Những năm gần đây, cá dầm xanh trở thành loại cá đặc sản được nhiều nhà hàng và người tiêu dùng tại các đô thị lớn tìm mua.
Theo khảo sát trên thị trường, giá cá dầm xanh hiện dao động khoảng 300.000 – 500.000 đồng/kg, tùy kích cỡ. Với những con cá lớn hoặc hàng đánh bắt tự nhiên, giá có thể cao hơn.
Một số cửa hàng kinh doanh thực phẩm đặc sản cho biết loại cá này thường được các nhà hàng đặt mua để chế biến nhiều món ăn như cá dầm xanh nướng than, om măng chua, hấp hoặc kho.
Theo các chuyên gia, cá dầm xanh chỉ sinh sống ở môi trường nước sạch, không thể tồn tại trong ao tù hoặc nước ô nhiễm, khiến việc bảo tồn trở nên cấp thiết. Hiện nay, loài cá này được liệt kê trong danh mục cần bảo vệ của ngành thủy sản từ năm 1996, và các nỗ lực bảo tồn đang tập trung vào việc thả giống vào sông để phục hồi quần thể.
Với những tiến bộ khoa học gần đây, hy vọng loài cá này sẽ được phục hồi và phát triển bền vững, mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương đồng thời giữ gìn đa dạng sinh học Việt Nam.
Đêm cuối tháng 1, một quán bánh mì nướng kiểu Pháp gần ga tàu ở thị trấn Memuro, Hokkaido, vẫn sáng đèn dù qua 21h. Bên trong, một người mẹ cùng con nhỏ mặc đồ ngủ đang nghỉ ngơi.
Cơ sở này mở cửa miễn phí từ 21h Chủ nhật đến 6h sáng thứ 2. Mô hình hoạt động từ tháng 10/2025, hướng đến những phụ nữ có con nhỏ khóc đêm.
Chủ quán Madoka Nozawa, 28 tuổi, gọi không gian này là Oyako no Koya (Ngôi nhà của bố mẹ và con). Dự án có sự tham gia của các nữ tình nguyện viên, hỗ trợ trông trẻ và trò chuyện cùng các bà mẹ. Quán bố trí thảm trải sàn, khu vực riêng để cho con bú và thay tã.
Ý tưởng xuất phát từ trải nghiệm cá nhân của Nozawa khi cô phải thức trắng nhiều đêm chăm con một mình. Chồng đi làm vào sáng hôm sau nên không thể hỗ trợ. "Tôi muốn nơi đây trở thành không gian an toàn, giúp các bà mẹ biết họ không đơn độc trên hành trình nuôi con", Nozawa nói.
Mô hình này lấy cảm hứng từ bộ truyện tranh mạng phát hành năm 2017 của một nữ họa sĩ. Năm 2023, tác phẩm phát triển thành loạt truyện Yonakigoya (Ngôi nhà khóc đêm), mô tả không gian lưu trú cho các bà mẹ.
Tại tỉnh Tokushima và Niigata, một nhóm hỗ trợ cũng vận hành hai quán cà phê định kỳ mỗi tháng với nhân viên chuyên trách trông trẻ. Tuy nhiên, các không gian này gặp khó khăn do chi phí vận hành ban đêm cao, phụ thuộc vào tài trợ và tình nguyện viên.
Giáo sư Kaori Ichikawa tại Đại học Khoa học Thông tin Tokyo nhận định các sáng kiến này cần thêm nguồn lực để duy trì lâu dài. Bà cho biết hệ thống an sinh hiện không bao phủ khung giờ đêm, cuối tuần và ngày lễ, đòi hỏi sự phối hợp công - tư để nhân rộng mô hình.
Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe và Phát triển Trẻ em Nhật Bản, tỷ lệ phụ nữ mắc trầm cảm sau sinh đang ở mức cao, dao động 7-10%, có thời điểm lên đến 16,8%. Nhật Bản có thuật ngữ One-Ope Ikuji, chỉ tình trạng người mẹ phải tự gánh toàn bộ việc chăm con.
Dữ liệu của Văn phòng Nội các Nhật Bản cho thấy nam giới nước này thuộc nhóm ít chia sẻ việc nhà và chăm con nhất trong khối OECD. Việc thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ khiến các mô hình xã hội tự nguyện trở thành chỗ dựa cho người dân.
