Theo Đài khí tượng thủy văn quốc gia, nắng nóng tại khu vực Nam Bộ có xu hướng gia tăng, với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C. Thời tiết nắng nóng kéo dài dễ gây tình trạng mất nước, kiệt sức, đột quỵ do sốc nhiệt đối với cơ thể người khi tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao.
Bác sĩ Kiều Xuân Thy – Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (Cơ sở 3), cho biết khi tiếp xúc với thời tiết nắng nóng kéo dài, cơ thể phải liên tục “gồng mình” điều hòa thân nhiệt, kéo theo nhiều biến đổi sinh lý có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.
Cơ thể duy trì thân nhiệt ổn định thông qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi. Khi nhiệt độ môi trường tăng, mạch máu dưới da giãn ra để tăng thải nhiệt, đồng thời tuyến mồ hôi hoạt động mạnh giúp làm mát cơ thể qua quá trình bay hơi.
Tuy nhiên, chính cơ chế này lại khiến cơ thể mất nước và điện giải một cách âm thầm. Trong thời tiết nắng nóng kéo dài, đặc biệt khi tiếp xúc lâu, lượng mồ hôi tiết ra tăng đáng kể. Nếu không được bù đủ nước, thể tích tuần hoàn sẽ suy giảm, kéo theo ảnh hưởng đến tưới máu não và nhiều cơ quan quan trọng.
Không dừng lại ở đó, mất nước kéo dài còn làm máu trở nên cô đặc hơn, gây biến động huyết áp và rối loạn điện giải. Những thay đổi này tạo áp lực lên hệ tim mạch, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch hay đái tháo đường…
Theo bác sĩ Thy, các triệu chứng ban đầu như: mệt nhanh, khát nước, đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc giảm tập trung, dễ bị nhầm với tình trạng mệt mỏi thông thường.
Khi tình trạng mất nước và rối loạn điện giải trở nên nặng hơn, cơ thể bước vào giai đoạn kiệt sức do nhiệt. Lúc này có thể xuất hiện vã mồ hôi nhiều, buồn nôn, chuột rút, choáng váng và tiểu ít.
“Nguy hiểm nhất là khi cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt, dẫn đến sốc nhiệt. Người bệnh có thể lơ mơ, lú lẫn, nói khó, co giật hoặc hôn mê cần được cấp cứu khẩn cấp do nguy cơ tổn thương đa cơ quan và tử vong nếu không xử lý kịp thời”, bác sĩ Thy cảnh báo.
Bác sĩ Kiều Xuân Thy cho biết khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng hoặc bệnh lý do nhiệt, cần nhanh chóng đưa ra khỏi môi trường nóng, đặt ở nơi thoáng mát, nới lỏng quần áo và làm mát cơ thể bằng khăn ướt, đặc biệt ở vùng cổ, nách, bẹn.
Nếu người bệnh còn tỉnh, có thể cho uống từng ngụm nước nhỏ. Trường hợp có biểu hiện nặng như lơ mơ, co giật hoặc mất ý thức cần chuyển đến cơ sở y tế ngay.
Bác sĩ Thy cũng lưu ý không nên trì hoãn việc xử trí vì cho rằng chỉ là mệt thông thường, hoặc cho uống nước quá nhanh khi người bệnh đang buồn nôn.
Đáng chú ý, ngoài người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính, ngay cả người trẻ khỏe cũng có thể gặp biến chứng nếu làm việc hoặc vận động cường độ cao dưới nắng gắt.
Để phòng ngừa sốc nhiệt, bác sĩ Thy cho hay cần bổ sung nước đều đặn trong ngày. Trong trường hợp cơ thể ra nhiều mồ hôi, có thể cần bổ sung thêm điện giải phù hợp.
Bên cạnh đó, chế độ ăn nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, tăng cường rau xanh và trái cây để bổ sung nước và vi chất. Hạn chế rượu bia và các chất kích thích vì có thể làm tình trạng mất nước khó kiểm soát hơn.
Đồng thời, người dân nên hạn chế ra ngoài vào khung giờ nắng nóng cao điểm, nếu buộc phải ra ngoài cần ưu tiên trang phục rộng, thoáng, sáng màu và che chắn vùng đầu cổ.
Cục An toàn thực phẩm nhận được thông tin ngày 18-4 trên địa bàn xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An ghi nhận hơn 20 người nhập viện cấp cứu nghi do ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì với các triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, sốt cao… và đang được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.
Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế tỉnh Nghệ An khẩn trương triển khai chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân nghi ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc, lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; điều tra và xử lý nghiêm các vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (nếu có), công khai kết quả để kịp thời cảnh báo cho cộng đồng.
Đồng thời tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, nâng cao vai trò, trách nhiệm của người quản lý, người sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng.
Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, tập trung truyền thông vào nhóm cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm thực phẩm liên quan đến thức ăn đường phố.
Thực hiện nghiêm các nội dung về việc tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố.
Cục An toàn thực phẩm cũng đề nghị các đơn vị theo dõi, cập nhật diễn biến tình hình vụ ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động truyền thông thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả điều tra ngộ độc thực phẩm, đồng thời báo cáo về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Trước đó, như Tuổi Trẻ Online đã đưa tin theo thông tin ban đầu, từ sáng 17 đến sáng 18-4, các bệnh nhân nhập viện rải rác, sau đó tăng nhanh vào buổi tối. Hầu hết đều có triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, một số trường hợp sốt cao.
Bệnh nhân nhập viện từ 4 - 85 tuổi, ngụ ở các xã của huyện Diễn Châu (cũ) như Diễn Ngọc, Diễn Hoa, Diễn Thọ, Diễn Bích.
Trong số các bệnh nhân, có khoảng 20 người có ăn bánh mì tại tiệm bánh Q. ở xã Diễn Châu. 5 trường hợp còn lại có ăn các thực phẩm khác như bánh ngọt, xoài, dứa, ốc xào… nên chưa thể khẳng định nguyên nhân cụ thể.
Sức khỏe một số người đã ổn định nhưng vẫn cần tiếp tục giám sát do triệu chứng tiêu hóa còn nặng. Cơ quan chức năng đã kiểm tra cơ sở kinh doanh nghi liên quan, đồng thời lấy mẫu thực phẩm và bệnh phẩm để xét nghiệm, xác định nguyên nhân.
Theo bác sĩ Ravikiran Muthuswamy, chuyên gia nội tiết tại Bệnh viện SIMS (Ấn Độ), khi dùng điện thoại thời gian dài, cơ thể ngồi 1 chỗ quá lâu, lượng calo tiêu hao giảm, độ nhạy insulin giảm theo, khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn.
Khi ngồi hàng giờ trước màn hình điện thoại, cơ thể gần như không vận động nên tiêu hao năng lượng ít hơn và sử dụng glucose kém hiệu quả. Nhiều người còn có thói quen ăn vặt trong lúc lướt điện thoại. Theo bác sĩ Muthuswamy, việc vừa dùng thiết bị điện tử vừa ăn dễ khiến đường huyết tăng khó kiểm soát và làm tăng nguy cơ tăng cân.
Ánh sáng xanh từ màn hình cũng là một yếu tố đáng lo. Khác với ánh sáng tự nhiên, ánh sáng xanh có thể làm giảm sản xuất melatonin - hormone giúp cơ thể buồn ngủ. Với người tiểu đường, ngủ kém có thể gây ảnh hưởng lớn đến chuyển hóa, theo Times of India (Ấn Độ).
“Việc nhìn màn hình vào ban đêm dễ làm rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến melatonin. Trong khi đó, thiếu ngủ lại liên quan chặt chẽ với kháng insulin và mất cân bằng đường huyết”, bác sĩ Muthuswamy nói.
Theo bác sĩ nhãn khoa Srinivasa Naick tại Bệnh viện Mắt Dr Agarwal (Ấn Độ), ánh sáng xanh còn có thể làm tăng đường huyết lúc đói do ảnh hưởng đến hormone và giấc ngủ. Việc dùng màn hình nhiều giờ liền mỗi ngày còn làm tăng huyết áp do thay đổi nồng độ cortisol, đồng thời góp phần làm tăng cholesterol.
Các dấu hiệu cho thấy thời gian dùng điện thoại đang ảnh hưởng xấu đến sức khỏe gồm:
Theo bác sĩ Muthuswamy, người bệnh nên đứng dậy vận động sau mỗi 30 - 45 phút, đi bộ hoặc kéo giãn cơ giữa các phiên làm việc và tránh nhìn màn hình trước giờ ngủ. Chỉ cần vài phút vận động ngắn cũng có thể giúp giảm tình trạng trì trệ chuyển hóa do ngồi lâu.
Ngoài ra, bác sĩ Naick khuyến nghị áp dụng quy tắc “10 - 10 - 10”: Đi bộ 10 phút sau bữa sáng, trưa và tối để hạn chế tăng đường huyết sau ăn. Ông cũng nhấn mạnh nên tắt các thiết bị điện tử ít nhất 2 giờ trước khi ngủ để bảo vệ nhịp sinh học, cải thiện giấc ngủ và giúp ổn định đường huyết lúc đói.
Bác sĩ Muthuswamy nói thêm, việc kiểm soát thời gian dùng màn hình không có nghĩa là phải tránh công nghệ hoàn toàn, mà là nhằm hạn chế lối sống ít vận động - yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kiểm soát đường huyết, cân nặng, chất lượng giấc ngủ và các biến chứng lâu dài của bệnh tiểu đường.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, cố vấn Khoa Nhiễm Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết phế cầu khuẩn từ lâu được xem là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm trùng huyết, song nhận thức của người dân về bệnh chưa cao. Sau đại dịch Covid-19, khi tình trạng bội nhiễm hô hấp được nhắc nhiều hơn, phế cầu khuẩn mới được chú ý hơn.
"Nhiều người chưa hiểu đúng mức độ nguy hiểm của vi khuẩn phế cầu", bác sĩ Khanh nói, thêm rằng không ít người nghĩ viêm phổi là bệnh hô hấp thông thường mà không biết phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến có thể phòng ngừa bằng vaccine.
Theo bác sĩ Khanh, khi nghi ngờ phế cầu khuẩn xâm lấn vào phổi hoặc màng não, bác sĩ gần như luôn phải tính đến nguy cơ kháng thuốc. Điều này khiến phế cầu khuẩn ngày càng khó điều trị, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch. Bác sĩ thường không dùng đơn lẻ một loại kháng sinh thông thường điều trị phế cầu khuẩn, mà phối hợp từ hai loại trở lên, thậm chí dùng đến kháng sinh mạnh.
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ nhỏ, liên quan khoảng 70% ca nhập viện và với viêm màng não, tỷ lệ cũng rất cao. Vi khuẩn còn gây viêm tai giữa, có thể để lại giảm thính lực lâu dài ở trẻ. Vi khuẩn này có thể cư trú trong họng người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, lây qua giọt bắn khi nói chuyện, tiếp xúc gần. Trẻ dưới 5 tuổi và người trên 60 tuổi dễ mắc bệnh nặng, còn người khỏe mạnh vẫn có thể trở thành "nguồn lây thầm lặng".
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tăng khi thời tiết thay đổi hoặc sau các đợt nhiễm virus hô hấp như cúm, RSV do virus làm suy yếu niêm mạc, tạo điều kiện cho phế cầu khuẩn tấn công. Phế cầu khuẩn có hơn 100 type huyết thanh, trong đó một số type dễ gây bệnh nặng và xâm lấn não, máu. Các type lưu hành cũng thay đổi theo thời gian và khu vực, khiến vaccine phế cầu liên tục được cải tiến, từ bao phủ 7 type lên 13, 14, 15 và hiện nay là 20 type. Vì vậy, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp cho bệnh nhân.
Trẻ có thể sống thực vật sau viêm màng não
Nhiều trường hợp mắc di chứng nặng nề do phế cầu khuẩn xâm lấn. Bác sĩ Khanh dẫn trường hợp một bé hơn 3 tháng tuổi nhập viện vì viêm màng não do phế cầu khuẩn kháng thuốc. Bé được cứu sống song bị tổn thương thần kinh nghiêm trọng, tái nhập viện nhiều lần và sống phụ thuộc hoàn toàn.
Một trường hợp khác vài tháng tuổi bị viêm màng não tiến triển thành áp xe não, phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật dẫn lưu mủ trên sọ. Thời gian điều trị các ca xâm lấn thường kéo dài từ hai tuần đến vài tháng, tiêu tốn hàng chục triệu đồng.
Theo bác sĩ, tỷ lệ tử vong do phế cầu khuẩn phụ thuộc thời điểm nhập viện và mức độ nặng của bệnh. Điều đáng lo hơn là di chứng thần kinh sau viêm màng não, xảy ra khoảng 30% trường hợp với mức độ khác nhau. Nhiều trường hợp cứu được nhưng trẻ không thể phát triển bình thường nữa.
Vaccine phế cầu khuẩn được tiêm chủng bắt buộc mở rộng từ 1/7
Từ ngày 1/7, vaccine phế cầu được bổ sung vào Chương trình tiêm chủng mở rộng cùng vaccine HPV. Theo bác sĩ Khanh, đây là bước tiến quan trọng khi nhiều nước phát triển đã triển khai tiêm miễn phí vaccine phế cầu từ lâu và ghi nhận hiệu quả rõ rệt trong giảm bệnh nặng, nhập viện và kháng kháng sinh.
Ngoài vaccine, các biện pháp như rửa tay, đeo khẩu trang khi mắc bệnh hô hấp, tránh hôn trẻ nhỏ và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng cúm cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, phế cầu khuẩn thường trú trong họng người lành và có thể phát tán ngay cả khi không ho hay sốt.
"Đây là loại vi khuẩn rất khó kiểm soát bằng biện pháp thông thường, vaccine vẫn là cách hiệu quả nhất để giảm bệnh nặng và hạn chế nguồn lây trong cộng đồng", bác sĩ Khanh nói.
