Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, cố vấn Khoa Nhiễm Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết phế cầu khuẩn từ lâu được xem là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm trùng huyết, song nhận thức của người dân về bệnh chưa cao. Sau đại dịch Covid-19, khi tình trạng bội nhiễm hô hấp được nhắc nhiều hơn, phế cầu khuẩn mới được chú ý hơn.
“Nhiều người chưa hiểu đúng mức độ nguy hiểm của vi khuẩn phế cầu”, bác sĩ Khanh nói, thêm rằng không ít người nghĩ viêm phổi là bệnh hô hấp thông thường mà không biết phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến có thể phòng ngừa bằng vaccine.
Theo bác sĩ Khanh, khi nghi ngờ phế cầu khuẩn xâm lấn vào phổi hoặc màng não, bác sĩ gần như luôn phải tính đến nguy cơ kháng thuốc. Điều này khiến phế cầu khuẩn ngày càng khó điều trị, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch. Bác sĩ thường không dùng đơn lẻ một loại kháng sinh thông thường điều trị phế cầu khuẩn, mà phối hợp từ hai loại trở lên, thậm chí dùng đến kháng sinh mạnh.
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ nhỏ, liên quan khoảng 70% ca nhập viện và với viêm màng não, tỷ lệ cũng rất cao. Vi khuẩn còn gây viêm tai giữa, có thể để lại giảm thính lực lâu dài ở trẻ. Vi khuẩn này có thể cư trú trong họng người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, lây qua giọt bắn khi nói chuyện, tiếp xúc gần. Trẻ dưới 5 tuổi và người trên 60 tuổi dễ mắc bệnh nặng, còn người khỏe mạnh vẫn có thể trở thành “nguồn lây thầm lặng”.
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tăng khi thời tiết thay đổi hoặc sau các đợt nhiễm virus hô hấp như cúm, RSV do virus làm suy yếu niêm mạc, tạo điều kiện cho phế cầu khuẩn tấn công. Phế cầu khuẩn có hơn 100 type huyết thanh, trong đó một số type dễ gây bệnh nặng và xâm lấn não, máu. Các type lưu hành cũng thay đổi theo thời gian và khu vực, khiến vaccine phế cầu liên tục được cải tiến, từ bao phủ 7 type lên 13, 14, 15 và hiện nay là 20 type. Vì vậy, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp cho bệnh nhân.
Trẻ có thể sống thực vật sau viêm màng não
Nhiều trường hợp mắc di chứng nặng nề do phế cầu khuẩn xâm lấn. Bác sĩ Khanh dẫn trường hợp một bé hơn 3 tháng tuổi nhập viện vì viêm màng não do phế cầu khuẩn kháng thuốc. Bé được cứu sống song bị tổn thương thần kinh nghiêm trọng, tái nhập viện nhiều lần và sống phụ thuộc hoàn toàn.
Một trường hợp khác vài tháng tuổi bị viêm màng não tiến triển thành áp xe não, phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật dẫn lưu mủ trên sọ. Thời gian điều trị các ca xâm lấn thường kéo dài từ hai tuần đến vài tháng, tiêu tốn hàng chục triệu đồng.
Theo bác sĩ, tỷ lệ tử vong do phế cầu khuẩn phụ thuộc thời điểm nhập viện và mức độ nặng của bệnh. Điều đáng lo hơn là di chứng thần kinh sau viêm màng não, xảy ra khoảng 30% trường hợp với mức độ khác nhau. Nhiều trường hợp cứu được nhưng trẻ không thể phát triển bình thường nữa.
Vaccine phế cầu khuẩn được tiêm chủng bắt buộc mở rộng từ 1/7
Từ ngày 1/7, vaccine phế cầu được bổ sung vào Chương trình tiêm chủng mở rộng cùng vaccine HPV. Theo bác sĩ Khanh, đây là bước tiến quan trọng khi nhiều nước phát triển đã triển khai tiêm miễn phí vaccine phế cầu từ lâu và ghi nhận hiệu quả rõ rệt trong giảm bệnh nặng, nhập viện và kháng kháng sinh.
Ngoài vaccine, các biện pháp như rửa tay, đeo khẩu trang khi mắc bệnh hô hấp, tránh hôn trẻ nhỏ và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng cúm cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, phế cầu khuẩn thường trú trong họng người lành và có thể phát tán ngay cả khi không ho hay sốt.
“Đây là loại vi khuẩn rất khó kiểm soát bằng biện pháp thông thường, vaccine vẫn là cách hiệu quả nhất để giảm bệnh nặng và hạn chế nguồn lây trong cộng đồng”, bác sĩ Khanh nói.
Thận có nhiệm vụ lọc chất thải, loại bỏ nước dư thừa và duy trì cân bằng nhiều khoáng chất quan trọng trong máu. Khi cơ quan này hoạt động kém hiệu quả, các chất cặn bã có thể tích tụ trong cơ thể và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, trong đó có da, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Các triệu chứng thường gặp của bệnh thận là phù ở chân hoặc quanh mắt, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt hoặc lẫn máu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn và tăng huyết áp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp bệnh thận giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng.
Dưới đây là những dấu hiệu trên da có thể cảnh báo bệnh thận:
Da khô là một trong những biểu hiện ngoài da thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn tính. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể có thể gặp những rối loạn về cân bằng nước và khoáng chất. Đồng thời, hoạt động của tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn cũng có thể giảm sút, khiến da mất đi độ ẩm tự nhiên.
Người bệnh thường nhận thấy da trở nên sần sùi, bong tróc hoặc dễ nứt nẻ hơn bình thường, đặc biệt ở cẳng chân, cẳng tay hoặc vùng đùi. Không ít trường hợp dù đã sử dụng kem dưỡng ẩm nhưng tình trạng khô da vẫn kéo dài. Một bài nghiên cứu tổng quan đăng trên chuyên san International Journal of Nephrology cho thấy tình trạng khô da xuất hiện ở khoảng 50-85% bệnh nhân lọc máu định kỳ.
Nhiều người mắc bệnh thận mạn tính thường xuyên bị ngứa da kéo dài dù không bị dị ứng hay mắc các bệnh da liễu thông thường. Cơn ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vị trí như lưng, bụng, cánh tay hoặc toàn thân. Không giống cảm giác ngứa do côn trùng đốt, tình trạng này thường kéo dài dai dẳng, tái diễn nhiều lần và đôi khi khiến người bệnh mất ngủ.
Khi bệnh thận tiến triển, một số người có thể nhận thấy màu da thay đổi. Da có thể trở nên nhợt nhạt, hơi vàng hoặc mang sắc xám nhiều hơn so với trước đây. Một trong những nguyên nhân là bệnh thận mạn tính thường gây thiếu máu.
Thận khỏe mạnh sẽ sản xuất hoóc môn erythropoietin, có nhiệm vụ kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi chức năng thận suy giảm, lượng hoóc môn này giảm theo, khiến số lượng hồng cầu trong máu giảm và làm da trở nên nhợt nhạt hơn.
Thận giúp loại bỏ lượng muối và nước dư thừa khỏi cơ thể. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, chất lỏng có thể bị giữ lại trong các mô, dẫn đến tình trạng phù nề.
Biểu hiện thường gặp là vùng quanh mắt sưng nhẹ vào buổi sáng hoặc bàn chân, cổ chân, cẳng chân bị sưng vào cuối ngày. Khi phù xuất hiện, da ở vùng bị ảnh hưởng thường căng bóng hơn bình thường, theo Healthline.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 4, Việt Nam xuất khẩu khoảng 29.000 tấn hạt tiêu, thu về 183,6 triệu USD.
Tính chung 4 tháng đầu năm, tổng khối lượng đạt 95.100 tấn, với giá trị 614,4 triệu USD. Mỹ là thị trường nhập khẩu lớn nhất và chấp nhận mức giá cao hơn trung bình.
Vị thuốc trong Đông y
Không chỉ là gia vị, trong Đông y, hạt tiêu từ lâu đã được sử dụng như một vị thuốc. Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, hạt tiêu có vị cay, tính nóng, đi vào các kinh Tỳ, Vị, Phế và Đại Tràng.
“Trong y học cổ truyền, hạt tiêu thường được dùng để làm ấm tỳ vị, tán hàn, hỗ trợ tiêu hóa. Những người hay lạnh bụng, đầy hơi, ăn uống khó tiêu có thể cải thiện khi dùng một lượng nhỏ hạt tiêu trong bữa ăn”, BS Quân cho biết.
Không dừng lại ở đó, vị bác sĩ này phân tích thêm, hạt tiêu còn có khả năng kích thích tiết dịch tiêu hóa, giúp thức ăn được phân giải tốt hơn, từ đó giảm tình trạng chướng bụng, khó tiêu sau ăn.
Ở góc độ dinh dưỡng hiện đại, hoạt chất piperin trong hạt tiêu đóng vai trò quan trọng. Piperin có thể giúp tăng hấp thu một số vi chất như vitamin và khoáng chất tại ruột non. Điều này khiến hạt tiêu không chỉ là gia vị tạo vị cay mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hấp thu dinh dưỡng của bữa ăn.
“Một số nghiên cứu cũng cho thấy piperin có thể hỗ trợ chuyển hóa năng lượng, góp phần giảm tích tụ mỡ nếu kết hợp với chế độ ăn và vận động hợp lý”, BS Quân nói.
Lượng piperine có trong hạt tiêu đen có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim do tác động tăng cường lượng cholesterol trong máu một cách tự nhiên.
Các nhà khoa học đã chứng minh rằng Piperine có trong hạt tiêu đen đặc biệt làm giảm cholesterol LDL (xấu) hay chất béo trung tính trong máu đồng thời làm tăng cholesterol HDL (tốt).
Như đã biết, sự tích tụ của cholesterol xấu và chất béo trung tính trong máu dẫn đến sự hình thành các mảng bám trên thành động mạch của bạn, dẫn đến các cơn đột quỵ hay đau tim. Trong khi đó, cholesterol tốt HDL lại có trách nhiệm loại bỏ cholesterol LDL qua thành động mạch.
Ngoài ra, hạt tiêu còn được ghi nhận có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên, giúp ức chế một số vi sinh vật có hại trong đường tiêu hóa. Trong Đông y, tiêu cũng thường được dùng để hỗ trợ giảm đau nhẹ, đặc biệt trong các trường hợp đau bụng do lạnh hoặc rối loạn tiêu hóa.
Một tác dụng khác ít được chú ý là khả năng làm ấm cơ thể. Với những người hay bị lạnh tay chân, cơ thể suy nhược, việc bổ sung một lượng nhỏ tiêu trong khẩu phần ăn có thể giúp cải thiện cảm giác lạnh.
Lưu ý khi sử dụng
Tuy nhiên, BS Quân nhấn mạnh, chính vì tính cay nóng, hạt tiêu không phù hợp với tất cả mọi người.
“Người bị viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản, hay nóng trong, nổi mụn, táo bón do nhiệt nên hạn chế. Nếu dùng nhiều, tiêu có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm tình trạng bệnh nặng hơn”, bác sĩ cảnh báo.
Ngoài ra, hoạt chất piperin có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa thuốc và quá trình đông máu nếu dùng liều cao. Người chuẩn bị phẫu thuật, người dùng thuốc chống đông hoặc người mắc bệnh mạn tính cần thận trọng.
Bác sĩ cũng lưu ý phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền không nên tự ý dùng các chế phẩm chứa piperin liều cao.
Trong bữa ăn hàng ngày, cách dùng an toàn nhất là sử dụng hạt tiêu như một gia vị với lượng vừa phải, không lạm dụng.
“Tốt nhất nên xem hạt tiêu là gia vị hỗ trợ, không phải thực phẩm chính hay thuốc chữa bệnh. Dùng đúng lượng, đúng đối tượng thì lợi ích mới phát huy”, BS Quân khuyến cáo.
Tham gia "Chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu" năm thứ ba liên tiếp, ông Deepanshu Madan - Tổng giám đốc Pharmacity, chia sẻ doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận các tổn thất về lợi nhuận để bảo vệ liệu trình điều trị của người dân.
Trong bối cảnh chi phí vận hành và logistics biến động không ngừng, việc giữ vững mặt bằng giá thuốc thiết yếu không đơn thuần là một giải pháp kinh doanh, mà là một cam kết về an sinh xã hội. Đáng chú ý, đây đã là năm thứ ba liên tiếp Pharmacity đồng hành cùng chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu do UBND TP.HCM phát động.
Tuy nhiên, thay vì chỉ giới hạn nỗ lực này trong phạm vi hẹp tại một địa phương, hệ thống đã chủ động áp dụng chính sách bình ổn giá đồng bộ trên toàn bộ mạng lưới hơn 1.000 nhà thuốc toàn quốc. Việc mở rộng quy mô của "chiến dịch bình ổn giá" này nhằm đảm bảo mọi người dân, từ các đô thị lớn đến các vùng xa, đều có cơ hội tiếp cận nguồn thuốc chất lượng với mức giá thống nhất, không bị tác động bởi cước phí vận tải hay "bão giá" xăng dầu đang leo thang.
Nói về tính chủ động của doanh nghiệp, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Chúng tôi đã nhiều năm tham gia chương trình bình ổn giá thuốc. Năm nay chúng tôi đã chủ động nhập dự trữ các mặt hàng thiết yếu để đảm bảo ngay cả khi thị trường tăng giá thì Pharmacity vẫn không tăng giá. Mặc dù trong kinh doanh, điều này sẽ ảnh hưởng phần nào đến lợi nhuận, nhưng Pharmacity luôn đặt sức khỏe của khách hàng lên hàng đầu nên việc đảm bảo giữ ổn định giá bán, đảm bảo nguồn cung sẽ giúp người bệnh duy trì ổn định liệu trình điều trị, không bị khan hiếm thuốc ảnh hưởng đến chất lượng điều trị".
Tại TP.HCM những ngày qua, thời điểm giao mùa khiến một số bệnh lây nhiễm gia tăng. Theo thống kê của Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố đang gia tăng nhanh và diễn biến phức tạp. Tại TP.HCM cũng ghi nhận ca nhiễm viêm não mô cầu đầu tiên tiếp ngay sau ca nhiễm được ghi nhận tại Phú Quốc. Giữa bối cảnh đó, nhu cầu về các loại thuốc hạ sốt, kháng sinh và vật tư y tế gia tăng.
Việc kiên định giữ mức giá thấp hơn thị trường trên toàn hệ thống giữa tâm "bão" chi phí vận hành là một thử thách lớn, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận bù lỗ để giữ vững cam kết đồng hành cùng người dân.
Về vấn đề này, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Có những thời điểm chúng tôi chấp nhận lỗ một số mặt hàng để đảm bảo nguồn cung cho thị trường và giúp bệnh nhân không bị gián đoạn trong quá trình điều trị bệnh vì thiếu thuốc". Thậm chí, Pharmacity vẫn chọn cách thắt chặt đàm phán và chấp nhận khó khăn về việc nhập hàng nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm soát chất lượng và giá cả. Điều này giúp người dân tránh được việc phải đối mặt với nguy cơ mua thuốc không rõ nguồn gốc hoặc bị "thổi giá" khi nhu cầu thị trường tăng đột biến.
Ông Deepanshu Madan cho rằng việc giữ giá tại quầy mới chỉ là giải pháp ở phần ngọn. Để chương trình bình ổn thực sự mang lại hiệu quả bền vững, cần có những thay đổi mang tính hệ thống trong chính sách quản lý và cơ cấu nguồn cung dược phẩm tại Việt Nam.
Hai từ "chìa khóa" chiến lược được vị CEO này nhấn mạnh là việc minh bạch hóa thông qua đơn thuốc điện tử và thúc đẩy nội địa hóa nguồn cung. Ông nhận định: "Khi luật kê đơn điện tử được bắt buộc, rất nhiều cửa hàng không tuân thủ sẽ phải dừng hoạt động. Giá thuốc khi đó sẽ được minh bạch và nằm ở mức phù hợp với thu nhập của người dân hơn". Đây là quan điểm cho thấy sự đồng hành của doanh nghiệp đối với các nỗ lực chính quy hóa thị trường của cơ quan quản lý, giúp người dân tiếp cận thuốc đúng bệnh, đúng giá, tránh lãng phí chi phí y tế.
Bên cạnh đó, việc giảm phụ thuộc vào nguồn thuốc nhập khẩu bằng cách đẩy mạnh sản xuất trong nước là con đường tất yếu để hạ giá thành sản phẩm lâu dài. "Chúng ta nên chủ động nguồn cung bằng việc đẩy mạnh sản xuất trong nước để hạ giá thành thay vì phải nhập khẩu như hiện nay", ông Deepanshu Madan nhấn mạnh. Việc ưu tiên các mặt hàng nội địa đạt chuẩn GMP không chỉ giúp ổn định giá mà còn củng cố nền y tế tự cường, đáp ứng nhanh chóng các tình huống khẩn cấp.
Sự đồng hành của các doanh nghiệp lớn trong đó có Pharmacity trong việc thực thi Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ đã khẳng định tầm quan trọng của việc kết nối giữa mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội. Khi doanh nghiệp chủ động cùng Chính phủ "gánh" những khó khăn về chi phí, người dân sẽ có thêm niềm tin và sự an tâm trên hành trình chăm sóc sức khỏe.
Cuộc chiến chống lại "bão giá" và dịch bệnh vẫn còn nhiều thách thức, nhưng sự chấp nhận hy sinh lợi nhuận vì cộng đồng chính là lời giải thực chất nhất cho bài toán bảo vệ sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới.
