Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch.
Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày.
Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg.
Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận.
Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM.
Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết.
Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM.
Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính.
Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: “Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc”.
Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. “Sống lâu nhưng không khỏe”, ông nói, “đó là thực tế đang xảy ra”.
Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung.
Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần.
Anh La Thuận (25 tuổi, nhân viên kỹ thuật trực tại Trạm Công dân số Cityland Park Hills) cho biết, chỉ tính riêng ngày 14.5, Trạm Công dân số Cityland Park Hills có 251 người tới đo chỉ số sức khỏe; trong đó chiếm nhiều nhất là người từ 18 - 24 tuổi với tổng 163 lượt, người từ 25 tuổi trở lên chiếm ít hơn với tổng 74 lượt.
Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng FPT Long Châu là đơn vị tiên phong, được Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) và Công an TP.HCM lựa chọn đồng hành triển khai mô hình y tế số này.
Theo ghi nhận, khung giờ đông người dân sử dụng nhất từ 15 - 16 giờ chiều kéo dài đến tối, nhóm đo nhiều nhất là người trẻ từ 18 - 35 tuổi. Trong đó, rạng sáng là thời điểm nhiều người lớn tuổi đi tập thể dục thường ghé trạm.
Bạn V.T.T (20 tuổi, ở phường Tân Bình, TP.HCM) chia sẻ cảm nhận sau lần đầu tiên trải nghiệm y tế số: “Mô hình này rất tiện lợi vì mình không cần vào bệnh viện mất thời gian. Mình cũng thấy yên tâm vì kết quả mà máy trả ra khá tương đồng với lần khám sức khỏe cách đây khoảng 1 tháng của mình. Mình mong các trạm sẽ được bố trí ở nhiều nơi hơn để người dân có thể mua thuốc nhanh và chủ động kiểm tra sức khỏe thường xuyên, từ đó hiểu rõ tình trạng cơ thể và điều chỉnh nhịp sống phù hợp”.
Chị P.T.T.P (25 tuổi, ở phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM) cũng cho biết: “Bình thường, người trẻ như mình chỉ quan tâm đến cân nặng, ít khi để ý đến oxy trong máu hay các chỉ số khác của cơ thể. Ví dụ ở nhà mỗi lần bước lên cân, mình chỉ biết nặng bao nhiêu ký, chứ không hiểu rõ cơ thể đang ở trạng thái sức khỏe thế nào. Còn mô hình này giúp đo và cho biết đầy đủ các thông tin sức khỏe, nhờ vậy mình biết mình cần điều chỉnh, cải thiện điều gì. Có thể là ngày nào mình cũng ghé qua sử dụng vì quá tiện lợi, nhanh mà cũng dễ thao tác”.
Được biết, so với thời điểm mới triển khai thí điểm (các trạm chủ yếu được đặt trong nhà), lượng người sử dụng hiện tăng rõ rệt do trạm đã được đặt ngoài trời, giúp người dân dễ tiếp cận hơn.
Chú B.N.B (65 tuổi, ở phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM) chia sẻ: “Tôi thấy tính năng y tế của trạm rất tiện lợi, nhất là với người lớn tuổi. Nhiều khi đi làm về không có thời gian, nay có máy đặt gần khu dân cư thì chỉ cần ra đo là biết ngay tình trạng sức khỏe, không phải mất công đi bệnh viện hay phòng khám. Vừa tiết kiệm thời gian, chi phí, lại đỡ phiền con cháu đưa đón. Khi đo, tôi biết được cả những chỉ số như mỡ nội tạng đang cao để tự điều chỉnh ăn uống, tập thể dục, rồi vài tuần sau quay lại kiểm tra xem có cải thiện không. Thao tác máy cũng rất đơn giản, dễ dùng, còn có giọng nói tự động hướng dẫn người lớn không rành công nghệ. Nếu trong tương lai có tích hợp thêm đo lão thị thì càng tốt”.
Hiện Trạm Công dân số đã có mặt tại một số khu đô thị lớn như Celadon City, Vinhomes Ba Son, Đảo Kim Cương và Cityland Park Hills. Trong thời gian tới, mô hình sẽ tiếp tục được mở rộng tại TP.HCM và nhiều địa phương khác.
Lão hóa không diễn ra đồng đều trên toàn cơ thể mà chịu ảnh hưởng mạnh từ lối sống. Không chỉ làn da, nhiều cơ quan trong cơ thể cũng "già đi" nhanh hơn do các thói quen xấu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tật và suy giảm sức khỏe tổng thể.
Bên cạnh yếu tố di truyền, cách bạn ăn uống, nghỉ ngơi, vận động và tương tác với môi trường xung quanh quyết định tốc độ lão hóa của từng cơ quan. Nhiều thói quen tưởng như vô hại lại có thể âm thầm thúc đẩy quá trình này.
Thường xuyên căng thẳng
Căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng tâm lý mà còn tác động trực tiếp đến sinh học cơ thể. Khi stress thường xuyên, cơ thể liên tục sản sinh cortisol - hormone làm tăng viêm và phá vỡ cấu trúc collagen.
Theo thời gian, điều này không chỉ khiến da kém săn chắc mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa. Không có những khoảng nghỉ thực sự trong ngày khiến cơ thể thiếu thời gian hồi phục.
Mất nước nhẹ nhưng kéo dài
Ngay cả tình trạng thiếu nước nhẹ kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến cơ thể. Não bộ là một trong những cơ quan nhạy cảm nhất với sự thay đổi này.
Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, khả năng tập trung, trí nhớ và tâm trạng đều bị ảnh hưởng. Đồng thời, quá trình thải độc, bôi trơn khớp và duy trì độ đàn hồi của da cũng suy giảm, khiến cơ thể dễ mệt mỏi, trông kém tươi tắn hơn.
Ăn nhiều đường, thực phẩm chế biến sẵn
Những thực phẩm nhiều đường, tinh bột tinh chế và chế biến sẵn có thể kích hoạt tình trạng viêm mạn tính ở mức thấp trong cơ thể. Đây là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý như tiểu đường, tim mạch và cũng góp phần thúc đẩy lão hóa sớm.
Tình trạng viêm này làm tổn thương tế bào, ảnh hưởng đến collagen và elastin - hai thành phần quan trọng giúp duy trì làn da khỏe mạnh. Ngược lại, chế độ ăn giàu rau xanh, chất béo tốt và chất chống oxy hóa giúp làm chậm quá trình này.
Thiếu kích thích não bộ
Não có khả năng thích nghi và thay đổi, nhưng điều này chỉ xảy ra khi được "thử thách". Khi thói quen hàng ngày trở nên lặp lại, ít có yếu tố mới, não bộ sẽ dần mất đi sự linh hoạt.
Việc không học hỏi, không trải nghiệm điều mới trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, chức năng nhận thức. Ngược lại, những hoạt động như đọc sách, học kỹ năng mới hoặc thay đổi thói quen nhỏ trong ngày giúp duy trì sự dẻo dai của não.
Sự kết nối đóng vai trò quan trọng với sức khỏe tổng thể. Khi thiếu giao tiếp hoặc cảm thấy cô lập, cơ thể có thể phản ứng như đang ở trong tình trạng căng thẳng kéo dài. Điều này ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm trạng và cả hệ miễn dịch. Những mối quan hệ tích cực, dù đơn giản cũng có thể giúp giảm stress đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Sai lầm trong chăm sóc da
Một số thói quen chăm sóc da hàng ngày có thể làm tăng tốc độ lão hóa da mà mọi người ít khi nhận ra. Chẳng hạn, không làm sạch da trước khi ngủ có thể cản trở quá trình tái tạo tự nhiên vào ban đêm, chà xát vùng mắt thường xuyên có thể làm tổn thương cấu trúc da mỏng manh, dẫn đến quầng thâm và nếp nhăn sớm.
Quên bôi kem chống nắng cũng là nguyên nhân phổ biến khiến da mất độ đàn hồi, xuất hiện dấu hiệu tuổi tác.
Trước nhiều câu hỏi liên quan đến thẻ bảo hiểm y tế điện tử, Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Bộ Tài chính) khẳng định sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế bản điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy. Khi người tham gia đã xuất trình bản điện tử các giấy tờ trên, cơ quan, tổ chức, cơ sở khám chữa bệnh không được yêu cầu thêm bản giấy.
Để thuận tiện, người lao động có thể nhận, dùng sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế điện tử bằng cách vào ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) mức độ 2, ứng dụng bảo hiểm xã hội số (VssID) hoặc email cá nhân.
Cách cập nhật bảo hiểm xã hội trên VNeID như sau:
- Bước 1: Đăng nhập ứng dụng VNeID bằng số định danh cá nhân.
- Bước 2: Tại giao diện chính, chọn mục "Ví giấy tờ". Tiếp theo, chọn mục "Bảo hiểm xã hội".
- Bước 3: Nhập mã số bảo hiểm xã hội: nhập đủ 10 ký tự số. Tích chọn ô "Tôi muốn tích hợp thông tin quá trình tham gia bảo hiểm xã hội vào tài khoản định danh điện tử".
- Bước 4: Gửi yêu cầu tích hợp. Sau khi gửi yêu cầu tích hợp thành công, người dùng có thể theo dõi tình trạng hồ sơ của mình. Đối với hồ sơ có tình trạng "Cập nhật thất bại", công dân nhập mã số BHXH và ấn "Gửi lại yêu cầu" để làm lại.
Cách đăng ký bảo hiểm xã hội tự nguyện trực tuyến (online) như sau:
- Bước 1: Đăng ký, đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia tại dichvucong.gov.vn hoặc Cổng Dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn.
- Bước 2: Chọn mục Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Bước 3: Kê khai thông tin để tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Bước 4: Chọn thanh toán và thực hiện thanh toán theo hướng dẫn.
- Bước 5: Nhận thông báo về biên lai thu tiền điện tử từ hệ thống ngân hàng hoặc trung gian thanh toán.
- Bước 6: Nhận thông báo thời hạn trả sổ bảo hiểm xã hội.
- Bước 7: Nhận sổ bảo hiểm xã hội bản điện tử hoặc bản giấy theo phương thức đã đăng ký.
Cách đóng bảo hiểm y tế trực tuyến như sau:
- Bước 2: Lựa chọn dịch vụ như đăng ký đóng, cấp thẻ bảo hiểm y tế đối với người chỉ tham gia bảo hiểm y tế.
- Bước 3: Người mua bảo hiểm y tế online kê khai thông tin như hướng dẫn tại trình tự thực hiện nêu trên để đăng ký đóng bảo hiểm y tế.
- Bước 4: Người mua bảo hiểm y tế online chọn thanh toán và thực hiện thanh toán theo hướng dẫn.
- Bước 5: Nhận biên lai thu tiền điện tử từ hệ thống ngân hàng hoặc trung gian thanh toán.
- Bước 6: Nhận thông báo thời hạn trả thẻ bảo hiểm y tế hoặc thời hạn thẻ tiếp tục được sử dụng.
- Bước 7: Nhận thẻ bảo hiểm y tế bản điện tử bản giấy theo phương thức đã đăng ký.
