“Khi chiến tranh chính thức kết thúc, điều đó không có nghĩa là cuộc chiến logistics đã chấm dứt. Thực tế, đó mới là lúc áp lực thực sự bắt đầu”, ông Nils Haupt, Giám đốc truyền thông cấp cao của hãng tàu Hapag-Lloyd (Đức), nhận định, hé lộ bức tranh đầy thách thức, “không khác gì một cuộc chiến mới” mà ngành vận tải biển toàn cầu phải đối mặt.
Hàng tồn đọng và hạ tầng hư hại: Nút thắt chuỗi cung ứng
Chia sẻ với Al Jazeera, ông Haupt cảnh báo về một kịch bản hỗn loạn: “Chúng ta sắp đối mặt với kịch bản hàng trăm con tàu cùng lúc ồ ạt cập cảng tại khu vực Vùng Vịnh. Một số lượng container khổng lồ đang dồn ứ sẽ đổ bộ vào đây, gây ra tình trạng tắc nghẽn chuỗi cung ứng nghiêm trọng ở cả hai chiều đi và đến”.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), khoảng 2.000 tàu thuyền đang bị mắc kẹt do lệnh phong tỏa một phần eo biển của Iran, chỉ cho phép một số ít tàu từ các quốc gia “thân thiện” đi qua.
Dữ liệu từ Windward cho thấy, khoảng 400 tàu đang neo đậu chờ đợi tại vùng biển Oman lân cận. Nhiều hãng tàu đã buộc phải chọn các tuyến đường tốn kém hơn qua kênh đào Suez hoặc vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) để chuyển hàng tới Á – Âu. Ngay cả các lô dầu từ Ả rập Xê út cũng phải thay đổi lộ trình qua biển Đỏ để né tránh vùng điểm nóng này.
Ông Svein Ringbakken, Giám đốc Hiệp hội Bảo hiểm rủi ro chiến tranh Na Uy, nhận định rằng ngay cả khi các cơ sở hậu cần vận hành tối đa công suất, việc giải tỏa lượng hàng tồn đọng khổng lồ từ dầu mỏ, khí đốt đến hàng tiêu dùng vẫn sẽ ngốn rất nhiều thời gian. Nhiệm vụ này càng trở nên bất khả thi hơn khi các cuộc tấn công đã tàn phá nặng nề hạ tầng giao thông và năng lượng tại Trung Đông.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hơn 40 cơ sở năng lượng đã bị hư hại nghiêm trọng. Các tập đoàn lớn như QatarEnergy, Kuwait Petroleum Company hay Bapco Energies (Bahrain) đều đã phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng do sản xuất bị đình trệ.
“Nói cách khác, phải mất nhiều tháng chuỗi cung ứng mới có thể quay lại quỹ đạo bình thường. Nhiều dây chuyền sản xuất đã phải tạm dừng do kho bãi không còn sức chứa. Cộng thêm những hư hại tại các nhà cảng và nhà máy, mọi thứ sẽ rất chậm chạp và kém hiệu quả ngay cả khi eo biển đã mở”, ông Ringbakken nhấn mạnh.
Lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Iran – đòn đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2 – đã làm tê liệt 20% nguồn cung dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) thế giới, khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang. Ngoài dầu mỏ, hoạt động xuất khẩu hóa dầu, phân bón và nguyên liệu nhựa cũng bị gián đoạn nặng nề.
Thiết lập “trật tự” mới cho ngành vận tải biển toàn cầu
Bên cạnh những thiệt hại thương mại tức thời, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang buộc ngành vận tải biển phải thay đổi hoàn toàn cách đánh giá rủi ro. Theo ông SV Anchan, Chủ tịch tập đoàn Safesea (Mỹ), sự xuất hiện của các mối đe dọa mới như tàu không người lái đã làm thay đổi bản chất môi trường an ninh hàng hải.
Ông Marco Forgione, Tổng Giám đốc Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế (Anh), nhận định niềm tin của ngành vận tải đã chịu tổn thương sâu sắc và khó lòng phục hồi trong một sớm một chiều. “Phải mất nhiều năm để các đảm bảo an ninh giúp chủ hàng tái thiết lòng tin vào tuyến đường eo biển này”, ông Forgione nói, đồng thời cảnh báo Tehran hiện có khả năng chặn đứng dòng chảy hàng hóa chỉ với những lời đe dọa.
Hiện tại, bảo hiểm đang trở thành “gánh nặng” đối với ngành vận tải khi mức phí cho thân tàu và hàng hóa đã tăng vọt tới 300%. Các doanh nghiệp chỉ có thể gồng mình gánh chịu mức chi phí này trong một giới hạn nhất định.
Ông Oscar Seikaly – CEO của NSI Insurance Group – nhận định phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh chỉ có thể hạ nhiệt nếu có một giải pháp hòa bình bền vững. Ông nhấn mạnh: “An ninh phải được đảm bảo tuyệt đối 100%, chứ không phải chỉ dừng lại ở mức 90% hay một phần như hiện nay”.
Thực tế, dữ liệu từ Lloyd’s List cho thấy chỉ một số ít tàu có thể đi qua eo biển sau khi được Tehran cấp phép. Thậm chí, có tàu được cho là đã phải chi tới 2 triệu USD để đổi lấy quyền quá cảnh. Đáng chú ý, trong tuần này, phía Iran cũng đã chính thức thông qua luật áp phí đối với tàu thuyền lưu thông qua khu vực này.
Nhìn từ bài học tại biển Đỏ, chuyên gia Nick Marro từ Economist Intelligence Unit cho rằng việc đảm bảo an ninh theo yêu cầu của ngành vận tải là rất khó khả thi. Dù hoạt động vận tải tại biển Đỏ đã được nối lại sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào cuối năm 2023, nhưng lưu lượng giao thông hiện vẫn thấp hơn nhiều so với trước đây do lo ngại về an ninh vẫn thường trực.
Ông Marro dự báo tình trạng này sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp thay đổi chiến lược lâu dài: “Với những bất ổn địa chính trị hiện nay, tôi tin rằng việc thay đổi lộ trình sẽ trở thành một đặc điểm thường trực trong quản trị rủi ro, chứ không còn là phản ứng tạm thời đối với cuộc chiến tại Iran”.
Đồng quan điểm, ông Seikaly từ NSI dự đoán về một xu hướng chuyển hướng giao thông lâu dài: “Sự biến động liên tục khiến các quốc gia xuất khẩu nhận ra nhu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa, tìm kiếm các tuyến thương mại thay thế vì lý do chiến lược và chính trị. Theo thời gian, lưu lượng qua eo biển Hormuz có thể sẽ sụt giảm do những rủi ro liên quan đến việc tập trung giao thương dầu mỏ tại một khu vực đầy bất ổn như vậy”.
Tương tự cách thế giới đa dạng hóa chuỗi cung ứng sau đại dịch COVID-19, các công ty vận tải đang chủ động tìm kiếm những tuyến đường thay thế để giảm sự lệ thuộc vào các “điểm nóng” địa chính trị. Việc né tránh những vùng biển bất ổn sẽ không còn là giải pháp tạm thời, mà trở thành chiến lược quản trị rủi ro lâu dài của ngành hàng hải toàn cầu.
Bộ trưởng Tư pháp Thái Lan Rutthapol Naowarat ngày 3/6 cho biết cựu thủ tướng Thái Lan Thaksin Shinawatra có tên trong danh sách hưởng ân xá nhân dịp sinh nhật Hoàng hậu Suthida. Ông đủ điều kiện được trả tự do hoàn toàn ngay lập tức do thời gian thụ án còn lại trong án phạt không quá một năm.
Ông Thaksin, 76 tuổi, được phóng thích trước thời hạn hồi tháng 5 với điều kiện phải đeo thiết bị giám sát điện tử cho đến khi kết thúc 4 tháng quản chế, dự kiến hoàn tất vào ngày 9/9.
Theo truyền thông Thái Lan, việc tháo thiết bị giám sát về lý thuyết cần chờ rà soát bởi một ủy ban ba thành viên theo quy định của sắc lệnh. Ủy ban này có tối đa 120 ngày để xác minh những người đủ điều kiện và hoàn tất hồ sơ cần thiết.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Rutthapol nói trường hợp của ông Thaksin đã có thể tháo bỏ thiết bị giám sát điện tử ngay lập tức. Cựu thủ tướng Thái Lan cũng không còn phải trình diện định kỳ với cơ quan giám sát lệnh quản chế.
Ông Thaksin cần chờ nhận giấy chứng nhận hoàn tất án phạt, tài liệu pháp lý xác nhận ông được trả tự do hợp pháp. Văn bản này có thể ảnh hưởng đến hồ sơ tiền án cũng như khả năng xuất nhập cảnh của ông.
Ông Thaksin giữ chức thủ tướng Thái Lan từ năm 2001 nhưng bị lật đổ trong cuộc đảo chính quân sự năm 2006. Ông trở về Thái Lan hồi tháng 8/2023 sau hơn một thập kỷ lưu vong.
Cựu thủ tướng bị kết án 8 năm tù vì tội lạm quyền, nhưng được ân xá xuống còn một năm tù. Tuy nhiên, ông chỉ ở tù vài giờ trước khi được chuyển đến bệnh viện vì đau tim và tức ngực. Ông được ân xá sau 6 tháng nằm trong phòng VIP của bệnh viện.
Tòa án Tối cao Thái Lan hồi tháng 9/2025 phán quyết rằng việc cựu thủ tướng Thaksin được chuyển từ nhà tù sang điều trị tại bệnh viện hồi năm 2023 là trái pháp luật. Ông bị đưa đến nhà tù để thụ án đủ thời hạn, nhưng được phóng thích sớm hồi đầu tháng 5.
Hiện Jamieson Gardiner, nhân viên Thư viện Công cộng Airdrie, tỉnh Alberta, Canada, phải đi bộ một tiếng đến chỗ làm hàng ngày để nhường xe cho vợ. Gia đình anh không đủ khả năng trang trải tiền xăng cho hai chiếc ôtô.
"Thật là tồi tệ. Tiền thuê nhà cao khủng khiếp", Gardiner nói. "Điều khiến tôi bức xúc nhất là tôi trả tiền thuê nhà còn cao hơn bạn bè tôi trả tiền vay mua nhà trả góp, kể cả khi đã tính thuế bất động sản".
Thăm dò mới nhất của CBC cho thấy Gardiner không phải người duy nhất ở Alberta cảm thấy bị bóp nghẹt bởi sinh hoạt phí leo thang, giữa lúc nhiều người ủng hộ tỉnh này tách khỏi Canada.
Khoảng 59% người được hỏi nói rằng trang trải sinh hoạt phí hàng tháng ở Alberta hiện ở mức "khá khó khăn" hoặc "rất khó khăn", tăng 8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái và là mức cao nhất trong 8 năm khảo sát của CBC.
Tâm lý bất an về kinh tế cũng ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu của người dân Alberta. Khoảng 67% người được hỏi cho rằng đây là thời điểm không phù hợp cho các khoản mua sắm lớn như nhà cửa, xe, đồ gia dụng đắt tiền.
"Mọi người đang bất an về kinh tế. Họ bất an về chính hoàn cảnh của mình và cảm thấy lúc này nên kìm lại, thắt chặt chi tiêu", Janet Brown, nhà thăm dò dư luận tại Calgary, tác giả khảo sát, cho biết.
Sự lo lắng của người dân Alberta xuất hiện trong bối cảnh tỉnh này đối mặt nhiều vấn đề như tâm lý bất an trước đòn thuế quan của Mỹ, ảnh hưởng chiến sự Trung Đông.
Stephen Poloz, cựu thống đốc Ngân hàng Canada, hồi đầu tháng cảnh báo nước này có 30% nguy cơ rơi vào suy thoái trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất định.
51% người dân Alberta cho rằng kinh tế của tỉnh giàu dầu mỏ này đang xấu đi, so với 41% vào cùng kỳ năm ngoái. 35% cho rằng kinh tế không cải thiện cũng không suy giảm.
"Người dân Alberta chưa từng bi quan về kinh tế đến mức này kể từ những ngày đầu đại dịch Covid-19", Brooks DeCillia, bình luận viên CBC, nhận định.
Tâm lý bất an đặc biệt rõ ở một số nhóm dân. Nhóm thất nghiệp trong tỉnh là nhóm có tỷ lệ cao nhất cho biết họ phải chật vật trang trải sinh hoạt phí, ở mức 85%. Tỷ lệ này ở người trẻ Alberta là 68%, trong bối cảnh thị trường việc làm khó khăn. Gần 1/2 người cao tuổi, khoảng 46%, cho biết họ gặp nhiều khó khăn trong thanh toán các hóa đơn.
Khảo sát được chú ý giữa lúc nhóm vận động ly khai tại Alberta nộp hơn 300.000 chữ ký, vượt yêu cầu tối thiểu để tổ chức trưng cầu dân ý tách khỏi Canada.
Kinh tế khó khăn, nỗi lo thiếu tiếng nói, thiếu quyền tự chủ xuất khẩu dầu mỏ là những lý do khiến nhiều người ủng hộ Alberta độc lập. Tỉnh này nắm khoảng 85% trữ lượng dầu cả nước, đóng góp 17% GDP quốc gia, nhưng các nghị sĩ Alberta chỉ chiếm khoảng 10% tổng số ghế quốc hội Canada.
Giới chức tỉnh cáo buộc các chính phủ liên bang tiền nhiệm đã ban hành nhiều đạo luật cản trở khả năng khai thác và xuất khẩu dầu, khiến tỉnh thiệt hại hàng tỷ USD. Gần 70% người được hỏi trong khảo sát có tâm lý bi quan về kinh tế cho biết họ sẽ bỏ phiếu ủng hộ tách khỏi Canada.
Tại Thư viện Công cộng Airdrie, các phóng viên CBC đã trò chuyện với khoảng 20 người để tìm hiểu cách họ xoay xở trước áp lực chi phí.
James Simpson, chủ doanh nghiệp nhỏ trong ngành xây dựng, cho biết chi phí nuôi gia đình 7 người đã tăng gấp ba trong những năm gần đây. "Trước đây, hóa đơn trung bình mua đồ ăn cho gia đình ở siêu thị Costco là khoảng 400 USD, nhưng giờ đã tăng lên gần 1.000 USD", Simpson nói.
Oluwaseun Biodun, người gốc Nigeria đến Canada định cư từ năm 2022, cũng phải giảm số lần mua sắm tại Costco từ hai lần mỗi tháng xuống còn một lần.
"Tôi phải quẹt thẻ tín dụng để trang trải hóa đơn hàng tháng và thẻ của tôi gần như đã chạm hạn mức", Biodun nói. "Tôi hy vọng sẽ có điều gì đó thay đổi sớm, nếu không chúng tôi sẽ chạm đến giới hạn chịu đựng".
Với tài xế xe tải nhập cư Joel Vijayan, giá nhiên liệu tăng vọt do xung đột ở Trung Đông khiến ông chật vật. "Phần lớn tiền kiếm được đều đổ vào phí nhiên liệu. Không biết chuyện này rồi sẽ ra sao", ông nói.
Tuy nhiên, người dân Alberta dường như không quy trách nhiệm cho đảng Bảo thủ Thống nhất (UCP) cầm quyền ở tỉnh này. Tại Thư viện Công cộng Airdrie, không ai đổ lỗi cho UCP về chi phí tăng cao hay tình hình kinh tế. Thay vào đó, phần lớn chỉ trích xung đột toàn cầu, các tập đoàn đa quốc gia, hệ quả sau đại dịch và Tổng thống Mỹ Donald Trump.
"Ông Trump đã khiến giá cả tăng khắp thế giới, nên tôi khá chắc phần lớn thế giới đều có thể đổ lỗi cho ông ấy", Ronald Scholosser, một cư dân Airdrie đã nghỉ hưu, nói.
Phát biểu trước các khách mời trong bữa trưa riêng tư tại Nhà Trắng hôm 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích gay gắt Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vì không hỗ trợ Washington trong chiến dịch quân sự đang diễn ra tại Trung Đông.
"Tôi đã gọi điện cho Tổng thống Pháp, người bị vợ đối xử cực kỳ tệ và ông ấy đang hồi phục sau cú đấm vào hàm bên phải", ông Trump nói, dường như đề cập video hồi tháng 5/2025, trong đó bà Brigitte Macron được cho là đã đẩy vào mặt chồng trên chuyên cơ của Tổng thống.
Sau khi video lan truyền, ông Macron phủ nhận xảy ra "mâu thuẫn gia đình", nói rằng họ "chỉ đang đùa giỡn như thường lệ".
Ông Trump cho biết trong cuộc gọi gần đây, ông đã đề nghị Tổng thống Pháp hỗ trợ Mỹ ở vùng Vịnh, dù Washington "đang lập kỷ lục về loại bỏ những người xấu xa và bắn hạ tên lửa đạn đạo". "Chúng tôi rất muốn được giúp đỡ, nếu có thể, ông hãy lập tức điều tàu đến", Tổng thống Mỹ nhắc lại đoạn trao đổi với lãnh đạo Pháp.
Người đứng đầu Nhà Trắng sau đó nhại giọng Pháp để đưa ra câu trả lời được cho là của ông Macron. "'Không, không, không, chúng tôi không thể làm việc đó, Donald. Chúng tôi chỉ có thể hành động như vậy sau khi chiến sự kết thúc'. Tôi đáp lại 'Không, không, đến lúc chiến thắng rồi thì tôi chẳng cần nữa đâu Emmanuel'", ông Trump nói.
Sau những lời chế giễu của ông Trump, Tổng thống Pháp ngày 2/4 cho rằng những phát biểu như vậy là "bất lịch sự và cũng không đúng mực".
"Tôi sẽ không đáp lại những bình luận đó, vì không đáng", ông Macron nói với phóng viên khi cùng phu nhân Brigitte đến thăm Seoul, Hàn Quốc, thêm rằng trọng tâm của ông là "nỗ lực giảm leo thang" ở Trung Đông và hướng tới lệnh ngừng bắn.
Tổng thống Pháp cũng cho rằng có quá nhiều lời bàn tán và mọi thứ đang rối loạn, dường như ám chỉ việc ông Trump nhiều lần đột ngột thay đổi chính sách. "Tất cả chúng ta đều cần sự ổn định, bình lặng và hòa bình trở lại. Đây không phải màn trình diễn!", ông Macron nhấn mạnh.
Nhiều chính trị gia Pháp cũng bức xúc với bình luận của Tổng thống Mỹ. "Thành thật mà nói, không đúng chuẩn mực chút nào", Chủ tịch Hạ viện Pháp Yael Braun-Pivet cho hay. "Chúng ta đang bàn về tương lai của thế giới. Ngay lúc này, tại Iran, tình hình tác động đến cuộc sống của hàng triệu người, nhiều người đang thiệt mạng trên chiến trường, vậy mà lại có một Tổng thống cười cợt, chế giễu người khác".
Manuel Bompard, điều phối viên của đảng cánh tả France Unbowed, người thường xuyên chỉ trích Tổng thống Pháp, cũng lên tiếng bảo vệ ông Macron.
"Mọi người đều biết mức độ bất đồng của tôi với Tổng thống Macron, nhưng việc ông Donald Trump nói về vợ chồng ông ấy theo cách như vậy là hoàn toàn không thể chấp nhận", ông Bompard nói với kênh BFMTV.
Ông Trump và ông Macron từng có mối quan hệ khá thân thiết trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ, song trong năm qua, lãnh đạo hai nước nhiều lần bất đồng về chính sách quốc tế.
Pháp đã triển khai một số lực lượng quân sự tới khu vực vịnh Ba Tư, điều động chiến đấu cơ và hệ thống phòng không để bảo vệ các đồng minh Arab, đồng thời triển khai lực lượng hải quân ngoài khơi Cyprus, quốc gia thành viên Liên minh châu Âu từng bị tấn công bằng máy bay không người lái.
Tuy nhiên, Tổng thống Macron đã từ chối hỗ trợ chiến dịch tấn công Iran của Mỹ. Pháp cũng cùng các đồng minh châu Âu như Tây Ban Nha, Italy cấm máy bay quân sự Mỹ sử dụng căn cứ không quân của họ để không kích Iran.
