“Khi chiến tranh chính thức kết thúc, điều đó không có nghĩa là cuộc chiến logistics đã chấm dứt. Thực tế, đó mới là lúc áp lực thực sự bắt đầu”, ông Nils Haupt, Giám đốc truyền thông cấp cao của hãng tàu Hapag-Lloyd (Đức), nhận định, hé lộ bức tranh đầy thách thức, “không khác gì một cuộc chiến mới” mà ngành vận tải biển toàn cầu phải đối mặt.
Hàng tồn đọng và hạ tầng hư hại: Nút thắt chuỗi cung ứng
Chia sẻ với Al Jazeera, ông Haupt cảnh báo về một kịch bản hỗn loạn: “Chúng ta sắp đối mặt với kịch bản hàng trăm con tàu cùng lúc ồ ạt cập cảng tại khu vực Vùng Vịnh. Một số lượng container khổng lồ đang dồn ứ sẽ đổ bộ vào đây, gây ra tình trạng tắc nghẽn chuỗi cung ứng nghiêm trọng ở cả hai chiều đi và đến”.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), khoảng 2.000 tàu thuyền đang bị mắc kẹt do lệnh phong tỏa một phần eo biển của Iran, chỉ cho phép một số ít tàu từ các quốc gia “thân thiện” đi qua.
Dữ liệu từ Windward cho thấy, khoảng 400 tàu đang neo đậu chờ đợi tại vùng biển Oman lân cận. Nhiều hãng tàu đã buộc phải chọn các tuyến đường tốn kém hơn qua kênh đào Suez hoặc vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) để chuyển hàng tới Á – Âu. Ngay cả các lô dầu từ Ả rập Xê út cũng phải thay đổi lộ trình qua biển Đỏ để né tránh vùng điểm nóng này.
Ông Svein Ringbakken, Giám đốc Hiệp hội Bảo hiểm rủi ro chiến tranh Na Uy, nhận định rằng ngay cả khi các cơ sở hậu cần vận hành tối đa công suất, việc giải tỏa lượng hàng tồn đọng khổng lồ từ dầu mỏ, khí đốt đến hàng tiêu dùng vẫn sẽ ngốn rất nhiều thời gian. Nhiệm vụ này càng trở nên bất khả thi hơn khi các cuộc tấn công đã tàn phá nặng nề hạ tầng giao thông và năng lượng tại Trung Đông.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hơn 40 cơ sở năng lượng đã bị hư hại nghiêm trọng. Các tập đoàn lớn như QatarEnergy, Kuwait Petroleum Company hay Bapco Energies (Bahrain) đều đã phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng do sản xuất bị đình trệ.
“Nói cách khác, phải mất nhiều tháng chuỗi cung ứng mới có thể quay lại quỹ đạo bình thường. Nhiều dây chuyền sản xuất đã phải tạm dừng do kho bãi không còn sức chứa. Cộng thêm những hư hại tại các nhà cảng và nhà máy, mọi thứ sẽ rất chậm chạp và kém hiệu quả ngay cả khi eo biển đã mở”, ông Ringbakken nhấn mạnh.
Lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Iran – đòn đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2 – đã làm tê liệt 20% nguồn cung dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) thế giới, khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang. Ngoài dầu mỏ, hoạt động xuất khẩu hóa dầu, phân bón và nguyên liệu nhựa cũng bị gián đoạn nặng nề.
Thiết lập “trật tự” mới cho ngành vận tải biển toàn cầu
Bên cạnh những thiệt hại thương mại tức thời, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đang buộc ngành vận tải biển phải thay đổi hoàn toàn cách đánh giá rủi ro. Theo ông SV Anchan, Chủ tịch tập đoàn Safesea (Mỹ), sự xuất hiện của các mối đe dọa mới như tàu không người lái đã làm thay đổi bản chất môi trường an ninh hàng hải.
Ông Marco Forgione, Tổng Giám đốc Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế (Anh), nhận định niềm tin của ngành vận tải đã chịu tổn thương sâu sắc và khó lòng phục hồi trong một sớm một chiều. “Phải mất nhiều năm để các đảm bảo an ninh giúp chủ hàng tái thiết lòng tin vào tuyến đường eo biển này”, ông Forgione nói, đồng thời cảnh báo Tehran hiện có khả năng chặn đứng dòng chảy hàng hóa chỉ với những lời đe dọa.
Hiện tại, bảo hiểm đang trở thành “gánh nặng” đối với ngành vận tải khi mức phí cho thân tàu và hàng hóa đã tăng vọt tới 300%. Các doanh nghiệp chỉ có thể gồng mình gánh chịu mức chi phí này trong một giới hạn nhất định.
Ông Oscar Seikaly – CEO của NSI Insurance Group – nhận định phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh chỉ có thể hạ nhiệt nếu có một giải pháp hòa bình bền vững. Ông nhấn mạnh: “An ninh phải được đảm bảo tuyệt đối 100%, chứ không phải chỉ dừng lại ở mức 90% hay một phần như hiện nay”.
Thực tế, dữ liệu từ Lloyd’s List cho thấy chỉ một số ít tàu có thể đi qua eo biển sau khi được Tehran cấp phép. Thậm chí, có tàu được cho là đã phải chi tới 2 triệu USD để đổi lấy quyền quá cảnh. Đáng chú ý, trong tuần này, phía Iran cũng đã chính thức thông qua luật áp phí đối với tàu thuyền lưu thông qua khu vực này.
Nhìn từ bài học tại biển Đỏ, chuyên gia Nick Marro từ Economist Intelligence Unit cho rằng việc đảm bảo an ninh theo yêu cầu của ngành vận tải là rất khó khả thi. Dù hoạt động vận tải tại biển Đỏ đã được nối lại sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào cuối năm 2023, nhưng lưu lượng giao thông hiện vẫn thấp hơn nhiều so với trước đây do lo ngại về an ninh vẫn thường trực.
Ông Marro dự báo tình trạng này sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp thay đổi chiến lược lâu dài: “Với những bất ổn địa chính trị hiện nay, tôi tin rằng việc thay đổi lộ trình sẽ trở thành một đặc điểm thường trực trong quản trị rủi ro, chứ không còn là phản ứng tạm thời đối với cuộc chiến tại Iran”.
Đồng quan điểm, ông Seikaly từ NSI dự đoán về một xu hướng chuyển hướng giao thông lâu dài: “Sự biến động liên tục khiến các quốc gia xuất khẩu nhận ra nhu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa, tìm kiếm các tuyến thương mại thay thế vì lý do chiến lược và chính trị. Theo thời gian, lưu lượng qua eo biển Hormuz có thể sẽ sụt giảm do những rủi ro liên quan đến việc tập trung giao thương dầu mỏ tại một khu vực đầy bất ổn như vậy”.
Tương tự cách thế giới đa dạng hóa chuỗi cung ứng sau đại dịch COVID-19, các công ty vận tải đang chủ động tìm kiếm những tuyến đường thay thế để giảm sự lệ thuộc vào các “điểm nóng” địa chính trị. Việc né tránh những vùng biển bất ổn sẽ không còn là giải pháp tạm thời, mà trở thành chiến lược quản trị rủi ro lâu dài của ngành hàng hải toàn cầu.
Ngày 25-4 (giờ địa phương), Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói chừng nào các hành động thù địch và áp lực hoạt động của Mỹ còn tiếp diễn, thì "việc xây dựng lại lòng tin và tiến trình đối thoại sẽ gặp khó khăn đáng kể".
Trong cuộc gọi với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, ông Pezeshkian nhấn mạnh Tehran sẽ không tham gia vào các cuộc đàm phán ép buộc, dưới áp lực, đe dọa hoặc bao vây. Theo ông, Washington trước tiên phải loại bỏ "các trở ngại về mặt hoạt động, bao gồm cả việc phong tỏa" các tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran để tạo điều kiện đàm phán giải pháp.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã hủy chuyến đi Pakistan của phái đoàn đàm phán, bao gồm đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn Jared Kushner, ngay trước giờ khởi hành. Theo ông Trump, Iran đã lập tức đưa ra đề xuất mới "tốt hơn" sau tuyên bố của ông.
Tuy nhiên nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng Washington sẽ không tấn công Iran trở lại ngay lập tức. Thay vào đó, ông vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán khi cho biết Tehran "có thể gọi chúng tôi bất cứ khi nào họ muốn".
Theo Hãng tin Merh của Iran, ngay sau tuyên bố của ông Trump, âm thanh kích hoạt phòng không đã vang lên ở Kermanshah của nước này nhưng chưa rõ nguyên nhân.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi hiện đang ở Oman và dự kiến sẽ quay lại Pakistan. Các thành viên trong nhóm của ông đang ở Tehran để tham vấn.
Theo Đài Al Jazeera, một khung đàm phán đã được chuẩn bị sẵn. Về chi tiết, có nhiều đồn đoán rằng khung đàm phán chủ yếu xoay quanh eo biển Hormuz và việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran. Sau đó có thể là có các cuộc thảo luận sâu hơn liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Trước đó, khi rời Islamabad, ông Araghchi cho biết vẫn còn phải xem liệu Mỹ có "thực sự nghiêm túc trong ngoại giao" hay không.
Bộ chỉ huy quân sự chung của Iran ngày 25-4 cảnh báo nếu Mỹ tiếp tục "phong tỏa đường biển, cướp bóc và hải tặc trong khu vực", Tehran sẽ đáp trả bằng hành động quân sự "mạnh mẽ". Tuyên bố được hãng thông tấn nhà nước IRNA đăng tải, cũng nói rằng nếu Mỹ và Israel nối lại hành động gây hấn, hai nước này sẽ phải chịu thêm tổn thất.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRG) tuyên bố không có ý định dỡ bỏ lệnh phong tỏa eo biển Hormuz. "Kiểm soát eo biển Hormuz và duy trì ảnh hưởng răn đe của nó đối với Mỹ và những người ủng hộ Nhà Trắng trong khu vực là chiến lược dứt khoát của Iran", lực lượng này nhấn mạnh.
Mỹ đã áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của Iran để đáp trả. Mới đây, Tổng thống Donald Trump nói rằng Hải quân Mỹ đang rà phá thủy lôi của Iran ở eo biển Hormuz.
Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ cũng xác nhận một trực thăng của Hải quân đang hộ tống một tàu bị chặn bắt có liên hệ với "đội tàu bóng đêm" của Iran.
Ngày 29-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đang xem xét giảm số lượng binh lính tại Đức, trong bối cảnh xảy ra tranh cãi giữa ông và Thủ tướng Đức Friedrich Merz về cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.
"Mỹ đang nghiên cứu và xem xét khả năng giảm quân số tại Đức. Quyết định sẽ được đưa ra trong thời gian ngắn tới", ông Trump nói trên nền tảng Truth Social của mình.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội, Mỹ có hơn 35.000 binh lính tại Đức vào năm 2024. Tuy nhiên con số này hiện được cho là cao hơn, với truyền thông Đức ước tính là gần 50.000.
Vài giờ trước khi ông Trump đăng bài viết về số lượng binh lính ở Đức, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã điện đàm với Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết hai bên đã thảo luận về vấn đề Iran và tầm quan trọng của việc đảm bảo tự do hàng hải ở eo biển Hormuz.
Thủ tướng Đức Merz đã trở thành mục tiêu chỉ trích của Tổng thống Trump, sau khi hồi đầu tuần này ông nói rằng Iran đang "làm nhục" Mỹ tại bàn đàm phán.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề nghị ngừng bắn với Ukraine vào ngày 9-5, khi Matxcơva kỷ niệm chiến thắng của Liên Xô trước phát xít trong Thế chiến II, theo Điện Kremlin.
Theo trợ lý cấp cao của ông Putin, ông Yuri Ushakov, đề xuất ngừng bắn đã được Tổng thống Nga nêu trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Mỹ Donald Trump ngày 29-4. Nhà lãnh đạo Nga khẳng định sẵn sàng "tuyên bố ngừng bắn trong suốt thời gian diễn ra lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng".
"Ông Trump đã tích cực ủng hộ sáng kiến đó, cho rằng ngày lễ này đánh dấu chiến thắng chung của chúng ta", ông Ushakov nói tiếp.
Khi Thế chiến thứ II bùng nổ, Ukraine là một trong các nước thuộc Liên Xô. Năm 1991, sau khi Liên Xô tan rã, Ukraine trở thành một quốc gia độc lập. Trong xung đột với Nga, Ukraine nhận được nhiều hỗ trợ từ Mỹ và các đồng minh phương Tây, bao gồm Đức.
Cựu Giám đốc FBI James Comey đã ra trình diện chính quyền ở Virginia ngày 29-4, sau khi bị truy tố tội đe dọa tính mạng Tổng thống Trump bằng một bài đăng trên mạng xã hội. Theo Hãng tin Reuters, ông Comey không đưa ra lời bào chữa nào và được phép rời đi sau khi hoàn thành một số thủ tục.
Ông Comey, một người chỉ trích thẳng thắn đương kim Tổng thống Mỹ, đã đăng một bức ảnh lên Instagram vào tháng 5-2025 về những vỏ sò được sắp xếp theo hình số 86 và 47 trên một bãi biển ở Bắc Carolina.
Tổng thống Trump sau đó nói rằng bức ảnh và dãy số này là một lời đe dọa ngầm. "86" theo tiếng lóng nghĩa là sát hại, còn 47 ám chỉ ông Trump, vị Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ. "Ông ấy biết chính xác nó có nghĩa là gì. Nó có nghĩa là ám sát", ông Trump nêu cáo buộc.
Cựu Giám đốc FBI bị truy tố tội danh "cố ý đe dọa đến tính mạng và gây thương tích cho Tổng thống Mỹ" và một tội danh đe dọa liên bang khác. Mỗi tội danh đều có mức án tối đa là 10 năm tù. Ông Comey giữ chức Giám đốc FBI từ năm 2013 đến năm 2017, sau đó bị ông Trump sa thải vào tháng 5-2017.
Ngày 29-4, Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố Thống đốc bang Sinaloa của Mexico và một số quan chức khác về tội buôn bán ma túy.
10 người, bao gồm cả Thống đốc Ruben Rocha Moya, bị cáo buộc hợp tác với băng đảng Sinaloa để phân phối "số lượng lớn" ma túy sang Mỹ.
Cùng ngày 29-4, Bộ Ngoại giao Mexico cho biết họ đã nhận được yêu cầu dẫn độ từ Mỹ đối với "nhiều người", song không đề cập đến bản cáo trạng trên.
Phía Mexico kế đó phàn nàn rằng các trường hợp như thế này thường được xử lý bí mật theo các hiệp ước song phương, thay vì được công bố công khai trước. Do đó Mexico sẽ gửi công hàm phản đối tới Đại sứ quán Mỹ "về cách thức công bố".
Cũng theo Bộ Ngoại giao Mexico, Văn phòng Tổng chưởng lý Mexico sẽ xác định xem có đủ bằng chứng để dẫn độ ông Rocha Moya và các nghi phạm khác sang Mỹ hay không.
Ngày 29-4, gia đình của các nạn nhân trong vụ xả súng hàng loạt đẫm máu ở Tumbler Ridge (Canada) đã nộp đơn kiện OpenAI và Giám đốc điều hành Sam Altman tại tòa án Mỹ, cáo buộc công ty này biết trước 8 tháng về việc kẻ xả súng đang lên kế hoạch trên ChatGPT nhưng không báo cảnh sát.
OpenAI là nơi tạo ra ChatGPT, một chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh. Nó có thể tạo văn bản, giọng nói và hình ảnh, kịch bản chi tiết hoặc lên kế hoạch cho sự kiện dựa trên các câu lệnh của người dùng.
7 đơn kiện đã được đệ trình tại tòa án liên bang ở San Francisco (Mỹ), cáo buộc các lãnh đạo của OpenAI đã không cảnh báo cảnh sát vì điều đó sẽ làm lộ ra số lượng lớn các cuộc trò chuyện liên quan đến bạo lực trên ChatGPT. Các đương đơn cũng cho rằng OpenAI đã che giấu vì có khả năng gây nguy hiểm cho việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá gần 1.000 tỉ USD của công ty.
Vụ xả súng hồi tháng 2 ở Tumbler Ridge (Canada) đã khiến 9 người thiệt mạng, nhiều người trong số đó là trẻ em. Đây là một trong những vụ xả súng hàng loạt đẫm máu nhất trong lịch sử Canada.
Các vụ kiện này là một phần của làn sóng kiện tụng ngày càng gia tăng, trong đó cáo buộc các công ty AI đã không ngăn chặn được việc chatbot cổ xúy hoặc góp phần gây ra những vụ tự hại bản thân hoặc bạo lực. Theo AFP, đây dường như là các vụ kiện đầu tiên tại Mỹ cáo buộc ChatGPT đóng vai trò trong việc tạo điều kiện cho một vụ xả súng hàng loạt.
Mỹ sẽ tài trợ 100 triệu USD để sửa chữa mái vòm chứa phóng xạ khổng lồ tại Nhà máy Chernobyl ở miền bắc Ukraine, theo Bộ trưởng Năng lượng Ukraine Denys Shmyhal.
Trong một bài đăng trên Telegram, ông Shmyhal cho biết việc tài trợ sửa chữa mái vòm, với chi phí ước tính là 500 triệu euro (584,95 triệu đô la), đã được thảo luận với các đối tác quốc tế tại một hội nghị gần đây về nhà máy này.
Chernobyl là nơi xảy ra thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới năm 1986. Mái vòm khổng lồ kiểm soát phóng xạ từ nhà máy đã bị hư hại sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga, theo cáo buộc của Ukraine.
Hãng thông tấn Tasnim, có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hôm nay thông báo các lực lượng nước này đã phóng loạt máy bay không người lái (UAV) nhắm vào tàu quân sự Mỹ trên biển Oman.
Truyền thông Iran cho biết cuộc tấn công được tiến hành nhằm đáp trả vụ tàu khu trục USS Spruance của Mỹ nã pháo và yểm trợ thủy quân lục chiến đổ bộ, bắt giữ tàu hàng Touska treo cờ Iran. "Tàu Touska bị chặn bắt khi đang di chuyển vô hại trên hải trình từ Trung Quốc đến Iran", hãng thông tấn cho hay.
Tasnim không nêu rõ quy mô đòn trả đũa, số lượng UAV được sử dụng hay mục tiêu cụ thể trong cuộc tấn công.
Quân đội Iran và giới chức Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, trước đó lên án vụ bắt tàu Touska. "Mỹ đã vi phạm lệnh ngừng bắn và thực hiện hành vi cướp biển nhằm vào tàu thương mại Iran trên biển Oman. Lực lượng vũ trang Iran sẽ sớm trả đũa hành động của quân đội Mỹ", cơ quan này cho hay.
Theo đánh giá của tình báo Mỹ được New York Times dẫn lại cuối tuần trước, Iran vẫn đủ năng lực quân sự để đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, dù ngành công nghiệp vũ khí của nước này đã bị tổn hại đáng kể trong xung đột với Mỹ - Israel.
Các quan chức Mỹ ước tính kho UAV tầm xa của Iran còn khoảng 40% so với trước chiến sự. Dù có thể bị tàu chiến đánh chặn, số UAV này vẫn được xem là mối đe dọa lớn đối với tàu thương mại. Iran còn duy trì khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa tại thời điểm ngừng bắn, sau đó khôi phục thêm khoảng 100 tổ hợp, đạt năng lực vận hành khoảng 60% so với trước xung đột.
Sự việc xảy ra trong lúc căng thẳng leo thang ở eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với nguồn cung dầu mỏ và khí đốt cho toàn thế giới. Khu vực này đã bị đóng cửa gần như hoàn toàn sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch nhằm vào Iran ngày 28/2.
Quân đội Mỹ ngày 13/4 bắt đầu nỗ lực chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran, sau khi cuộc đàm phán ở Pakistan hai ngày trước đó kết thúc mà không có kết quả và Iran từ chối mở cửa trở lại tuyến đường biển trọng yếu nói trên.
Iran ngày 17/4 thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tuyên bố Mỹ phong tỏa các cảng và bờ biển của Iran không chỉ vi phạm lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, mà còn là "hành động bất hợp pháp, phạm tội và trừng phạt tập thể người dân".
