Bộ Y tế vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học, sau khi phát hiện vụ việc giết mổ, tiêu thụ thịt heo mắc bệnh với quy mô lớn.
Theo Bộ Y tế, thời gian qua cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý tình trạng thu gom, vận chuyển, giết mổ và đưa ra thị trường sản phẩm từ heo mắc bệnh tại một số địa phương. Đáng chú ý, nguồn thực phẩm này đã được cung ứng vào các bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn tại cơ sở giáo dục.
Bếp ăn tập thể là mô hình phục vụ suất ăn với số lượng lớn tại trường học, doanh nghiệp, bệnh viện…, do đó yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện nghiêm ngặt. Vụ việc nêu trên làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, đe dọa sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em, học sinh, sinh viên và người lao động.
Bộ Y tế cho biết theo quy định của Luật An toàn thực phẩm, UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý hoạt động bếp ăn tập thể trên địa bàn. Đồng thời ngành giáo dục có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về y tế trường học, trong đó có bảo đảm an toàn thực phẩm.
Thực hiện công điện số 26/CĐ-TTg ngày 30-3-2026, Bộ Y tế đề nghị các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó xây dựng kế hoạch tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở bếp ăn tập thể; phát hiện sớm và xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời công khai kết quả để cảnh báo cộng đồng.
Các đơn vị tổ chức bếp ăn phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về an toàn thực phẩm, kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố. Công tác tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao ý thức chấp hành của cơ sở và trách nhiệm của người đứng đầu.
Bộ Y tế cũng yêu cầu chuẩn bị sẵn sàng phương án và nguồn lực xử lý khi xảy ra ngộ độc thực phẩm, trong đó phải nhanh chóng điều tra nguyên nhân, truy xuất nguồn gốc thực phẩm liên quan.
Đối với các cơ sở giáo dục có bếp ăn nội trú, bán trú hoặc căng tin, cần thực hiện nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhà trường tăng cường tuyên truyền kiến thức an toàn thực phẩm cho giáo viên, học sinh, đồng thời nâng cao trách nhiệm của đơn vị cung cấp suất ăn.
Phụ huynh và các tổ chức đoàn thể trong trường được khuyến khích tham gia giám sát hoạt động bếp ăn, góp phần bảo đảm chất lượng bữa ăn học đường.
Bộ Y tế đề nghị các địa phương chỉ đạo quyết liệt, triển khai đầy đủ các giải pháp nhằm bảo vệ sức khỏe người dân, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và bảo đảm hoạt động ổn định của các bếp ăn tập thể.
Viện Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NICE) vừa chấp thuận đưa Teplizumab vào sử dụng trong hệ thống Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) tại Anh và xứ Wales.
Đây là liệu pháp đầu tiên được phê duyệt với mục tiêu làm chậm quá trình tiến triển của tiểu đường type 1 ở những người đã có dấu hiệu bệnh từ sớm nhưng chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.
Teplizumab, có tên thương mại Tzield, được chỉ định cho người lớn và trẻ em từ 8 tuổi trở lên ở giai đoạn sớm của bệnh. Thuốc không chữa khỏi tiểu đường type 1 nhưng có thể kéo dài thời gian trước khi người bệnh phải bước vào giai đoạn điều trị và kiểm soát bệnh đầy đủ.
Tiểu đường type 1 là bệnh mạn tính xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào sản xuất insulin của tuyến tụy, khiến cơ thể sản xuất rất ít hoặc không sản xuất insulin. Người bệnh thường phải theo dõi đường huyết và sử dụng insulin suốt đời.
Bệnh thường được chẩn đoán ở trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành.
Theo NICE, Teplizumab có thể trì hoãn thời điểm bệnh chuyển sang giai đoạn có triệu chứng trong tối đa 3 năm. Khoảng thời gian này giúp người bệnh và gia đình có thêm thời gian chuẩn bị trước khi phải đối mặt với các yêu cầu điều trị, theo dõi và kiểm soát bệnh hằng ngày.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc trì hoãn thời điểm khởi phát bệnh có thể giúp các em trải qua thêm một giai đoạn phát triển quan trọng trước khi bắt đầu điều trị bằng insulin.
Thuốc hoạt động bằng cách điều chỉnh phản ứng miễn dịch, làm giảm sự tấn công của hệ miễn dịch lên các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Teplizumab được truyền tĩnh mạch mỗi ngày một lần trong 14 ngày liên tiếp.
Liều lượng được tăng dần trong quá trình điều trị và người bệnh không cần tiếp tục sử dụng thuốc sau khi hoàn thành liệu trình.
Hiện có khoảng 400.000 người tại Anh đang sống chung với tiểu đường type 1. NICE ước tính khoảng 1.100 người có thể đủ điều kiện sử dụng Teplizumab trong năm đầu tiên triển khai.
Các tổ chức hỗ trợ bệnh nhân đánh giá việc phê duyệt Teplizumab là bước tiến đáng chú ý trong điều trị căn bệnh này.
TS Elizabeth Robertson, Giám đốc nghiên cứu của Diabetes UK, cho rằng việc Teplizumab được phê duyệt mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị tiểu đường type 1, khi lần đầu tiên có một liệu pháp tác động trực tiếp vào cơ chế miễn dịch liên quan đến quá trình hình thành bệnh.
Theo bà, cùng với các nghiên cứu và đầu tư dài hạn, Anh cần xây dựng chương trình sàng lọc tiểu đường type 1 trên diện rộng để những người có nguy cơ cao được phát hiện sớm và tiếp cận các liệu pháp miễn dịch kịp thời.
Bà Karen Addington, Giám đốc điều hành tổ chức Breakthrough T1D, nhận định việc phê duyệt thuốc mang lại thêm lựa chọn cho những người có nguy cơ mắc bệnh. Theo bà, việc kéo dài thêm thời gian trước khi phải điều trị có thể tạo ra khác biệt đáng kể đối với người bệnh và gia đình.
Tuy nhiên, hiệu quả của Teplizumab phụ thuộc vào khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm. Người bệnh cần được xác định trước khi xuất hiện triệu chứng để có thể đủ điều kiện sử dụng liệu pháp này.
Đại diện Diabetes UK cho biết mục tiêu lâu dài là xây dựng chương trình sàng lọc tiểu đường type 1 trên toàn quốc, giúp người có nguy cơ cao được tiếp cận cơ hội điều trị một cách công bằng.
Bà Helen Knight, Giám đốc đánh giá thuốc của NICE, cho biết quyết định phê duyệt được đưa ra sau quá trình đánh giá lợi ích lâm sàng, hiệu quả sử dụng và chi phí điều trị. Theo bà, đây là lần đầu tiên những người mắc tiểu đường type 1 ở giai đoạn sớm có cơ hội kéo dài thêm thời gian trước khi phải bước vào quá trình quản lý bệnh lâu dài.
Từ lâu, các từ đệm như "ừ", "à" thường được xem là biểu hiện của sự thiếu tự tin hoặc thiếu lưu loát khi giao tiếp. Tuy nhiên, nghiên cứu mới của các nhà khoa học Canada cho thấy những đặc điểm này có thể mang nhiều thông tin hơn về sức khỏe não bộ.
Nghiên cứu do Quỹ Baycrest phối hợp với Đại học York và Đại học Toronto thực hiện trên 76 người từ 65 đến 75 tuổi. Tất cả người tham gia đều được đánh giá là khỏe mạnh về thần kinh và có thị lực bình thường, hoặc đã được điều chỉnh về mức bình thường.
Trong nghiên cứu, người tham gia được yêu cầu mô tả chi tiết một bức tranh bằng lời nói, đồng thời thực hiện các bài kiểm tra đánh giá chức năng điều hành của não, nhóm kỹ năng giúp con người lập kế hoạch, tập trung, ghi nhớ và kiểm soát hành vi.
Các nhà nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hàng trăm đặc điểm rất nhỏ trong lời nói nhằm tìm mối liên hệ giữa cách giao tiếp và khả năng nhận thức.
Kết quả cho thấy những người nói nhanh, lưu loát và ít ngập ngừng thường đạt điểm cao hơn trong các bài kiểm tra chức năng nhận thức.
Ngược lại, AI ghi nhận một số đặc điểm xuất hiện nhiều hơn ở những người có chức năng điều hành kém hơn, gồm: thường xuyên ngập ngừng hoặc dừng giữa câu; sử dụng nhiều từ đệm như "ừ", "à"; gặp khó khăn khi tìm từ để diễn đạt; nhịp điệu và tốc độ nói thay đổi bất thường.
Theo nhóm nghiên cứu, các đặc điểm này phản ánh khả năng kiểm soát nhận thức, bao gồm sự tập trung, khả năng chuyển đổi giữa các nhiệm vụ, kiểm soát phản ứng và trí nhớ làm việc.
Tiến sĩ Jed Meltzer, nhà khoa học cấp cao của Quỹ Baycrest và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết thời gian và nhịp điệu lời nói không chỉ phản ánh phong cách giao tiếp mà còn có thể là chỉ số nhạy cảm về sức khỏe não bộ.
Các nhà khoa học cho biết sa sút trí tuệ thường chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển. Vì vậy, việc phân tích lời nói bằng AI có thể trở thành một công cụ hỗ trợ sàng lọc sớm, giúp nhận diện những người có nguy cơ suy giảm nhận thức trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng việc thường xuyên nói "ừ", "à" hoặc đôi lúc quên từ không đồng nghĩa với việc một người mắc hoặc sẽ mắc sa sút trí tuệ. Những đặc điểm này chỉ cho thấy mối liên quan với chức năng nhận thức và cần được đánh giá kết hợp với các xét nghiệm, thăm khám chuyên môn.
Các chuyên gia kỳ vọng trong tương lai, công nghệ phân tích giọng nói bằng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ sa sút trí tuệ, từ đó giúp người bệnh được theo dõi và can thiệp kịp thời.
Những đêm oi bức không chỉ gây khó chịu mà còn làm rối loạn cơ chế sinh học của giấc ngủ. Từ thân nhiệt, hormone đến hoạt động thần kinh, cơ thể con người phản ứng với nhiệt độ theo cách khiến việc ngủ sâu trở nên khó khăn hơn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ trong mùa nóng.
Nguyên nhân thứ nhất đến từ thân nhiệt. Cơ thể con người vận hành theo một đồng hồ sinh học tự nhiên. Vào buổi tối, thân nhiệt trung tâm có xu hướng giảm khoảng 0,5-1°C để tạo điều kiện cho cơ thể đi vào giấc ngủ. Quá trình này liên quan chặt chẽ đến việc tiết hormone melatonin, yếu tố quan trọng giúp gây buồn ngủ.
Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường quá cao, cơ thể gặp khó khăn trong việc hạ nhiệt. Điều này khiến quá trình tiết melatonin bị gián đoạn, làm não bộ không nhận được tín hiệu "đã đến giờ ngủ". Kết quả là bạn cảm thấy khó ngủ hoặc ngủ không sâu.
Các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ dao động khoảng 16-18°C. Khi nhiệt độ vượt quá 22°C, chất lượng giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.
Nguyên nhân thứ hai là "công tắc não bộ": Trong điều kiện nóng bức, cơ thể phải liên tục kích hoạt các cơ chế làm mát như giãn mạch máu, tăng tiết mồ hôi và tăng nhịp tim. Những phản ứng này thuộc về hệ thần kinh tự chủ, hệ thống vốn hoạt động mạnh khi cơ thể ở trạng thái căng thẳng hoặc cảnh giác.
Chính sự "kích hoạt liên tục" này khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Người ngủ có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: càng cố ngủ lại càng tỉnh táo, dẫn đến mất ngủ kéo dài hoặc giấc ngủ chập chờn.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến giấc ngủ bị phá vỡ là tình trạng đổ mồ hôi ban đêm. Khi cơ thể tiết mồ hôi, cảm giác ẩm ướt gây khó chịu khiến bạn phải thay đổi tư thế liên tục dẫn đến tần suất thức giấc tăng lên. Mồ hôi cũng khiến da có thể bị kích ứng nhẹ hoặc ngứa khiến ta khó ngủ sâu giấc hơn.
Những "vi gián đoạn" này tuy nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần trong đêm sẽ làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu, giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi năng lượng.
Để cải thiện giấc ngủ trong điều kiện nhiệt độ cao, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên những giải pháp tự nhiên, hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt hiệu quả hơn.
Trước hết, cần tối ưu môi trường ngủ. Phòng ngủ nên được thông thoáng, hạn chế tích nhiệt. Việc sử dụng chăn ga gối làm từ chất liệu tự nhiên như cotton giúp tăng khả năng thoát nhiệt và hút ẩm.
Bên cạnh đó, một số phương pháp làm mát cơ thể trước khi ngủ cũng được quan tâm. Trong đó, liệu pháp làm mát nhẹ vùng đáy chậu, khu vực tập trung nhiều mạch máu và đầu mút thần kinh, được cho là có thể hỗ trợ giảm thân nhiệt và tạo cảm giác thư giãn.
Theo nguyên lý sinh lý học, việc tác động nhiệt độ lên khu vực này có thể giúp cơ thể phân tán nhiệt nhanh hơn, đồng thời kích hoạt phản ứng thư giãn của hệ thần kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cần áp dụng ở mức độ nhẹ, tránh gây sốc nhiệt hoặc khó chịu.
Nóng bức không chỉ là yếu tố gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý giấc ngủ. Từ việc cản trở quá trình hạ thân nhiệt, làm rối loạn hormone đến kích thích hệ thần kinh, nhiệt độ cao có thể khiến giấc ngủ trở nên nông và kém phục hồi.
Việc cải thiện giấc ngủ trong mùa nóng không đòi hỏi những biện pháp phức tạp, mà bắt đầu từ việc hiểu cơ thể và điều chỉnh môi trường sống phù hợp. Khi thân nhiệt được kiểm soát tốt, giấc ngủ sẽ đến một cách tự nhiên và ổn định hơn.
