30 nghị sĩ Dân chủ, đứng đầu là hạ nghị sĩ Joaquin Castro, ngày 5/5 gửi thư tới Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, cho rằng việc Tổng thống Donald Trump hợp tác với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, với mục tiêu ngăn chặn quốc gia này sở hữu vũ khí hạt nhân, mà không công khai thừa nhận việc Tel Aviv cũng đang sở hữu loại vũ khí này, là điều không thể tiếp diễn.
“Chúng ta đang sát cánh chiến đấu với Israel, quốc gia mà chính phủ Mỹ vẫn chính thức từ chối thừa nhận chương trình vũ khí hạt nhân tiềm tàng của họ”, bức thư có đoạn. “Những rủi ro về tính toán sai lầm, leo thang và sử dụng hạt nhân trong bối cảnh hiện nay không còn là lý thuyết suông”.
Nhóm nghị sĩ nhấn mạnh quốc hội có quyền được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân ở Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất cứ bên nào trong cuộc xung đột cũng như kế hoạch cùng các phương án dự phòng của chính quyền đối với những kịch bản đó.
“Chúng tôi chưa nhận được những thông tin như vậy”, các nghị sĩ viết trong thư.
Theo các quan chức giấu tên, một số quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ leo thang hạt nhân trong xung đột Iran, cho rằng lằn ranh đỏ của Israel có thể chưa được hiểu đúng mức.
Israel được cho là đã bí mật xây dựng chương trình vũ khí hạt nhân của mình từ cuối những năm 1950, nhưng chưa từng công khai thừa nhận. Hồi tháng 10/2023, nữ nghị sĩ Revital Gotliv thuộc đảng Likud cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu kêu gọi Israel sử dụng tên lửa hạt nhân Jericho đáp trả nhóm Hamas ở Gaza để “khôi phục an ninh đất nước”.
Đây là lần đầu tiên một nghị sĩ Israel công khai thừa nhận nước này đang sở hữu Jericho, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của Israel, bởi Tel Aviv từ trước tới nay luôn duy trì chính sách “mơ hồ chiến lược”, không thừa nhận cũng không phủ nhận về kho vũ khí hạt nhân của mình.
Israel không công bố học thuyết nào về cách thức họ có thể sử dụng vũ khí hạt nhân. Chính phủ Israel cuối những năm 1960 tuyên bố nước này “sẽ không phải là quốc gia đầu tiên đưa vũ khí hạt nhân vào Trung Đông”, nhưng lại diễn giải rằng chỉ hành động công khai hoặc thử nghiệm mới được xem là “đưa” vũ khí hạt nhân vào khu vực.
Cách diễn giải này từng gây ra bất đồng giữa Israel và Mỹ, theo các tài liệu giải mật từ Bộ Ngoại giao Mỹ năm 1969. Henry Kissinger, cựu ngoại trưởng và cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ, đã hóa giải căng thẳng bằng cách đề xuất với tổng thống Richard Nixon áp dụng chính sách “mơ hồ hạt nhân” với Israel.
Điều này đồng nghĩa Israel sẽ giữ bí mật chương trình hạt nhân của mình và hạn chế tiến hành các vụ thử hạt nhân, còn Mỹ sẽ “nhắm mắt làm ngơ” và không ép Israel ký Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).
Cách tiếp cận này cho phép Mỹ duy trì hợp tác mà không công khai thừa nhận chương trình hạt nhân của Israel, đảm bảo lợi ích chiến lược của cả hai bên mà không làm tổn hại đến các cam kết quốc tế, theo Avner Cohen, nhà sử học người Mỹ gốc Israel nổi tiếng với các công trình nghiên cứu về lịch sử hạt nhân.
Trong bức thư ngày 5/5, nhóm nghị sĩ Dân chủ lưu ý rằng các quan chức của chính phủ Mỹ về cơ bản đã thừa nhận sự tồn tại của chương trình hạt nhân Israel. Trong một phiên điều trần phê chuẩn vào năm 2006, sau khi được ông George W. Bush đề cử làm Bộ trưởng Quốc phòng, ông Robert Gates đã nói về Iran rằng: “Họ bị bao vây bởi các cường quốc có vũ khí hạt nhân, Pakistan ở phía đông, Nga ở phía bắc, Israel ở phía tây và chúng ta ở vịnh Ba Tư”.
Bức thư từ nhóm nghị sĩ Dân chủ là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận của đảng này đối với Israel, khi ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến không đồng tình với các hành động quân sự của nước này ở Dải Gaza, Bờ Tây và Lebanon.
Nhà sử học Cohen cho biết bức thư đã phá vỡ điều cấm kỵ đã tồn tại hơn nửa thế kỷ. “Đây là điều mà trước đây người ta không dám làm. Ngay cả việc nêu ra những câu hỏi này một cách công khai cũng là sự khác biệt so với chuẩn mực lưỡng đảng”, ông đánh giá.
Chính quyền Tổng thống Trump và Israel chưa phản hồi về bức thư của các nghị sĩ Dân chủ.
Tại cuộc hội kiến ở Kazan hôm nay, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng trao đổi về những phương hướng và biện pháp nhằm tạo đột phá để hợp tác song phương mang lại nhiều kết quả, củng cố vững chắc nền tảng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện cho phát triển lâu dài và phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển mỗi nước, theo Bộ Ngoại giao.
Hai bên nhất trí tăng cường đối thoại thường xuyên, duy trì trao đổi giữa lãnh đạo hai nước để kịp thời trao đổi về các vấn đề song phương và đa phương. Hợp tác quốc phòng an ninh là trụ cột chiến lược, thúc đẩy hợp tác về an ninh mạng, giao lưu giữa quân nhân hai nước.
Hai lãnh đạo đánh giá hợp tác Việt - Nga đang đứng trước nhiều cơ hội và tiềm năng. Trên cơ sở các định hướng hợp tác được thống nhất, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống Vladimir Putin nhất trí thúc đẩy đàm phán để sớm đưa vào triển khai dự án xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1.
Hai bên coi hợp tác năng lượng về dầu khí và điện hạt nhân là một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác Việt - Nga, cần thực hiện theo đúng lộ trình.
Về hợp tác kinh tế - thương mại, hai bên quyết tâm hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại song phương sớm đạt 15 tỷ USD, nhất trí tiếp tục phối hợp trong công nghiệp khai khoáng, giao thông vận tải, đóng tàu, hiện đại hóa đường sắt, mở rộng hành lang vận tải, các tuyến đường sắt liên vận qua Trung Quốc và quốc tế.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị Nga tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho một số mặt hàng của Việt Nam tiếp cận thị trường Nga, nhất là nông sản. Thủ tướng kêu gọi dỡ bỏ hạn chế với một số cơ sở chế biến thủy hải sản xuất khẩu sang Nga và mở rộng danh sách doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu mặt hàng này sang Nga cũng như các nước thành viên Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU).
Thủ tướng đề nghị Nga xem xét đàm phán sửa đổi hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam với EAEU, xóa bỏ hoàn toàn biện pháp phòng vệ ngưỡng đối với các mặt hàng dệt may, giày dép của Việt Nam sang Nga và EAEU.
Tổng thống Putin khẳng định Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất của Nga và là người bạn keo sơn tại khu vực, có vai trò rất quan trọng trong kết nối Nga với các nước ASEAN, thúc đẩy những sáng kiến hợp tác của Nga tại khu vực.
Lãnh đạo Nga đánh giá cao những kết quả hợp tác mà hai nước đạt được thời gian qua, nổi bật là quan hệ chính trị với độ tin cậy cao ngày càng được củng cố, là cơ sở vững chắc để không ngừng mở rộng hợp tác song phương trên các lĩnh vực.
Thủ tướng Lê Minh Hưng trước đó cùng các lãnh đạo ASEAN tham dự phiên ăn trưa - làm việc với chủ đề "Hội nhập Á - Âu" do Tổng thống Putin chủ trì.
Các lãnh đạo khẳng định hội nhập Á - Âu là xu hướng tự nhiên và tất yếu của hai khu vực trước những biến động nhanh, phức tạp trong bức tranh địa chính trị và địa kinh tế, những đứt gãy trong hệ thống kinh tế, thương mại toàn cầu và chuỗi cung ứng hiện nay. Kết nối giữa ASEAN với khu vực Viễn Đông Nga và Trung Á có tiềm năng trở thành các cực tăng trưởng mới của không gian Á - Âu.
Các nước nhất trí tăng cường kết nối giữa ASEAN với EAEU, đề xuất thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, hải quan, cơ chế một cửa, thương mại điện tử, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp hai bên tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và liên khu vực, tăng đầu tư vào công nghiệp chế biến, logistics và hạ tầng thương mại xuyên biên giới.
Các lãnh đạo đánh giá không gian Á - Âu có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng toàn cầu, nhất trí cần đẩy mạnh hợp tác về dầu khí, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), điện hạt nhân dân sự, năng lượng tái tạo và chuyển đổi năng lượng.
Các nước kiến nghị khai thác tối đa tiềm năng của những hành lang vận tải chiến lược kết nối châu Á và châu Âu như Tuyến vận tải quốc tế Bắc - Nam (INSTC), tuyến đường sắt xuyên Á và xuyên Siberia, tuyến hàng hải Bắc Băng Dương nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực.
Không gian Á - Âu trải dài từ châu Âu, Trung Á, Nga, Kavkaz tới Nam Á, Đông Á và các hành lang kết nối sang Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, có quy mô dân số 3,4 tỷ người, chiếm 25% GDP toàn cầu và hơn 15% thương mại quốc tế.
Khu vực này có hơn 50% trữ lượng dầu mỏ và 60% trữ lượng khí đốt tự nhiên toàn cầu, các khoáng sản chiến lược, hơn 1/4 diện tích canh tác nông nghiệp trên thế giới và tiềm năng lớn về hạ tầng logistics.
Truyền thông Trung Quốc cho hay theo phán quyết của tòa án, ông Ngụy Phượng Hòa bị kết tội nhận hối lộ, còn ông Lý Thượng Phúc bị kết tội nhận và đưa hối lộ. Bản án của hai ông được tòa án quân sự Trung Quốc tuyên riêng biệt.
Tân Hoa xã không đề cập tội danh của 2 ông liên quan đến vụ án cụ thể nào. Hai cựu Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc cũng sẽ bị tước bỏ quyền chính trị vĩnh viễn, toàn bộ tài sản cá nhân sẽ bị tịch thu.
Phán quyết của tòa án nêu rõ sau khi chấp hành các quy định trong thời hạn hoãn thi hành án tử hình kéo dài 2 năm, bản án của hai ông sẽ được giảm xuống tù chung thân, sau đó sẽ không được phép có thêm quyết định giảm án hoặc ân xá nào.
Bản tin trước đây của Tân Hoa xã cho biết ông Lý Thượng Phúc bị nghi ngờ nhận "khoản tiền hối lộ lớn" cũng như hối lộ người khác. Một cuộc điều tra đã kết luận ông Lý "không làm tròn trách nhiệm chính trị" và "tìm kiếm lợi ích cá nhân cho bản thân và người khác".
Trong khi đó, Tân Hoa xã hồi năm 2024 đưa tin cuộc điều tra vào năm 2023 phát hiện ông Ngụy Phượng Hòa "nhận hối lộ tiền và đồ vật có giá trị". Hành động của ông Ngụy được xem là "có tính chất cực kỳ nghiêm trọng, gây ra tác động tiêu cực và thiệt hại to lớn".
Ông Ngụy Phượng Hòa làm Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc từ tháng 3.2018 - 3.2023, sau đó ông Lý Thượng Phúc kế nhiệm nhưng sớm bị miễn nhiệm vào tháng 10.2023.
Cuộc gặp hôm 11.4 nhằm giải quyết xung đột Mỹ - Iran đánh dấu lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa quan chức hai nước trong hơn một thập niên, đồng thời là cuộc đối thoại cấp cao nhất kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran.
Bên trong khách sạn sang trọng Serena ở Islamabad, các cuộc thảo luận được bố trí tại hai khu riêng biệt và một khu chung, lần lượt dành cho phái đoàn Mỹ, phái đoàn Iran và các phiên họp ba bên có sự tham gia của phía trung gian Pakistan, Reuters hôm 14.4 dẫn lời nguồn thạo tin.
Trong những vấn đề then chốt trên bàn đàm phán có eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran cùng các lệnh trừng phạt quốc tế.
Cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, và nhân viên khách sạn phải ăn, ngủ và làm việc liên tục trong suốt thời gian đàm phán diễn ra. Những nhân viên này được kiểm tra lý lịch trước khi nhận nhiệm vụ.
Khi cuộc thảo luận chuyển sang những điều khoản về đảm bảo, bao gồm cam kết không tấn công và dỡ bỏ trừng phạt, Ngoại trưởng Abbas Araqchi trở nên gay gắt hơn so với giọng điệu bình thường vốn ôn hòa.
Hai nguồn tin Iran dẫn lời ông Araqchi chất vấn: "Làm sao chúng tôi có thể tin các ông khi trong cuộc họp tại Geneva (Thụy Sĩ) trước đó, các ông nói Mỹ sẽ không tấn công khi nỗ lực ngoại giao đang tiến hành?"
Mỹ và Israel đã phát động cuộc tấn công Iran chỉ hai ngày sau vòng đàm phán Geneva.
Có thời điểm cuộc họp diễn ra vô cùng căng thẳng, tiếng tranh cãi lớn vang ra ngoài phòng họp, và phía Pakistan buộc phải tạm dừng cuộc tranh luận bằng cách tuyên bố nghỉ giữa giờ và di chuyển hai bên về phòng riêng của họ.
Hai nguồn thạo tin tiết lộ điện thoại bị cấm trong phòng họp chính, buộc các đại biểu, bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ nghỉ để truyền đạt thông tin về nước.
"Có thời điểm giữa cuộc họp hy vọng về một bước đột phá và thỏa thuận giữa hai bên là rất lớn. Tuy nhiên, mọi thứ nhanh chóng thay đổi", theo một nguồn tin từ chính phủ Pakistan.
Một nguồn tin khác cho hay hai bên đã "tiến rất gần" đến thỏa thuận, đạt khoảng "80% tiến trình", trước khi vấp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin từ quan chức cấp cao Iran cảm thấy bầu không khí là nặng nề và thiếu thiện chí, và cho biết thêm rằng dù Pakistan nỗ lực làm dịu tình hình, không bên nào cho thấy dấu hiệu sẵn sàng hành động để giảm căng thẳng.
Một nhà ngoại giao Trung Đông cho biết các cuộc trao đổi giữa phía trung gian và Mỹ vẫn tiếp diễn sau khi ông Vance rời Islamabad, trong khi một nguồn tin khác cho hay Pakistan tiếp tục đóng vai trò truyền thông điệp giữa Tehran và Washington.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khẳng định: "Tôi muốn nói rằng mọi nỗ lực vẫn đang được triển khai để giải quyết các vấn đề".
Dù còn nhiều trở ngại, cả hai bên đều có lý do để cân nhắc hạ nhiệt căng thẳng. Các cuộc không kích của Mỹ không nhận được nhiều ủng hộ trong nước và khó có thể làm lung lay hệ thống chính trị Iran.
Trong khi đó, việc Tehran siết chặt nguồn cung dầu mỏ thông qua hành động phong tỏa eo biển Hormuz đang gây tổn hại kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát tăng cao trước thềm bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.
