Từng là trung tâm luyện kim của xứ Wales những năm 1990, Ebbw Vale giờ đây là “thủ phủ đồ ăn nhanh” tập trung hàng loạt cửa hàng bán burger, kebab và pizza. Toàn thị trấn chỉ còn một cửa hàng rau quả tươi, khách hàng chủ yếu trên 50 tuổi.
Sự thay đổi cơ cấu ngành nghề và tỷ lệ thất nghiệp khiến thu nhập của người dân sụt giảm. Thực phẩm siêu chế biến trở thành lựa chọn phổ biến vì giá thành rẻ và tiện lợi. Cư dân ở đây “nghiện” đồ ăn nhanh đến mức hàng dài xe chờ đợi trước cửa hàng McDonald’s thường xuyên chắn lối vào nhà dân. Nhiều gia đình coi việc ăn đồ nhanh ba bữa mỗi ngày là điều bình thường. Số liệu cho thấy 73% cơ sở ăn uống tại đây là cửa hàng bán đồ mang về. Ngay cả những cửa hàng bán đồ chay cũng phải bán thêm bánh mì kẹp phô mai và khoai tây chiên để chiều lòng khách.
Hiện 37% dân số thị trấn mắc bệnh béo phì và phụ nữ có tuổi thọ trung bình thấp nhất cả nước. Trên mạng xã hội, nhiều người đặt cho Ebbw Vale biệt danh “thị trấn béo nhất nước Anh”.
Thói quen ăn uống này ảnh hưởng trực tiếp đến thể trạng người dân. Bà Elaine, một cư dân nặng 108 kg, cho biết đang đối mặt với nguy cơ tiểu đường. “Tôi không tự nấu nướng hay đi siêu thị mà thường gọi đồ giao tận nhà vì mệt mỏi sau giờ làm”, bà Elaine nói.
Jodie Hughes, 37 tuổi, từng phẫu thuật thắt đai dạ dày để giảm cân sau khi vượt mốc 100 kg. Cô cho rằng béo phì là vấn đề nhức nhối do sự bủa vây của các loại thực phẩm gây nghiện. “Nền kinh tế khiến mọi người làm việc quá sức nhưng thu nhập thấp, đẩy họ đến với các bữa ăn rẻ và thiếu lành mạnh”, Jodie nói.
Ông Scott, 55 tuổi, cho biết giá thực phẩm tươi sống và hữu cơ cao là rào cản với người dân trong khi đồ ăn chế biến sẵn giá rẻ, dễ tiếp cận nên được ưu tiên.
Bà Angela Carpenter, 68 tuổi, từng làm việc tại một tiệm khoai tây chiên, cho biết lượng thức ăn trong một suất giá 11 bảng rất nhiều. Có khách hàng sống ngay cạnh cửa tiệm nhưng vẫn gọi giao hàng thay vì đi bộ đến mua.
Béo phì cũng làm giảm khả năng vận động của nhiều người. Bà Sue Collyer, 62 tuổi, phải sử dụng xe lăn điện từ năm ngoái vì cơ thể nặng nề khiến bà bị gãy chân và khó đi lại. Trong khi đó, ông Bryn Booth, 57 tuổi, người từng thừa 30 kg so với tiêu chuẩn, cho biết phải dùng liệu trình tiêm hỗ trợ giảm cân sau khi lên cơn đau tim vào năm 2024.
Để giải quyết tình trạng này, Hội đồng quận Blaenau Gwent đã đề xuất cấm quảng cáo thực phẩm nhiều chất béo, muối, đường trên các khu vực công cộng và ngừng cấp phép cho các điểm bán đồ ăn trực tiếp trên xe (drive-through).
Giáo sư Tracy Daszkiewicz, Giám đốc Y tế Công cộng vùng Gwent, cho biết chính quyền cần thay đổi hệ thống cung ứng thực phẩm và xây dựng chiến lược sức khỏe trong 10 năm tới để cải thiện thể trạng cộng đồng. Trong khi đó, nghị viên Sonia Behr nói việc thay đổi thói quen dùng đồ ăn nhanh của người dân là một quá trình cần nhiều thời gian.
Theo hệ thống phân loại NOVA, thực phẩm siêu chế biến (UPF – Ultra-processed foods) là sản phẩm sử dụng những thành phần hiếm khi có trong nhà bếp như siro bắp có hàm lượng fructose cao, dầu hydro hóa cùng nhiều chất phụ gia (chất bảo quản, chất nhũ hóa, màu và hương liệu nhân tạo). Các thực phẩm này thường chứa lượng lớn đường, muối, chất béo xấu nhưng lại thiếu hụt chất xơ và protein, tiêu biểu như bánh mì sản xuất hàng loạt, pizza đông lạnh, mì ăn liền và các loại đồ uống có ga.
Sự lạm dụng UPF đang tạo ra cuộc khủng hoảng y tế lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chi phí y tế toàn cầu dành cho các bệnh lý liên quan đến thừa cân và béo phì dự kiến chạm mức 3.000 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 và vượt 18.000 tỷ USD vào năm 2060. Tính riêng tại Anh, báo cáo mới nhất cho thấy béo phì gây thiệt hại cho nền kinh tế khoảng 74 tỷ bảng mỗi năm, trong đó chi phí điều trị trực tiếp của Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) lên tới 11 tỷ bảng.
Damien Tarrant, 43 tuổi, một thợ làm vườn, dự định cho hai con rời thị trấn khi lớn lên vì thấy “môi trường sống quá tồi tệ”. Anh thất vọng vì sự thiếu đầu tư và thực đơn nghèo nàn trên phố chính: “Buổi tối không có nơi nào để ngồi xuống dùng một bữa ăn tử tế”.
Năm 2023, thế giới bất ngờ chú ý đến một câu chuyện tưởng chừng khó tin một chú gà nhỏ bé nhưng lại mang trong mình "hành trình sống" vượt xa mọi giới hạn tự nhiên.
Điển hình giữa những con gà thường chỉ sống vài năm, có một "cụ gà" ở Michigan (Mỹ) khiến cả thế giới phải chú ý: Peanut con gà mái đã hơn 21 năm tuổi và vẫn khỏe mạnh một cách khó tin.
Peanut được ghi nhận bởi Guinness World Records là "con gà già nhất thế giới", với độ tuổi 21 năm 156 ngày và vẫn tiếp tục tăng. Trong khi tuổi thọ trung bình của gà chỉ khoảng 5-8 năm, Peanut gần như là một "ngoại lệ sống" của tự nhiên.
Câu chuyện bắt đầu cách đây hơn hai thập kỷ, khi chủ trang trại Marsi Parker Darwin định xử lý một mẻ trứng bị bỏ quên vì đã hỏng. Bà dự định ném chúng xuống khu vực nuôi cá sấu thì bất ngờ nghe thấy một tiếng kêu rất yếu ớt phát ra từ bên trong.
"Tôi nghe thêm lần nữa và nhận ra có một con gà con vẫn còn sống. Nó dường như không thể tự phá vỏ trứng để chui ra. Tôi đã giúp nó," bà Darwin kể lại.
Từ khoảnh khắc tưởng chừng rất nhỏ đó, Peanut ra đời một chú gà con bé hơn bình thường, yếu ớt và đặc biệt nhỏ bé. Suốt cuộc đời, nó chưa từng vượt quá 0,45 kg, chỉ bằng khoảng một phần ba so với những con gà khác trong trang trại. Chính vì vậy, chủ trang trại đặt tên nó là "Peanut" (hạt đậu phộng).
Không ai khi ấy nghĩ rằng con gà nhỏ bé ấy lại có thể sống lâu đến vậy, chứ chưa nói đến việc trở thành kỷ lục thế giới.
Nhiều năm sau, khi một kỷ lục cũ bị phá vỡ, bạn bè của bà Darwin đã khuyến khích bà gửi hồ sơ lên Guinness. Tuy nhiên, việc chứng minh tuổi của một con gà không hề đơn giản. Bằng chứng chủ yếu chỉ là những bức ảnh cũ chụp Peanut cùng gia đình qua nhiều năm.
Peanut vẫn sống khỏe mạnh và thậm chí còn được tổ chức sinh nhật mỗi năm. Nó đang tiến gần hơn đến một cột mốc lịch sử khác vượt qua kỷ lục con gà sống lâu nhất từng được ghi nhận Muffy, sống 23 năm 152 ngày.
16h chủ nhật, Hoàng Hải, 23 tuổi, đến một spa cách nhà 3 km để thư giãn khi thấy những cơn đau đầu xuất hiện.
Hải là nhân viên marketing của một công ty xuất nhập khẩu ở TP HCM, mức lương 15 triệu đồng mỗi tháng. Sau nửa năm đi làm, anh cho biết thường xuyên phải đối mặt với khối lượng công việc lớn, từ lập hồ sơ đến gặp gỡ khách hàng. Cảm giác sợ ngày chủ nhật kèm triệu chứng đau đầu của Hải bắt đầu xuất cách đây khoảng bốn tháng.
Sự lo âu của anh càng rõ rệt vào những tối chủ nhật. Hải thường kể với bạn bè về sự tiếc nuối khi "chưa kịp nghỉ mà cuối tuần kết thúc" và sáng hôm sau phải quay lại công việc. Áp lực kéo dài khiến giấc ngủ của Hải chập chờn, nhiều đêm chỉ được 2 tiếng.
Những cuộc hẹn với bạn bè cũng thưa dần. Mỗi khi có người rủ ra ngoài, anh thường từ chối vì "chỉ muốn nằm để lấy sức cho tuần mới". Anh dễ cáu gắt và mất động lực làm việc, đặc biệt vào những ngày đầu tuần.
Hải cho rằng tình trạng này đến từ cả yếu tố cá nhân lẫn môi trường làm việc. Anh thừa nhận mình chưa xử lý công việc hiệu quả, khiến nhiều đầu việc tồn đọng rồi dồn sang cuối tuần. Trong khi đó, quản lý thường giao nhiệm vụ lớn vào chiều thứ 6 nhưng yêu cầu phải có báo cáo trong cuộc họp giao ban sáng thứ hai. Điều đó buộc nhân viên gần như phải dùng trọn ngày nghỉ cuối tuần để hoàn thành công việc.
Hiện tượng Hải đang gặp phải được gọi là "Hội chứng sợ ngày chủ nhật " (Sunday Scaries). Tổ chức nghiên cứu giấc ngủ Sleep Foundation (Mỹ) ghi nhận 1/3 người trưởng thành gặp khó khăn khi ngủ vào tối chủ nhật vì hội chứng này. Khảo sát của LinkedIn năm 2025 cũng cho thấy khoảng 80% người lao động từng trải qua cảm giác lo âu trước tuần làm việc mới.
Tại Việt Nam, các bài đăng về chủ đề "ghét thứ hai" hay "sợ chủ nhật" xuất hiện nhiều trên mạng xã hội. Trên TikTok, hashtag #SundayScaries hay #danvanphong thu hút hàng triệu lượt xem.
Thạc sĩ tâm lý học Nguyễn Thế Huy, giảng viên Đại học Ngân hàng TP HCM, giám đốc Công ty TNHH Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Việt cho biết "sợ chủ nhật" không phải hiện tượng lười đi làm mà là một dạng lo âu dự báo. "Nhiều người bắt đầu căng thẳng vì hình dung trước những áp lực sẽ quay trở lại vào đầu tuần", ông Huy nói.
Nguyên nhân cốt lõi là sự quá tải công việc, áp lực KPI, các cuộc họp đầu tuần và văn hóa kết nối liên tục qua các ứng dụng nhắn tin, khiến ranh giới giữa ngày nghỉ và ngày làm việc bị xóa nhòa. Từ đó, cuối tuần không còn là khoảng thời gian nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng mà biến thành chuỗi ngày chờ áp lực quay lại.
Trạng thái này phổ biến ở người trẻ tại các đô thị lớn do phải đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt, cạnh tranh nghề nghiệp và nhu cầu khẳng định bản thân.
Nếu kéo dài, hội chứng này dẫn đến kiệt sức nghề nghiệp, tạo ra vòng lặp: lo âu gây mất ngủ, làm việc kém hiệu quả, công việc tồn đọng và tiếp tục tích tụ áp lực cho cuối tuần sau.
Anh Minh Tâm, 35 tuổi, nhân viên truyền thông ở phường Xuân Hòa, TP HCM, thường có tâm trạng căng thẳng vào chiều chủ nhật khi nghĩ tới cuộc họp giao ban. "Chủ nhật chưa kịp bắt đầu thì thứ hai đã tới", anh nói.
Anh dành nửa ngày chủ nhật để ngủ bù và nửa ngày còn lại để xử lý việc. Điện thoại của anh liên tục hiện thông báo nhóm chat công việc. Anh cho biết tuần trước phải ngồi làm việc tại nhà đến 22h ngày chủ nhật. Tình trạng này khiến anh từ chối các cuộc hẹn và gia đình phải chuyển sang gọi điện cho anh vào giữa tuần.
Ở góc độ nhà quản lý, ông Anh Tú, Giám đốc công ty truyền thông iGem, ghi nhận áp lực này ở nhân viên nên đã quyết định thay đổi cách vận hành. Công ty làm việc từ thứ 2 đến sáng thứ 7. Ông Tú quy định không nhắn tin giao việc vào chủ nhật. Với các vấn đề phát sinh, ông trực tiếp xử lý thay vì chuyển cho cấp dưới.
Chuyên gia Thế Huy nhận định để vượt qua tình trạng này là gọi tên đúng nỗi sợ. Nhiều người tưởng mình "sợ chủ nhật" nhưng thực chất là lo về khối lượng công việc, áp lực KPI, các cuộc họp đầu tuần. Để giảm áp lực, người lao động nên chuẩn bị nhẹ nhàng cho tuần mới, ví dụ dành 15 đến 20 phút để ghi lại danh mục công việc cần xử lý vào thứ hai giúp não bộ lấy lại cảm giác kiểm soát, từ đó giảm lo âu. "Kỹ năng ngắt kết nối chính là công cụ bảo vệ sức khỏe tinh thần", ông Huy nói.
Về phía người sử dụng lao động, chuyên gia tâm lý cho rằng ban lãnh đạo không nên coi hội chứng này là vấn đề cảm xúc cá nhân. Nếu tình trạng căng thẳng đầu tuần xảy ra, đó là tín hiệu cảnh báo về bất cập trong phân bổ việc làm, văn hóa giao tiếp ngoài giờ hoặc phong cách quản lý. Người quản lý cần chủ động quan sát các dấu hiệu kiệt sức của nhân sự, bởi sức khỏe tinh thần ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và khả năng giữ chân lao động.
"Việc giảm tải áp lực trước tuần mới đòi hỏi nỗ lực từ cả hai phía", ông Huy nói.
Thông thường, dung dịch tẩy rửa sẽ nhanh chóng trôi xuống đáy bồn cầu, làm giảm hiệu quả làm sạch. Để khắc phục, một phương pháp dọn dẹp đề xuất đổ đá viên vào bồn cầu trước khi cho hóa chất.
Các chuyên gia tại Tom's guide cho biết phương pháp này mang lại ba tác dụng.
Thứ nhất, giữ hóa chất lưu lại lâu hơn. Khi lượng nước trong bồn tăng lên, nước thừa sẽ tự động thoát đi. Tuy nhiên, đá viên ở dạng rắn nổi trên mặt nước, tạo thành một lớp đệm giữ hóa chất tẩy rửa ở lại trên thành bồn. Quá trình này kéo dài thời gian thẩm thấu và phân rã vết bẩn.
Thứ hai, tác động mài mòn. Trong quá trình vệ sinh, đá viên đóng vai trò như một chất mài mòn nhẹ. Sự ma sát của đá hỗ trợ cạo sạch nấm mốc và cặn khoáng bám trên bề mặt men. Khi xả nước, lượng đá đang tan tiếp tục cọ xát thành ống, đẩy bụi bẩn bên trong.
Thứ ba là tác dụng khử mùi. Đá lạnh có khả năng hấp thụ mùi không khí. Ứng dụng đặc tính này, nhiều nhà hàng, quán bar thường để đá trong bồn tiểu nam. Những người sử dụng xe nhà di động (RV) cũng dùng đá viên để làm sạch và giảm mùi cho bể chứa chất thải.
Về quy trình thực hiện, người dùng đổ một bát đá viên vào bồn cầu, đảm bảo lượng đá nổi trên mặt nước và không tràn lên miệng bồn. Tiếp theo, đổ trực tiếp dung dịch tẩy rửa lên lớp đá và để hỗn hợp lưu lại trong 15 phút. Sau đó, dùng bàn chải cọ xung quanh thành bồn và nhấn xả nước.
Theo các chuyên gia, đá viên có kích thước tương đương chất thải rắn thông thường nên sẽ xả trôi qua hệ thống ống nước, tự tan thành dạng lỏng. Người dùng lưu ý không sử dụng khối đá kích thước lớn để tránh tắc nghẽn cục bộ và không trộn lẫn các loại hóa chất tẩy rửa cùng lúc.
