Yu Yangxian – một nhân viên kinh doanh tại Trung Quốc cho biết cô không mấy quan tâm đến chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump đến Bắc Kinh tháng này, dù phần lớn tủ khóa điện tử và máy bán hàng tự động của công ty cô bán sang Mỹ.
“Miễn là Mỹ vẫn giao thương quốc tế, họ sẽ phải làm ăn với chúng tôi. Chuỗi cung ứng và chất lượng sản phẩm của Trung Quốc rất tốt”, Yu giải thích. Sau khi Mỹ nâng thuế nhập khẩu với các nước vào năm ngoái, công ty của Yu chọn cách chuyển một phần chi phí xuống khách hàng.
Dù thuế nhập khẩu là vấn đề cần quan tâm, Yu cho biết công ty đã phục hồi từ biến động năm ngoái, khi có thời điểm thuế nhập khẩu Mỹ áp với hàng Trung Quốc lên tới 3 chữ số. Tuy nhiên, cũng như nhiều hãng xuất khẩu, lượng khách của họ tại Mỹ gần như không ảnh hưởng, thậm chí có thêm nhiều đối tác mới.
Yu lý giải việc này cho thấy ngành sản xuất Trung Quốc cạnh tranh và vững vàng hơn. Việc này là nhờ chiến lược tự chủ kéo dài nhiều năm, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa gần như hoàn chỉnh trong nhiều lĩnh vực. “Dù Tổng thống Trump tuyên bố điều gì, việc đó cũng không phải mối đe dọa lớn với chúng tôi”, cô nói.
Yu cho biết công ty đã mở rộng sang châu Âu, Nam Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi để đối phó với thuế nhập khẩu của ông Trump và giá nguyên liệu thô tăng vì xung đột Iran.
Đây cũng là chiến lược của Bắc Kinh. Năm 2025, Trung Quốc thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD – tương đương quy mô nền kinh tế Hà Lan – nhờ thâm nhập các thị trường mới bằng mức giá thấp hơn đối thủ.
Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ năm 2025 giảm 20%, nhưng thị trường châu Phi lại ghi nhận mức tăng 25,8%. Tương tự, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) và Đông Nam Á cũng tăng 8-13%.
Năm ngoái, Trung Quốc đã dùng đất hiếm như đòn bẩy để buộc ông Trump giảm thuế nhập khẩu. Vật liệu này đóng vai trò quan trọng trong một số lĩnh vực như bán dẫn và quốc phòng. Bắc Kinh gần như độc quyền sản xuất đất hiếm, trong khi nhiều ngành công nghiệp trên thế giới, gồm doanh nghiệp Mỹ, không thể hoạt động nếu thiếu nguồn cung này.
“Đất hiếm thực sự là lá bài mạnh nhất”, Cameron Johnson – nhà phân tích tại hãng tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions cho biết. Ngoài ra, Trung Quốc còn có thể hạn chế nguồn cung dược phẩm, máy móc công nghiệp hoặc biến áp mà Mỹ cần để mở rộng lưới điện.
Trong ngắn hạn, chiến sự tại Iran giúp Mỹ có thêm lợi thế, vì Washington có dư nguồn cung năng lượng mà Bắc Kinh và các nước khác cần. Tuy nhiên về dài hạn, quy mô công nghiệp lớn của Bắc Kinh sẽ giúp họ chiếm ưu thế nếu xung đột leo thang. “Đó là lý do Washington đang tỏ ra mềm mỏng”, Johnson nói.
Khi thuế nhập khẩu không còn gây sức ép lớn như năm ngoái, các nhà sản xuất tại Trung Quốc cũng chịu ít áp lực hơn trong đa dạng hóa sản xuất. Jonathan Chitayat phụ trách khu vực châu Á tại Genimex Group, một hãng sản xuất theo hợp đồng có 70% doanh thu đến từ Mỹ. Ông cho biết công ty đã tìm nhà cung cấp mới tại Việt Nam và Thái Lan trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, sau đó gần đây mở rộng sang Ấn Độ và Indonesia.
Tuy nhiên, 75% trong số 500 nhà cung cấp của công ty vẫn ở Trung Quốc. Nhiều doanh nghiệp đã bỏ kế hoạch chuyển nhà máy sau khi Mỹ giảm thuế với Trung Quốc nhưng lại tăng với các nước khác. “Chúng tôi đều học được rằng không nên hành động cực đoan. Những ai chờ đợi giờ đều thấy quyết định đó là đúng”, ông nói.
Mike Sagan là Phó chủ tịch phụ trách nguồn cung tại Pride Mobility Products, hãng sản xuất xe lăn, xe scooter và các thiết bị hỗ trợ người khó khăn trong di chuyển. Ông cho biết chuỗi cung ứng khoảng 100 doanh nghiệp của mình hiện phụ thuộc 70-80% vào Trung Quốc.
“Chúng tôi phải giảm phụ thuộc và đa dạng hóa sản xuất, nhưng không còn quá gấp gáp nữa. Sự hoảng loạn đã qua và mọi người dần trở nên cứng rắn hơn trước những tuyên bố của ông Trump”, Sagan nói.
Ren Yanlin – lãnh đạo tại một công ty Trung Quốc chuyên hỗ trợ xây nhà máy ở nước ngoài – cho biết doanh nghiệp hiện không còn phản ứng thái quá trước các động thái của ông Trump. Họ trở nên “chai lì” với những lời đe dọa. “Tâm lý hiện tại là điều đó không còn quan trọng nữa”, ông nói.
Eric Zheng – Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Thượng Hải – cho biết gần 3.000 thành viên của hiệp hội không kỳ vọng nhiều, nhưng họ vẫn coi đối thoại là tín hiệu tích cực.
Các doanh nghiệp hy vọng hai nước kéo dài thời gian giảm thuế nhập khẩu và nới lỏng hạn chế xuất khẩu. Họ dự báo điều này có thể đi kèm cam kết Trung Quốc mua hàng trong các lĩnh vực như máy bay, đậu tương hoặc năng lượng.
Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp tin rằng tình hình hiện tại sẽ kéo dài. “Đình chiến tốt hơn chiến tranh thương mại, nhưng chỉ mang tính tạm thời”, Zheng nói.
“Chúng tôi cần sự chắc chắn. Doanh nghiệp cần lập kế hoạch dài hạn, không phải cho 90 ngày hay 6 tháng tới, mà là vài năm”, ông kết luận.
Sau khi ông Đặng Ngọc Thảo - nguyên Giám đốc Công ty giám định P-Lab - bị bắt trong vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia và Chủ tịch PNJ xin lỗi cổ đông về những tác động phát sinh, nhiều người quan tâm đường đi của các viên kim cương thế nào, những rủi ro đi kèm ra sao...
Nhìn tổng thể, chuỗi cung ứng kim cương thế giới được chia làm hai nhánh, hai lộ trình riêng: đá thô khai thác từ lòng đất đến thị trường đích và đá đã qua chế tác đến thị trường đích.
Theo dữ liệu của cơ chế chứng nhận quốc tế Tiến trình Kimberley, trên thế giới, Nga là nước khai thác đá thô từ mỏ nhiều nhất, chiếm 32% sản lượng theo carat, tương đương 37,3 triệu carat trong năm 2024.
Quốc gia châu Phi Botswana theo sát ở vị trí thứ hai với 28,2 triệu carat. Chỉ riêng hai nước này đã chiếm quá nửa sản lượng toàn cầu. Kế đến là Angola, Canada và Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).
Số đá thô này sau đó được mua bán qua các trung tâm giao dịch ở Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất - UAE), Antwerp (Bỉ) và Hong Kong (Trung Quốc) trước khi đến thị trường đích.
Đáng chú ý, UAE với đầu tàu là Dubai đang vươn lên thành điểm trung chuyển xuất khẩu đá thô lớn nhất thế giới vào năm 2024, với 85,7 triệu carat được tái xuất. Trị giá hàng hóa lên đến 9,83 tỉ USD.
Sang nhánh đá chế tác, tuyệt đại đa số đá thô được đổ dồn về Ấn Độ để gia công. Có đến 90% hoạt động cắt và đánh bóng kim cương của thế giới diễn ra ở thành phố Surat, bang Gujarat.
Thành phẩm sau đó được xuất tiếp sang Antwerp, Hong Kong và chợ Thủy Bối (Thâm Quyến, Trung Quốc) để phân phối tới thị trường đích.
Bản thân nhánh gia công này rất nhạy cảm với địa chính trị. Ngành đánh bóng kim cương của Surat phụ thuộc lớn vào kim cương thô Nga. Do đó, khi Mỹ và nhóm G7 áp trừng phạt lên kim cương Nga, thành phố này lập tức lao đao.
Theo ghi nhận của Rapaport Magazine, số đơn hàng đổ vào đây sụt giảm và nhiều nhà xưởng đã phải đóng cửa, thợ gia công mất việc.
Dù là thị trường có độ phân hóa cao và mang nặng cảm tính, phần lớn thị trường kim cương đều ít nhiều tham khảo bảng giá tham chiếu do Tập đoàn Rapaport (Mỹ) niêm yết.
Bảng giá này được gọi là Bảng Rapaport (Rapaport Price List), được phát hành từ năm 1978. Nó bao gồm mức giá chuẩn của ngành cho kim cương đánh bóng theo trọng lượng, màu sắc và độ tinh khiết của từng viên.
Bảng này được cập nhật vào tối thứ Năm hằng tuần (giờ New York) và phân phối cho giới trong ngành qua sàn giao dịch RapNet của tập đoàn.
Tuy nhiên, ở hầu hết trường hợp thì đây chưa phải là giá giao dịch thật. Theo chính Rapaport, bảng giá chỉ phản ánh mức giá chào hàng ở mức cao và có thể cao hơn đáng kể so với giá mua bán thực tế.
Do đó nó thường chỉ được dùng làm điểm khởi đầu để thương lượng. Trên thị trường, dân buôn thường mua với chiết khấu sâu, lên đến 20 - 40% thấp hơn giá Rapaport.
Các tay buôn kim cương lớn cũng thường không mua từng viên mà mua theo lô. Chính lối bán theo "lô" này đã mở đường cho nhiều mánh khóe gian lận.
Khi trộn nhiều viên, giá bình quân từng viên bị kéo xuống và các bên cũng khó soi từng viên. Do đó, lô hàng trở thành nơi lý tưởng để giấu kim cương nhân tạo, đá đã xử lý hay đá "sai giấy" (đá đi kèm với giấy chứng nhận giả mạo hoặc của một viên khác) lẫn vào đá "sạch". Đá càng li ti càng khó kiểm và đó cũng là kênh đá nhân tạo dễ trà trộn nhất.
Lỗ hổng này từng bị khai thác nhiều lần. Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) đã ghi nhận trường hợp đá bị mài lại để xóa mã khắc laser cũ nhằm che nguồn gốc thật, hoặc đá nhân tạo bị khắc trộm số báo cáo của một viên kim cương tự nhiên rồi mang đi cấp giấy mới để bán như đá thật.
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư về cơ chế chi tạm ứng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngân sách trung ương. Theo dự thảo, Bộ sẽ tiếp nhận nguồn tạm ứng từ ngân sách, phân bổ cho Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước quản lý, theo dõi, kiểm tra. Quỹ sẽ được tạm ứng cho các thương nhân đầu mối để điều hành giá.
Về quy trình lần đầu, dựa kịch bản điều hành giá, doanh nghiệp đầu mối gửi đề nghị tạm ứng theo sản lượng tiêu thụ dự kiến 7 ngày (x) mức chi quỹ cho diesel là 5.000 đồng, các mặt hàng khác 4.000 đồng một lít.
Trước mỗi kỳ điều hành tiếp theo, doanh nghiệp báo cáo việc sử dụng, số dư và nhu cầu tạm ứng từ quỹ.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ trình Bộ Công Thương duyệt và chuyển tiền vào tài khoản của doanh nghiệp đầu mối dùng riêng cho chi, trích lập và hoàn trả ngân sách.
Trường hợp nguồn tạm ứng không đủ cho chu kỳ điều hành 7 ngày, Cục đánh giá, đề xuất liên Bộ Công Thương - Tài chính trình cấp có thẩm quyền bổ sung dự toán ngân sách để tiếp tục tạm ứng.
Sau quá trình bình ổn, doanh nghiệp xác định số tiền đã chi theo sản lượng tiêu thụ, hoàn thiện hồ sơ để rút tiền từ tài khoản phong tỏa. Lãi phát sinh được cộng vào quỹ.
Với trường hợp trích lập quỹ, trong 5 ngày sau mỗi kỳ điều hành, thương nhân xác định và chuyển toàn bộ tiền vào tài khoản phong tỏa. Số trích lập = mức trích (x) sản lượng tiêu thụ thực tế.
Khi quy mô quỹ đạt 8.000 tỷ đồng trở lên, Bộ Công Thương yêu cầu thương nhân đầu mối kiểm toán độc lập để xác định số chi, trích lập làm cơ sở quyết toán, hoàn trả ngân sách trong 3 tháng. Tiếp đó, thương nhân phải nộp số dư quỹ vào tài khoản trong vòng 5 ngày để cơ quan quản lý hoàn trả ngân sách và quyết toán.
Nếu sau 12 tháng từ khi trích lập, quỹ chưa đủ để hoàn trả, Bộ Công Thương báo cáo Bộ Tài chính trình Chính phủ xem xét.
Trước đó, theo quyết định của Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chính phủ bổ sung 8.000 tỷ đồng cho Bộ Công Thương từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương 2025 để tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu.
Các giải pháp này được đưa ra trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông tiếp tục căng thẳng, khiến thị trường năng lượng trong nước biến động mạnh. Từ cuối tháng 2 đến nay, giá bán lẻ xăng dầu trong nước có 11 kỳ điều hành, hiện mỗi lít xăng RON 95-III là 24.330 đồng, dầu diesel 35.440 đồng. Trước đó, có thời điểm giá hai loại nhiên liệu này lên lần lượt gần 34.000 đồng và 40.000 đồng một lít.
Để ổn định thị trường, nhà điều hành đã sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu 9 lần với mức chi gần 5.300 tỷ đồng. Hiện quỹ này còn khoảng 320 tỷ. Ngoài công cụ quỹ bình ổn, Chính phủ cũng giảm tối đa các loại thuế (bảo vệ môi trường, VAT, tiêu thụ đặc biệt) nhằm giảm áp lực tăng giá nhiên liệu.
Trên cơ sở góp ý rất xác đáng của các đại biểu Quốc hội, Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ chỉ đạo tiếp thu để hoàn thiện dự thảo luật. Ông cũng đồng tình khi thời gian vừa qua công tác phối hợp hoàn thiện thể chế giữa các cơ quan của Chính phủ, Quốc hội là rất chặt chẽ.
Theo Thủ tướng, thông thường kỳ họp đầu tiên chủ yếu kiện toàn nhân sự. Với kỳ họp này, không chỉ rút ngắn thời gian, đảm bảo công tác nhân sự thực hiện chặt chẽ với sự thống nhất cao, mà Quốc hội còn đồng ý điều chỉnh chương trình nhiều vấn đề lớn, cấp bách.
“Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ, cơ quan Chính phủ, Quốc hội khó hoàn thành khối lượng công việc lớn, bởi có nhiều việc rất phức tạp” - Thủ tướng nói.
Đơn cử như xử lý những dự án tồn đọng, ách tắc, Thủ tướng cho rằng nếu không có sự chỉ đạo của Quốc hội, các ủy ban đưa vào chương trình thì rất khó bổ sung nội dung này để tháo gỡ cho các dự án, trong khi đây là nguồn lực rất lớn.
Ông nhắc lại, ngày 9-4, Thường trực Chính phủ họp rà soát cho thấy các dự án này ách tắc kéo dài rất lâu. Sau đó ngày 10-4, Đảng ủy Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị và đến ngày 13-4, Bộ Chính trị có kết luận. Ngay lập tức Chính phủ có tờ trình báo cáo Quốc hội để bổ sung nội dung này vào chương trình kỳ họp.
“Tôi tin với nội dung dự thảo nghị quyết tháo gỡ khó khăn vướng mắc được Quốc hội thông qua sẽ là cơ sở pháp lý rất cụ thể, rất quan trọng để địa phương triển khai. Trách nhiệm được chỉ rất rõ để lãnh đạo địa phương tổ chức thực hiện, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, giải quyết nhanh" - Thủ tướng nói. Ông tin tưởng với kết luận của Bộ Chính trị và nghị quyết của Quốc hội giúp địa phương yên tâm hơn, dám làm, dám quyết và dám chịu trách nhiệm.
Ông cho rằng khi được tháo gỡ sẽ kịp thời đưa các nguồn lực vào, đóng góp tăng trưởng kinh tế. Từ đó tạo công ăn việc làm, tạo môi trường kinh doanh để người dân tin tưởng các cơ quan nhà nước quan tâm tháo gỡ khó khăn vướng mắc đã tồn đọng rất lớn.
Ngoài ra, Thủ tướng cho rằng những vấn đề phát sinh thời gian qua đã được Quốc hội, Chính phủ phối hợp xử lý rất nhanh. Trong đó có nội dung sửa đổi các luật về thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp.
Mặc dù các luật này mới được Quốc hội thông qua vào cuối năm 2025, nhưng thực tiễn phát sinh thời gian qua gây nên những khó khăn. Trong đó, tác động của giá xăng dầu đã ảnh hưởng tới đối tượng cần được ưu tiên, quan tâm là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh.
Vì vậy, ông nói lãnh đạo Chính phủ đã khẩn trương chỉ đạo Bộ Tài chính ngay lập tức nghiên cứu phương án báo cáo Quốc hội, đề xuất ngay trong kỳ họp này để Quốc hội thông qua điều chỉnh các luật.
Theo đó, ông cho biết hướng sửa đổi chắc chắn là sẽ nâng ngưỡng chịu thuế. Báo cáo của Bộ Tài chính, ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh là 1 tỉ đồng/năm. Tức là dưới mức thu nhập này sẽ không chịu thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân.
Mức thuế này vừa giải quyết khó khăn cho hộ kinh doanh, nhưng cũng vừa phải tạo thuận lợi, công bằng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy cũng sẽ nâng ngưỡng chịu thuế với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
“Chúng tôi tin việc áp dụng chính sách khẩn trương, kịp thời này là hữu ích, hiệu quả cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như đảm bảo chủ trương khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp” - Thủ tướng nói.
Với quan điểm chính sách phải rất linh hoạt, ông nói khi Quốc hội giao cho Chính phủ quy định mức cụ thể, sẽ có những tiêu chí quy định cụ thể, chặt chẽ để tránh làm thất thu thuế. Với quá trình hiện đại hóa ngành thuế, tránh thất thu thuế nên sẽ có quy định cụ thể, rõ ràng trong nghị định.
Thủ tướng nói thêm là Chính phủ cũng yêu cầu trình dự thảo nghị định đi kèm với dự thảo luật. Song do thời gian gấp quá, hiện Bộ Tài chính đang chuẩn bị gấp rút để đảm bảo khi Quốc hội thông qua sẽ có ngay dự thảo nghị định và thông tư hướng dẫn.
