Đài truyền hình Press TV của Iran ngày 5/5 cho biết nước này đã thiết lập cơ chế mới để quản lý tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các phương tiện muốn qua Hormuz sẽ nhận một thư điện tử, trong đó có biểu mẫu gồm hơn 40 mục cần khai báo do Cơ quan Eo biển vịnh Ba Tư (PGSA) ban hành. PGSA là cơ quan mới được Iran thành lập để quản lý Hormuz.
Việc Iran thành lập một cơ quan mới để xét duyệt tàu thuyền qua Hormuz đang làm dấy lên câu hỏi về tham vọng dài hạn của Tehran tại một trong những tuyến hàng hải chiến lược nhất thế giới.
“Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy Iran muốn duy trì kiểm soát Hormuz lâu nhất có thể, trong khi Mỹ cũng có thể chấp nhận cục diện như vậy”, Matt Wright, chuyên gia tại công ty dữ liệu hàng hải Kpler, nhận định.
Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Trong thời bình, Hormuz là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh, các tàu thương mại được tự do đi qua theo quy định của luật pháp quốc tế.
Nhưng kể từ khi chiến sự nổ ra, Iran đã phong tỏa Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia “thân thiện” đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này.
Để đi qua eo biển Hormuz, hãng vận hành tàu phải tìm đến bên trung gian có thể liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu hồ sơ của tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải đi để qua eo biển Hormuz.
Cơ chế mới của PGSA được cho là bước đi nhằm thể chế hóa quy trình xét duyệt của IRGC. Theo quy định mới của Iran, các chủ tàu giờ đây phải cung cấp thông tin chi tiết về hành trình, chủ sở hữu, thủy thủ đoàn và hàng hóa cho PGSA. Cơ quan này nhấn mạnh rằng việc cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác là điều kiện cần thiết để hồ sơ được xử lý.
“Mọi hậu quả phát sinh từ khai báo sai sẽ do bên nộp hồ sơ tự chịu trách nhiệm”, biểu mẫu của PGSA cho biết.
Những yêu cầu mới “về cơ bản khá giống những thông tin mà giới chức Iran đã yêu cầu các chủ tàu cung cấp từ trước”, Richard Meade, chuyên gia tại nền tảng dữ liệu hàng hải Lloyd’s Intelligence, nhận định với CNN. Động thái “đã chính thức hóa quy trình và là bước đi nhằm bình thường hóa việc Iran nắm quyền kiểm soát hoạt động qua lại trên tuyến hàng hải này”.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 6/5 đăng thông điệp nêu ra tầm nhìn về vịnh Ba Tư. Ông kêu gọi thiết lập một “trật tự khu vực và toàn cầu mới dưới chiến lược một Iran hùng mạnh”, nơi “không còn chỗ cho các thế lực bên ngoài cùng những hành động can thiệp, gây rối của họ”.
Ông Khamenei cũng nhấn mạnh rằng việc đóng cửa eo biển Hormuz là một trong những công cụ Iran có thể sử dụng để hiện thực hóa mục tiêu này.
“Iran đã đưa ra những yêu cầu về thanh toán, có thể hiểu là các khoản phí lưu thông, đối với những tàu muốn được cấp phép đi qua”, Dimitris Maniatis, giám đốc điều hành công ty tư vấn rủi ro hàng hải Marisks, cho biết.
Sau khi được cấp phép, các tàu sẽ phải di chuyển theo “một hải trình cụ thể”, đi qua khu vực giữa hai đảo Qeshm và Larak nằm ven bờ biển Iran, theo Maniatis. Điều này giúp Tehran gia tăng năng lực giám sát và mở rộng khả năng kiểm soát thực tế đối với các tuyến lưu thông.
Giới chuyên gia cho rằng việc Iran tìm cách hợp thức hóa quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng cách yêu cầu tàu thuyền đi qua phải nộp hồ sơ thẩm định hoặc đóng phí là đi ngược lại với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).
UNCLOS quy định trong các eo biển quốc tế như Hormuz, mọi tàu thuyền và phương tiện bay đều được hưởng quyền quá cảnh mà không bị cản trở. Quốc gia ven biển không được tạm đình chỉ quyền quá cảnh này vì bất cứ lý do gì. Khi thực hiện quyền quá cảnh, tàu thuyền cần đi qua nhanh chóng, liên tục và không có bất cứ hành vi đe dọa hoặc sử dụng vũ lực nào chống lại chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia ven biển.
“Việc bảo đảm eo biển luôn thông suốt là nghĩa vụ được quy định trong công ước của Liên Hợp Quốc, đồng thời là trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế”, Đại sứ Qatar tại Liên Hợp Quốc, Alya Ahmed Saif al-Thani, nhấn mạnh. Bà cảnh báo tình hình hiện nay không chỉ đe dọa ổn định kinh tế toàn cầu và an ninh năng lượng, mà còn làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng nhân đạo, đồng thời phá hoại ổn định khu vực.
Qatar, Bahrain, UAE, Arab Saudi, Kuwait và Mỹ đã soạn dự thảo yêu cầu Iran “lập tức tham gia và tạo điều kiện” cho các nỗ lực của Liên Hợp Quốc trong việc thiết lập hành lang nhân đạo ở eo biển Hormuz để vận chuyển hàng viện trợ, phân bón và các hàng hóa khác.
Iran cũng đối mặt sức ép đáng kể từ Mỹ. Giới chức Washington đã phát tín hiệu không chấp nhận việc Tehran đơn phương áp đặt quyền kiểm soát tại Hormuz. Mỹ đã áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4 và triển khai chiến dịch hộ tống các tàu mắc kẹt ở vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz. Chiến dịch này đang tạm dừng “để xem liệu thỏa thuận với Iran có thể được hoàn tất và ký kết hay không”.
Ông Wright cảnh báo rằng nếu Iran kiểm soát Hormuz kéo dài, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển khó có thể trở lại mức bình thường như trước xung đột. Trong khi đó, ông Maniatis ước tính có gần 1.000 tàu cùng khoảng 20.000 thủy thủ đang mắc kẹt ở vùng Vịnh do Mỹ và Iran đối đầu.
“Thủy thủ không phải binh sĩ. Họ là dân thường vận hành tàu thuyền, tham gia dòng chảy thương mại toàn cầu”, ông Maniatis nói. “Họ không nên bị vướng vào tình huống như hiện tại”.
Reuters hôm nay đưa tin Alibaba ngày 23.6 đã đệ đơn kiện Bộ Chiến tranh Mỹ lên tòa án liên bang tại San Jose (bang California), nhằm phản đối việc bị Mỹ đưa vào danh sách các doanh nghiệp có liên hệ với quân đội Trung Quốc.
Theo cáo buộc của Bộ Chiến tranh Mỹ, Alibaba đã đóng góp vào sự kết hợp quân sự - dân sự cho cơ sở công nghiệp quốc phòng của Bắc Kinh, thông qua các mối liên hệ với Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT). Lầu Năm Góc cũng cho rằng tập đoàn này có quan hệ gián tiếp với Ủy ban Giám sát và Quản lý tài sản nhà nước Trung Quốc (SASAC).
Trong đơn kiện, Alibaba đã bác bỏ toàn bộ các cáo buộc trên và khẳng định các kết luận của Washington "không có cơ sở về mặt thực tế hay pháp luật", đồng thời phủ nhận việc các sản phẩm và dịch vụ của mình được phát triển cho các mục đích quốc phòng hoặc tình báo, vì doanh nghiệp được điều hành bởi một hội đồng quản trị độc lập, không thành viên nào có liên hệ với quân đội Trung Quốc.
Alibaba còn nói quyết định của Washington “thiếu cơ sở và mang tính áp đặt”, khiến tập đoàn phải đối mặt với những thiệt hại đáng kể về uy tín, đồng thời tạo ra các rào cản đối với quan hệ đối tác, đầu tư và hoạt động kinh doanh tại Mỹ.
Ngoài Alibaba, danh sách đen mới của Lầu Năm Góc còn có sự xuất hiện của các tập đoàn Trung Quốc khác như Baidu, BYD, NIO và WuXi AppTec. Đáng chú ý, WuXi AppTec đã khởi kiện Bộ Chiến tranh Mỹ từ ngày 11.6 với cáo buộc tương tự.
Trước đó ngày 8.6, Lầu Năm Góc đã mở rộng danh sách các "công ty quân sự Trung Quốc" lên 188 thực thể. Washington cho biết việc cập nhật danh sách phản ánh những lo ngại ngày càng tăng rằng quân đội Trung Quốc có thể tận dụng nguồn lực, công nghệ và năng lực từ khu vực tư nhân để phục vụ quá trình hiện đại hóa quốc phòng và phát triển vũ khí.
Theo quy định của Mỹ, kể từ ngày 30.6, các doanh nghiệp nằm trong danh sách "công ty quân sự Trung Quốc" sẽ không được phép cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc công nghệ trực tiếp cho Bộ Chiến tranh Mỹ.
Bắt đầu từ năm 2027, Lầu Năm Góc cũng sẽ bị cấm ký hợp đồng mua hàng hóa và dịch vụ từ những doanh nghiệp này, kể cả thông qua các nhà thầu hoặc bên trung gian cũng không được phép.
Hãng thông tấn Quốc gia Lebanon NNA cho hay các cuộc tập kích mới của Israel đã nhắm vào hơn 10 địa điểm ở miền nam Lebanon, bắt đầu từ nửa đêm và kéo dài đến sáng nay. Thành phố Nabatieh và vùng ngoại ô, khu vực vốn là tâm điểm của các cuộc giao tranh gần đây, nằm trong số các mục tiêu bị tập kích.
Đợt tấn công mới khiến 5 người thiệt mạng, trong đó 3 người tại thị trấn Arab Salim, một người khác ở Deir Zahrani và một người tại lối vào thị trấn Dweir, theo NNA.
Israel chưa bình luận về thông tin trên.
Đợt tập kích mới diễn ra sau khi một quan chức Mỹ ngày 19/6 cho hay Israel và nhóm vũ trang Hezbollah đã nhất trí ngừng bắn, thêm rằng thời điểm thỏa thuận bắt đầu có hiệu lực vào khoảng 16h cùng ngày.
Đây là nỗ lực do Qatar, Mỹ và Iran thúc đẩy. Đại sứ Israel tại Mỹ cho biết đất nước của ông cam kết tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn nếu Hezbollah tôn trọng nó.
Trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, Bộ Y tế Lebanon cho biết các cuộc không kích và pháo kích của Israel vào miền nam và miền đông nước này đã khiến 47 người thiệt mạng trong ngày 19/6.
Đây là đợt tấn công nghiêm trọng nhất kể từ khi Washington và Tehran ngày 17/6 thông báo đã ký bản ghi nhớ nhằm chấm dứt cuộc xung đột diễn ra hơn 3 tháng qua. Thỏa thuận đó cũng bao gồm điều khoản ngừng giao tranh giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon.
Quân đội Israel hôm 19/6 cho biết 4 binh sĩ của họ đã thiệt mạng, thêm rằng lực lượng nước này đã tiến hành hơn 150 cuộc tấn công vào Lebanon, hạ hàng chục tay súng Hezbollah.
Giới chức Mỹ, bao gồm cả Tổng thống Donald Trump, đã bày tỏ sự thất vọng về hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 19/6 nói quân đội Israel sẽ ở lại miền nam Lebanon "chừng nào còn cần thiết".
Hezbollah đã tham gia vào xung đột Trung Đông hồi đầu tháng 3 khi mở các cuộc tập kích nhằm vào Israel, tuyên bố đây là động thái đáp trả việc lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát. Israel đáp trả bằng chiến dịch không kích quy mô lớn và một cuộc tấn công trên bộ.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine hôm 31.5 cho biết các UAV Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Saratov ở tây nam nước Nga, gây ra một vụ cháy lớn. Theo Kyiv, cơ sở này bị tấn công vì cung cấp nhiên liệu cho chiến dịch của Moscow tại Ukraine.
Tỉnh trưởng Saratov Roman Busargin xác nhận các UAV Ukraine đã gây tổn thất "hạ tầng dân sự" trên địa bàn khu vực, nhưng không cung cấp thông tin. Còn trang Astra đưa tin một cơ sở lọc dầu bị cháy ở thành phố cùng tên Saratov.
Tại tỉnh Rostov giáp Ukraine, Tỉnh trưởng Yuriy Slyusar thông báo trên Telegram rằng các mảnh vụn từ UAV đã gây cháy một kho chứa nhiên liệu. Người dân ở gần đó đã được sơ tán khỏi nhà. Bộ Tổng tham mưu Ukraine xác nhận đã đứng sau vụ tấn công trên.
Ukraine còn tập kích một trạm bơm dầu Lazarevo thuộc vùng Kirov, phía đông bắc Moscow, cách lãnh thổ Ukraine hơn 1.200 km. Tỉnh trưởng Kirov Alexander Sokolov cho hay các UAV đối phương đã tấn công một cơ sở nhiên liệu, nhưng không nói chi tiết.
Cùng ngày, Kyiv bác cáo buộc của Moscow rằng UAV của nước này tấn công trúng nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia do Nga kiểm soát.
Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga cho hay UAV cảm tử của Ukraine đã nổ tung sau khi tạo ra một lỗ thủng trên tường của khu vực đặt tua bin. Tổng giám đốc Rosatom Alexei Likhachev cáo buộc đây là đòn tấn công có chủ đích do phía Kyiv tiến hành. Ông Likhachev cho biết không có tổn thất cho các thiết bị chính của nhà máy.
Trong khi đó, quân đội Ukraine khẳng định không nhắm mục tiêu hoặc thực hiện đòn tấn công đối với nhà máy.
Về phần mình, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ghi nhận đã xảy ra hư hại bên ngoài một tòa nhà đặt tua bin tại nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia sau vụ tấn công bằng UAV.
Đội ngũ IAEA tại nhà máy xác nhận hàm lượng phóng xạ tại khu vực vẫn ở ngưỡng bình thường.
Không quân Ukraine cùng ngày cho biết đã bắn hạ 212 trong số 229 UAV khai hỏa từ phía Nga xuyên đêm 30.5 đến rạng sáng hôm sau. 14 UAV bắn trúng mục tiêu, trong khi các mảnh vỡ UAV rơi xuống 5 khu vực.
Giới chức Ukraine cho biết UAV Nga đã tấn công thành phố Dnipro và một nhà máy lọc dầu ở tỉnh Rivne, gây cháy ở hai nơi này.
Còn theo TASS, một nguồn tin từ lực lượng an ninh Nga cho biết quân đội nước này đã loại trừ một nhóm lính đánh thuê, mà theo giấy tờ tùy thân đến từ Anh và Đức, trên tiền tuyến ở Zaporizhzhia.
Hôm 31.5, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết đã nhận được thêm một hệ thống phòng không IRIS-T của Đức và gửi lời cảm ơn đến chính quyền Berlin về sự hỗ trợ này.
Theo Kyiv Independent, IRIS-T được tích hợp vào hệ thống phòng không đa lớp của Ukraine. Một tổ hợp của dòng vũ khí Đức có thể nạp tối đa 8 tên lửa, có thể được vận chuyển dễ dàng, bảo đảm tính cơ động cao.
Bên cạnh đó, nhà lãnh đạo kêu gọi các bên hãy tiếp tục gửi thêm tên lửa nạp cho các hệ thống phòng không để giúp Ukraine ứng phó trước các đợt tấn công từ Nga.
Trước lời kêu gọi của ông Zelensky, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington sẽ tìm cách hỗ trợ Ukraine phòng thủ, nhưng chưa rõ là cách gì.
